آیات و احادیث «اهل بیت، چهارده معصوم، امامان شیعه»

امام عسکری علیه السلام

أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ‌: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ضِيقَ الْحَبْسِ وَ كَتَلَ الْقَيْدِ، فَكَتَبَ إِلَيَّ: «أَنْتَ تُصَلِّي الْيَوْمَ الظُّهْرَ فِي مَنْزِلِكَ». فَأُخْرِجْتُ فِي وَقْتِ الظُّهْرِ فَصَلَّيْتُ فِي مَنْزِلِي كَمَا قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ). وَ كُنْتُ مُضَيَّقاً فَأَرَدْتُ أَنْ أَطْلُبَ مِنْهُ دَنَانِيرَ فِي الْكِتَابِ فَاسْتَحْيَيْتُ، فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى مَنْزِلِي وَجَّهَ إِلَيَّ بِمِائَةِ دِينَارٍ، وَ كَتَبَ إِلَيَّ: «إِذَا كَانَتْ لَكَ حَاجَةٌ فَلَا تَسْتَحْيِ وَ لَا تَحْتَشِمْ، وَ اطْلُبْهَا؛ فَإِنَّكَ تَرَى مَا تُحِبُّ إِنْ شَاءَ اللهُ».

ترجمه

ابوهاشم جعفری می‌گوید: [در نامه‌ای] به امام عسکری (علیه‌السلام) از سختی زندان و سنگینی غل و زنجیر شکایت کردم. ایشان در پاسخ برایم نوشتند: «تو امروز نماز ظهر را در خانه‌ات می‌خوانی.» هنگام ظهر از زندان آزاد شدم و همان‌طور که امام (علیه‌السلام) فرموده بودند، نماز را در خانه‌ام خواندم. از آنجا که در تنگنای مالی بودم، می‌خواستم در همان نامه از ایشان مقداری پول تقاضا کنم، اما خجالت کشیدم [و چیزی ننوشتم]. وقتی به خانه رسیدم، امام صد دینار برایم فرستادند و همراه آن نوشتند: «هرگاه نیازی داشتی، خجالت نکش و ملاحظه نکن؛ خواسته‌ات را بگو که ان‌شاءالله به آنچه دوست داری خواهی رسید.»

اندکی شرح

این روایت، تصویری آرامش‌بخش از احاطه و توجه همیشگی امام به شرایط پیروانش را نشان می‌دهد. وقتی ابوهاشم مشکل زندان را مطرح می‌کند، امام نه تنها بی‌تفاوت از کنار رنج او نمی‌گذرد، بلکه حتی از نیاز به زبان نیامده‌ی او نیز باخبر است و گره از کارش باز می‌کند. پیام اصلی این اتفاق آن است که بدانیم در هر شرایطی که باشیم، از نگاه و مراقبت امام زمانمان دور نیستیم و ایشان ما را در سختی‌ها رها نمی‌کنند. بر مبنای همین توجه و صمیمیت است که امام در پایان یادآور می‌شوند اهل‌بیت محرم‌ترین پناهگاه ما هستند و برای در میان گذاشتن مشکلاتمان با آن‌ها، هرگز نباید غریبی کنیم.

امام علی علیه السلام

وَ مِنْ كَلَامٍ لَهُ (علیه‌السلام) قَالَهُ وَ هُوَ يَلِي غُسْلَ رَسُولِ اللهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وَ تَجْهِيزَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللهِ! لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ. خَصَّصْتَ حَتَّى صِرْتَ مُسَلِّياً عَمَّنْ سِوَاكَ، وَ عَمَّمْتَ حَتَّى صَارَ النَّاسُ فِيكَ سَوَاءً. وَ لَوْلَا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ، وَ نَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ، لَأَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّئُونِ، وَ لَكَانَ الدَّاءُ مُمَاطِلًا، وَ الْكَمَدُ مُحَالِفاً، وَ قَلَّا لَكَ! وَ لَكِنَّهُ مَا لَا يُمْلَكُ رَدُّهُ، وَ لَا يُسْتَطَاعُ دَفْعُهُ. بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي! اذْكُرْنَا عِنْدَ رَبِّكَ، وَ اجْعَلْنَا مِنْ بَالِكَ.

ترجمه

از سخنان امام علی (علیه‌السلام) در حالی که پیکر پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را غسل می‌داد و برای خاک‌سپاری آماده می‌کرد:

پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا! با درگذشت تو چیزی قطع شد که با مرگ هیچ‌کس دیگری قطع نشده بود؛ [رشته‌ی] پیامبری، فرود آمدن وحی و اخبار آسمان. مصیبت رفتن تو چنان بزرگ و بی‌مانند است که ما را در هر داغ دیگری تسلی می‌دهد [و در برابر غم تو، دردهای دیگر رنگ می‌بازد]؛ و چنان فراگیر است که همه مردم در سوگ تو یکسان عزادارند. اگر ما را به صبوری فرمان نداده و از بی‌تابی بازنداشته بودی، آن‌قدر در فراقت اشک می‌ریختیم تا چشمه‌ی اشکمان بخشکد؛ و این دردِ جانکاه برای همیشه در وجودمان ریشه می‌دواند و اندوه، همدم همیشگی‌مان می‌شد؛ که البته همین‌ها هم در سوگ تو ناچیز است! اما چه کنیم که مرگ، حقیقتی است که نه می‌توان آن را بازگرداند و نه می‌توان از آن جلوگیری کرد. پدر و مادرم فدایت! ما را در پیشگاه پروردگارت یاد کن و همیشه در خاطر خود نگه دار.

خداوند متعال

وَ إِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ ‎﴿٤﴾

ترجمه

و به‌راستی که تو از اخلاقی بسیار والا و عظیم برخورداری.

اندکی شرح

منظور از «خُلق عظیم» در این آیه، همان سعه‌صدر، مهربانی، گذشت و مدارای بی‌نظیر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در برخوردهای اجتماعی است. در روزگاری که خشونت و کینه حرف اول را می‌زد، همین اخلاقِ نرم و پرجاذبه بود که سرسخت‌ترین دشمنان را خلع سلاح می‌کرد و دل‌ها را به آغوش اسلام می‌کشاند. این آیه، یک درس و معیارِ همیشگی برای ماست که خود را پیرو آن حضرت می‌دانیم؛ به‌ویژه برای کسانی که دغدغه‌ی ترویج دین را دارند. الگوگیری از اخلاق پیامبر یعنی بدانیم پیش از آنکه حرف‌ها و استدلال‌های ما روی دیگران اثر بگذارد، این «رفتار و اخلاق ما» است که دل‌ها را جذب یا دفع می‌کند. در مکتب پیامبر اکرم، ادعای دین‌داری و دفاع از اسلام، بدون داشتن اخلاق نیکو و مدارا با مردم، هیچ جایگاهی ندارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

سَجَدَ رَسُولُ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَجْدَةً أَطَالَ فِيهَا، فَقَالَ النَّاسُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الصَّلَاةِ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّكَ سَجَدْتَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ صَلَاتِكَ أَطَلْتَهَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ، أَوْ أَنَّهُ أَتَاكَ الْوَحْيُ! فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: «كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ، وَ لَكِنَّ ابْنِي هَذَا ارْتَحَلَنِي، فَكَرِهْتُ أَنْ أُعَجِّلَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ».

فَكَانَ الْحَسَنُ أَوِ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) قَدْ جَاءَ وَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي سَجْدَتِهِ، فَامْتَطَى ظَهْرَهُ.

ترجمه

رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) [در یکی از نمازهای جماعت] سجده‌ای را بسیار طول دادند. پس از پایان نماز، مردم گفتند: «ای رسول خدا! شما در میان نمازتان سجده‌ای کردید و آن را چنان طول دادید که گمان کردیم اتفاقی افتاده یا وحی بر شما نازل شده است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «هیچ‌کدام از این‌ها نبود؛ بلکه این پسرم [بر پشتم] سوار شده بود و من دلم نیامد او را با شتاب پایین بیاورم، [صبر کردم] تا خودش به خواسته‌اش برسد [و پایین بیاید].»

[راوی می‌گوید:] امام حسن یا امام حسین (علیهماالسلام) آمده بود و در حالی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در سجده بودند، بر پشتِ ایشان سوار شده بود.

اندکی شرح

گاهی اوقات پدر و مادرها از شیطنت و بازیگوشیِ فرزندانشان کلافه می‌شوند و گمان می‌کنند برای تربیتِ درست، باید همان لحظه با کودک برخورد کنند تا دیگر این کارها را تکرار نکند. اما حقیقت این است که شیطنت و جنب‌وجوش، اقتضای طبیعیِ دنیای کودکی است. وقتی معصوم‌ترین کودکانِ عالَم (امام حسن و امام حسین علیهماالسلام) این‌گونه بازیگوشی می‌کردند، چگونه توقع داریم کودکانِ ما همیشه دست‌به‌سینه و ساکت بنشینند؟

از سوی دیگر، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به عنوان برترین مربّیِ عالَم، نه‌تنها کودک را برای این کار تنبیه یا سرزنش نمی‌کنند، بلکه با مهربانی با دنیای او همراه می‌شوند. وقتی چنین کودکانِ معصومی بازیگوشی می‌کنند و چنان مربّیِ بزرگی به آن‌ها سخت نمی‌گیرد و با اقتضائاتِ کودکانه‌شان راه می‌آید، دیگر چه بهانه‌ای برای ما باقی می‌ماند که این حقِ طبیعی را از کودکانمان بگیریم و با سخت‌گیری‌های بی‌جا، دنیای زیبایشان را خراب کنیم؟

امام عسکری علیه السلام

عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ الْخَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِـ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».

ترجمه

نشانه‌های مؤمن [و پیرو مکتب اهل‌بیت] پنج چیز است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز [واجب و مستحب در شبانه‌روز]، خواندن زیارت اربعین، انگشتر در دست راست کردن، پیشانی بر خاک نهادن [در حال سجده]، و بلند گفتنِ «بسم الله الرحمن الرحیم» [در نمازها].

اندکی شرح

این حدیث در واقع یک «کارت شناساییِ رفتاری» برای شیعیان و پیروان مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است. در دورانی که مذاهب مختلف اسلامی در جامعه حضور داشتند، امام عسکری (علیه‌السلام) این پنج ویژگی را به عنوان معیار و شاخصه‌ای روشن برای شناسایی و تمایز شیعیان از سایرین بیان فرمودند. در خصوص «زیارت اربعین» نیز، منظور این نیست که شخص لزوماً باید در روز بیستم صفر در کربلا حضور داشته باشد تا این نشانه در او محقق شود؛ بلکه همین که مؤمنان در هر کجای جهان که هستند، در این روز زیارت‌نامه اربعین را قرائت کنند و ارتباط قلبی خود را با سیدالشهدا (علیه‌السلام) تجدید نمایند، مصداق این روایت قرار می‌گیرند.

امام صادق علیه السلام

... فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنِّي كَثِيراً مَا أَذْكُرُ الْحُسَيْنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، فَأَيَّ شَيْءٍ أَقُولُ؟ فَقَالَ: قُلْ: «صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ»؛ تُعِيدُ ذَلِكَ ثَلَاثاً، فَإِنَّ السَّلَامَ يَصِلُ إِلَيْهِ مِنْ قَرِيبٍ وَ مِنْ بَعِيدٍ.

ترجمه

[راوی می‌گوید به امام صادق علیه‌السلام] عرض کردم: فدایت شوم! من بسیار به یاد حسین (علیه‌السلام) می‌افتم؛ [در آن لحظات] چه بگویم؟ فرمودند: بگو: «صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ» (سلام و رحمت خدا بر تو ای اباعبدالله)؛ این جمله را سه بار تکرار کن؛ چرا که این سلام، چه از نزدیک و چه از راه دور، به ایشان می‌رسد.

اندکی شرح

گاهی تصور می‌کنیم برای عرض ادب به امام حسین (علیه‌السلام) حتماً باید در کربلا حضور داشته باشیم یا زیارت‌نامه‌های طولانی بخوانیم؛ اما امام صادق (علیه‌السلام) به ما می‌آموزند که در میان شلوغی‌های روزمره، به محض آنکه یادِ سیدالشهدا از خاطرمان گذشت، می‌توانیم تنها با یک عرض ارادتِ کوتاه، پیوند خود را با ایشان تازه کنیم. پیام صریح روایت این است که در این ارتباط، فاصله‌های جغرافیایی کاملاً بی‌اثرند؛ همین که این کلماتِ کوتاه بر زبان جاری شود، سلامِ ما از هر کجای دنیا که باشیم، به ایشان می‌رسد و مسافت‌های طولانی هیچ مانعی برای دریافت این عرض ارادت نیست.

امام صادق علیه السلام

قَالَ: قُلْتُ: فَمَا لِمَنْ يُجَهِّزُ إِلَيْهِ وَ لَمْ يَخْرُجْ لِعِلَّةٍ تُصِيبُهُ أَوْ لِقِلَّةِ نَصِيبِهِ؟ قَالَ (علیه‌السلام): يُعْطِيهِ اللَّهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ مِثْلَ أُحُدٍ مِنَ الْحَسَنَاتِ، وَ يُخْلِفُ عَلَيْهِ أَضْعَافَ مَا أَنْفَقَهُ، وَ يُصْرَفُ عَنْهُ مِنَ الْبَلَاءِ مِمَّا قَدْ نَزَلَ لِيُصِيبَهُ وَ يُدْفَعُ عَنْهُ، وَ يُحْفَظُ فِي مَالِهِ.

ترجمه

راوی می‌گوید: [به امام صادق علیه‌السلام] عرض کردم: پاداش کسی که هزینه سفر دیگری را [برای زیارت امام حسین علیه‌السلام] تأمین کند، اما خودش به دلیل گرفتاری یا تنگدستی نتواند به این سفر برود چیست؟ امام (علیه‌السلام) فرمودند: خداوند در برابر هر درهمی که خرج کرده، به عظمت کوه اُحُد به او نیکی و حسنه می‌بخشد؛ چندین برابرِ آنچه را که هزینه کرده به او برمی‌گرداند؛ بلاهایی را که مقدر شده به او برسد، از او دور و دفع می‌کند؛ و دارایی‌اش را [از آسیب و نابودی] محفوظ می‌دارد.

اندکی شرح

این روایت جایگاه بی‌نظیر «زیارت امام حسین (علیه‌السلام)» و ارزشِ بانی شدن برای زائرانِ ایشان را نشان می‌دهد. گاهی انسان به دلیل مشکلات مالی، بیماری یا گرفتاری‌های روزمره، توفیق حضور در این سفر را پیدا نمی‌کند؛ اما امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند اگر پای رفتن نداریم، می‌توانیم با تأمین هزینه سفرِ یک زائر دیگر، خود را در این مسیر شریک کنیم. خداوند برای چنین شخصی سنگ تمام می‌گذارد؛ نه تنها پاداش معنویِ عظیمی به او می‌بخشد، بلکه در همین دنیا نیز چند برابرِ آن هزینه را به او برمی‌گرداند، بلاهای حتمی را از جانش دور می‌کند و به مالش برکت و امنیت می‌دهد.

امام رضا علیه السلام

مَنْ زَارَنِي عَلَىٰ بُعْدِ دَارِي وَ مَزَارِي، أَتَيْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ حَتَّىٰ أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا: إِذَا تَطَايَرَتِ الْكُتُبُ يَمِيناً وَ شِمَالًا، وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ، وَ عِنْدَ الْمِيزَانِ.

ترجمه

کسی که با دوری راه مرا زیارت کند، روز قيامت در سه جا به داد او مى‌رسم و او را از بیم و گرفتاری آن موقفها رهایی خواهم بخشید: 1. هنگامی که نامه‌های اعمال به راست و چپ پراکنده شود، 2. هنگام گذشتن از صراط 3. و نزد میزان (هنگام سنجش اعمال).

امام باقر علیه السلام

أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ كَانَ يَزُورُ قَبْرَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ كُلَّ عَشِيَّةِ جُمُعَةٍ.

ترجمه

حسين بن على هر شب جمعه به زيارت قبر حسن عليه السلام مى‌رفت.

امام صادق علیه السلام

مَا مِنْ أَحَدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ يَتَمَنَّى أَنَّهُ مِنْ زُوَّارِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ، لِمَا يَرَى مِمَّا يُصْنَعُ بِزُوَّارِ الْحُسَيْنِ مِنْ كَرَامَتِهِمْ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى.

ترجمه

در روز قیامت هیچ‌کس نیست مگر آنکه آرزو می‌کند کاش از زائران امام حسین (علیه‌السلام) بود؛ چرا که به چشم خود می‌بیند خداوند متعال با زائرانِ آن حضرت چه رفتارِ کریمانه‌ای دارد و چه مقام و منزلتی به آنان می‌بخشد.

اندکی شرح

روز قیامت در فرهنگ دینی ما روزِ کنار رفتن پرده‌ها و آشکار شدنِ عیارِ واقعیِ اعمال است. این روایت روی یک نکته بسیار ظریف دست می‌گذارد: پاداش زائران سیدالشهدا (علیه‌السلام) صرفاً رهایی از عذاب یا ورود به بهشت نیست؛ بلکه یک «کرامت» و احترامِ ویژه و مشهود از جانب خودِ خداوند است. عظمت این تکریمِ اختصاصی چنان است که وقتی در صحنه قیامت به نمایش درمی‌آید، حتی نیکوکاران و اهل نجات نیز با دیدن آن شگفت‌زده می‌شوند و از صمیم قلب غبطه می‌خورند که ای کاش این عمل خاص را در کارنامه خود داشتند تا به این سطح از منزلت و تقرب الهی دست می‌یافتند.

امام صادق علیه السلام

لَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي زِيَارَتِهِ مِنَ الْخَيْرِ، وَ يَعْلَمُ ذَلِكَ النَّاسُ، لَاقْتَتَلُوا عَلَى زِيَارَتِهِ بِالسُّيُوفِ، وَ لَبَاعُوا أَمْوَالَهُمْ فِي إِتْيَانِهِ.

ترجمه

اگر مردم می‌دانستند چه خیر [و برکتی] در زیارت امام حسین (علیه‌السلام) نهفته است، قطعاً برای رسیدن به زیارت ایشان با شمشیر می‌جنگیدند و برای رفتن به سوی او، دارایی‌های خود را می‌فروختند.

اندکی شرح

انسان به طور طبیعی بیشترین وابستگی را به «جان» و «مال» خود دارد و برای حفظ آن‌ها محافظه‌کاری می‌کند. پیام روشن این روایت آن است که اگر پرده‌ها کنار می‌رفت و مردم حقیقت و برکاتِ عظیمِ این زیارت را می‌دیدند، برای رسیدن به آن، حاضر بودند از عزیزترین دارایی‌های خود یعنی جان و مالشان بگذرند. در واقع، دستاوردِ این مسیر چنان ارزشمند است که هزینه کردن از مال و به جان خریدنِ خطر برای آن، کاملاً می‌ارزد.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ زِيَارَةَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ مِنْ أَفْضَلِ مَا يَكُونُ مِنَ الْأَعْمَالِ.

ترجمه

زيارت حسين عليه السلام از برترين اعمال است.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الْحُسَيْنَ (علیه‌السلام) قُتِلَ مَكْرُوباً، وَ حَقِيقٌ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يَأْتِيَهُ مَكْرُوبٌ إِلَّا رَدَّهُ اللَّهُ مَسْرُوراً.

ترجمه

همانا حسین (علیه‌السلام) با دلی اندوهگین [و در اوج سختی] به شهادت رسید؛ و خداوند بر خود مقرر فرموده است که هیچ انسانِ اندوهگین و گرفتاری به سوی او [و به زیارتش] نیاید، مگر آنکه او را شادکام و دلخوش بازگرداند.

اندکی شرح

این روایت، جایگاه بی‌نظیر امام حسین (علیه‌السلام) در پیشگاه پروردگار را نشان می‌دهد. پیوندِ ظریفِ کلام در این است که چون سیدالشهدا (علیه‌السلام) با دلی «اندوهگین» (مَکْروباً) به شهادت رسید، خداوند نیز حریم او را پناهگاهِ هر انسانِ «اندوهگین» (مَکْروب) قرار داد. عبارت «حَقِيقٌ عَلَى اللَّهِ» بیانگر یک وعده قطعی است؛ یعنی خداوند از روی لطف و بزرگواری، گشایشِ کارِ زائرانِ حسین (علیه‌السلام) را بر عهده گرفته و بر خود مقرر کرده است.

امام صادق علیه السلام

مَنْ زَارَ الْحُسَيْنَ (علیه‌السلام) مُحْتَسِباً، لَا أَشَراً وَ لَا بَطَراً وَ لَا رِيَاءً وَ لَا سُمْعَةً، مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ كَمَا يُمَحَّصُ الثَّوْبُ بِالْمَاءِ فَلَا يَبْقَى عَلَيْهِ دَنَسٌ، وَ يُكْتَبُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةٌ، وَ كُلَّمَا رَفَعَ قَدَماً عُمْرَةٌ.

ترجمه

هر کس به امید پاداش الهی به زیارت امام حسین (علیه‌السلام) برود، نه از روی غرور و فخرفروشی، و نه برای خودنمایی و جلب توجه دیگران، گناهانش پاک می‌شود؛ درست همان‌طور که لباس با آب شسته می‌شود و دیگر هیچ اثری از آلودگی در آن باقی نمی‌ماند. و [در این مسیر] با هر قدمی که بر زمین می‌گذارد ثواب یک حج، و با هر قدمی که برمی‌دارد ثواب یک عمره برایش نوشته می‌شود.

اندکی شرح

زیارت امام حسین (علیه‌السلام) برکات و پاداش‌های شگفت‌انگیزی دارد، اما این روایت تأکید می‌کند که رسیدن به این فضایل، بی‌قیدوشرط نیست. شرط اصلیِ دریافتِ این برکات، «اخلاص در نیت» است. اگر کسی این مسیر را با انگیزه‌های نفسانی مانند خودنمایی، فخرفروشی یا جلب توجه دیگران طی کند، عملاً از این دستاوردهای عظیم محروم می‌ماند. تنها زمانی روح انسان از گناهان شسته می‌شود و هر قدمش ارزش حج و عمره پیدا می‌کند که این سفر، خالصانه و فقط به امید رضایت و پاداش الهی انجام شده باشد.

البته اینکه در این روایت، ثوابِ بسیار عظیمِ «یک حج و عمره برای هر قدم» بیان شده {که متفاوت از ثواب ذکر شده در برخی روایات دیگر است}، احتمالاً ناظر به شرایط بسیار سختِ دوران صدور این حدیث است؛ دورانی که مسیر زیارت با خطرات جانی و صدمات جدی همراه بود، اما شیعیان برای زنده نگه داشتن نام و مکتب امام حسین (علیه‌السلام)، این خطرات را به جان می‌خریدند.

امام صادق علیه السلام

سَأَلَنِي فَقَالَ: يَا شِهَابُ، كَمْ حَجَجْتَ مِنْ حِجَّةٍ؟ فَقُلْتُ: تِسْعَةَ عَشَرَ حِجَّةً. فَقَالَ لِي: تَمِّمْهَا عِشْرِينَ حِجَّةً، تُحْسَبْ لَكَ بِزِيَارَةِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ.

ترجمه

[شِهاب بن عبدِ رَبّه می‌گوید:] امام صادق (علیه‌السلام) از من پرسیدند: «ای شهاب! تاکنون چند بار به حج رفته‌ای؟» عرض کردم: «نوزده بار.» ایشان فرمودند: «آن را به بیست حج برسان، تا [ثوابِ] یک بار زیارتِ امام حسین (علیه‌السلام) برایت محاسبه شود.»

اندکی شرح

امام صادق (علیه‌السلام) برای ملموس کردنِ عظمتِ زیارت امام حسین (علیه‌السلام)، آن را با یکی از مهم‌ترین و پرزحمت‌ترین عباداتِ اسلامی یعنی «حج» مقایسه می‌کنند. اما چرا ارزش یک زیارت باید با بیست حج برابری کند؟ دلیل این برتری در تفاوتِ ماهیتِ این دو عمل نهفته است. «حج» یک فریضه و عبادتِ بسیار بزرگ است، اما مکتبِ سیدالشهدا (علیه‌السلام) همان جریانی است که «اصلِ دین» و بقایِ خودِ کعبه را تضمین کرد. در واقع، اگر فداکاریِ ایشان نبود، از اسلام و حج جز یک پوسته ظاهری و تحریف‌شده چیزی باقی نمی‌ماند. زنده نگه‌داشتنِ این مسیر از طریق زیارت، صرفاً یک کار مستحبیِ فردی نیست؛ بلکه زنده نگه‌داشتنِ آرمان‌های اصیلِ عاشورا {مثل آزادگی، ظلم‌ستیزی و بیداریِ جامعه} و جلوگیری از تحریفِ دین است؛ همان‌طور که امام خمینی (ره) با نگاهی دقیق فرمودند: «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است». به همین دلیل، در دستگاه محاسباتی خداوند، عملی که باعثِ حفظِ «اساسِ دین» می‌شود، از ده‌ها عبادتی که خودشان زیر سایه این فداکاری زنده مانده‌اند، ارزشمندتر است.