آیات و احادیث «روز قیامت، علائم قیامت، اتفاقات روز قیامت»

امام باقر علیه السلام

أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّهُ لَنْ يُنَالَ مَا عِنْدَ اللهِ إِلَّا بِعَمَلٍ، وَ أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ حَسْرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ، مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ يُخَالِفُهُ إِلَى غَيْرِهِ.

ترجمه

[ای خَیثَمه] به شیعیان ما برسان که به آنچه نزد خداست [از لطف و پاداش]، جز با عمل نمی‌توان دست یافت؛ و [نیز] به شیعیان ما برسان که پرحسرت‌ترین مردم در روز قیامت، کسی است که از حق و عدالتی سخن بگوید، اما خودش با آن مخالفت کرده و راه دیگری را در پیش بگیرد.

اندکی شرح

این حدیث دو پیام برای پیروان اهل‌بیت دارد. پیام اول این است که صرف ادعای شیعه بودن و انتساب ظاهری به این مکتب کافی نیست؛ برای رسیدن به رشد و سعادت اخروی، هیچ راه میان‌بری جز «عمل» و پایبندی عملی به دستورات دین وجود ندارد. پیام دوم، درباره‌ی تناقض میان گفتار و رفتار است. دلیل این حسرت بزرگ در قیامت آن است که شخص، حق را کاملاً شناخته و راه درست را به دیگران نشان داده، اما خودش در عمل مسیر دیگری را رفته است. تمام درد او این است که با علم و آگاهی، از همان حقیقتی که مبلّغش بوده جا مانده و با دست خود، خویشتن را محروم کرده است.

امام صادق علیه السلام

مَنْ شَيَّعَ جَنَازَةَ مُؤْمِنٍ حَتَّى يُدْفَنَ فِي قَبْرِهِ، وَكَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ سَبْعِينَ مَلَكاً مِنَ الْمُشَيِّعِينَ، يُشَيِّعُونَهُ وَيَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ إِلَى الْمَوْقِفِ.

ترجمه

هر کس پیکر مؤمنی را تا لحظه خاک‌سپاری تشییع [و همراهی] کند، خداوندِ عزوجل هفتاد فرشته را مأمورِ او می‌کند تا [در روز قیامت] از لحظه‌ای که از قبر بیرون می‌آید تا رسیدن به جایگاه حسابرسی، او را با احترام بدرقه کرده و برایش آمرزش بخواهند.

اندکی شرح

وقتی انسان در دنیا، یک مؤمن را در غریبانه‌ترین لحظاتش {یعنی مرگ و خاک‌سپاری} تنها نمی‌گذارد و او را با احترام بدرقه می‌کند، خداوند نیز در پرالتهاب‌ترین و تنهاترین لحظه هستی {یعنی روز قیامت}، او را بی‌کس رها نمی‌کند.

خداوند متعال

وَ أَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ‎﴿٣٩﴾

ترجمه

و آنها را بترسان از روز حسرتی که در آن روز کار از کار می گذرد، در حالی که آنها از آن روز غافل هستند.

امام حسین علیه السلام

يَا ابْنَ آدَمَ اذْكُرْ مَصْرَعَكَ وَ فِي قَبْرِكَ مَضْجَعَكَ وَ مَوْقِفَكَ بَيْنَ يَدَيِ اللهِ تَشْهَدُ جَوَارِحُكَ.‏

ترجمه

ای فرزند آدم! یاد کن مرگ خویش را، و خوابیدن خود را در قبرت، و ایستادن خود در برابر خدا را، در حالی که اعضایت علیه تو شهادت می دهند.

خداوند متعال

يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللهُ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُوا ۚ أَحْصَاهُ اللهُ وَ نَسُوهُ ۚ وَ اللهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۶﴾

ترجمه

در روزی که خدا همه آنان را برمی انگیزد، آن گاه به اعمالی که انجام داده اند، آگاهشان می کند، اعمالی که خدا حساب همه آنها را برشمرده است در حالی که [آنان] آن را فراموش کرده اند، و خدا بر هر چیز گواه است.

خداوند متعال

وَ وُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَالِ هَـٰذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَ لَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا ... ﴿۴۹﴾

ترجمه

کتاب [اعمال] هر کسی [در برابر دیدگانش] نهاده می شود، پس مجرمان را می بینی که از آنچه در آن است هراسان و بیمناکند و می گویند: ای وای بر ما، این چه کتابی است که هیچ عمل کوچک و بزرگی را فرو نگذاشته است مگر آنکه آن را به حساب آورده؟! و هر عملی را انجام داده اند، حاضر می یابند، و پروردگارت به هیچ کس ستم نخواهدکرد.

خداوند متعال

إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَ لَـٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿۵۹﴾

ترجمه

روز قيامت به طور مسلم خواهد آمد، شكی در آن نيست، ولی اكثر مردم ايمان نمی‌‏آورند.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۖ وَ لَا يَغُرَّنَّكُم بِاللهِ الْغَرُورُ ﴿۵﴾

ترجمه

ای مردم! بی‌شک وعده خداوند [درباره برپایی قیامت] حق است؛ پس مبادا زندگی دنیا شما را فریب دهد، و مبادا آن فریبکار [= شیطان] شما را به [بخشش و مهربانیِ] خدا مغرور سازد.

اندکی شرح

قرآن در این آیه کوتاه، دست روی سه نقطه ضعفِ اساسیِ انسان می‌گذارد و سه هشدارِ بیدارکننده می‌دهد: نخست، «شک و تردید»؛ گاهی طولانی شدنِ زمان، سختی‌ها یا هیاهوی شبهات باعث می‌شود انسان تهِ دلش بگوید: «نکند اصلاً قیامتی در کار نباشد؟» قرآن قاطعانه این شک را می‌شکند و یادآوری می‌کند که وعده خدا قطعی است. دوم، «غرق شدن در روزمرگی‌ها»؛ زرق‌وبرق دنیا، دویدن‌های مدام برای پول، شغل و سرگرمی‌های زودگذر، گاهی چنان ما را درگیر می‌کند که یادمان می‌رود این دنیا صرفاً یک مسیرِ گذراست، نه مقصد نهایی. و سوم که خطرناک‌ترین دام است: «سوءاستفاده از مهربانیِ خدا»؛ گاهی انسان گناه می‌کند و چون بلافاصله چوبِ خدا را نمی‌خورد، خیالش راحت می‌شود. شیطان (آن فریبکارِ بزرگ) دقیقاً از همین‌جا وارد می‌شود و با وسوسه‌هایی مثل «خدا ارحم‌الراحمین است» یا «حالا یک عذرخواهی می‌کنی و می‌بخشد»، ترس از حسابرسی را می‌ریزد و انسان را به گناه کردن جری می‌کند. در واقع، آیه هشدار می‌دهد که حلم و صبرِ خدا را به حسابِ تأییدِ کارهایتان نگذارید و با طنابِ «امیدِ کاذب»، به چاهِ گناه نیفتید.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيهِ وَ لَا خُلَّةٌ وَ لَا شَفَاعَةٌ ... ﴿۲۵۴﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از آنچه به شما روزی کرده ایم انفاق کنید، پیش از آنکه روزی بیاید که در آن نه داد و ستدی است و نه دوستی و نه شفاعتی.

خداوند متعال

أَ يَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُ ﴿۳﴾ بَلَىٰ قَادِرِينَ عَلَىٰ أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ ﴿۴﴾

ترجمه

آیا انسان می‌پندارد که هرگز استخوان‌های [پوسیده‌ی] او را گرد نخواهیم آورد [و برای حسابرسی دوباره زنده‌اش نمی‌کنیم]؟ (۳) آری؛ [نه تنها آن‌ها را جمع می‌کنیم، بلکه] ما قادریم حتی [خطوط ظریف] سرانگشتان او را [دقیقاً به همان شکل نخست] بازسازی کنیم. (۴)