آیات و روایات درباره مرگ و آمادگی برای آن

امام صادق علیه السلام

إِذَا حَضَرَ الْمَيِّتَ أَرْبَعُونَ رَجُلًا فَقَالُوا: اللَّهُمَّ إِنَّا لَا نَعْلَمُ مِنْهُ إِلَّا خَيْرًا، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: قَدْ قَبِلْتُ شَهَادَتَكُمْ، وَغَفَرْتُ لَهُ مَا عَلِمْتُ مِمَّا لَا تَعْلَمُونَ.

ترجمه

هرگاه چهل نفر بر جنازه شخصِ درگذشته‌ای حاضر شوند و بگویند: «خداوندا! ما جز خوبی چیزی از او نمی‌دانیم»، خداوند عزوجل می‌فرماید: «من گواهیِ شما را پذیرفتم، و آن [گناهانی] را که من از او می‌دانم و شما از آن‌ها بی‌خبرید، بر او بخشیدم.»

اندکی شرح

این روایت، اوج مهربانی خداوند و اهمیتِ داشتنِ «حُسن شهرت» در میان مردم را نشان می‌دهد. پیام کلام این است که اگر انسانی چنان در جامعه زندگی کند که اطرافیانش در ظاهر جز نیکی از او نبینند، خداوند نیز به پاسِ همین آبروی اجتماعی، با فضل و رحمت خود با او رفتار می‌کند. در واقع، پروردگار این گواهیِ جمعی را بهانه‌ای قرار می‌دهد تا از خطاهای پنهانیِ آن شخص که هیچ‌کس جز خدا از آن‌ها خبر ندارد، بزرگوارانه چشم‌پوشی کند.

امام صادق علیه السلام

مَنْ شَيَّعَ جَنَازَةَ مُؤْمِنٍ حَتَّى يُدْفَنَ فِي قَبْرِهِ، وَكَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ سَبْعِينَ مَلَكاً مِنَ الْمُشَيِّعِينَ، يُشَيِّعُونَهُ وَيَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ إِلَى الْمَوْقِفِ.

ترجمه

هر کس پیکر مؤمنی را تا لحظه خاک‌سپاری تشییع [و همراهی] کند، خداوندِ عزوجل هفتاد فرشته را مأمورِ او می‌کند تا [در روز قیامت] از لحظه‌ای که از قبر بیرون می‌آید تا رسیدن به جایگاه حسابرسی، او را با احترام بدرقه کرده و برایش آمرزش بخواهند.

اندکی شرح

وقتی انسان در دنیا، یک مؤمن را در غریبانه‌ترین لحظاتش {یعنی مرگ و خاک‌سپاری} تنها نمی‌گذارد و او را با احترام بدرقه می‌کند، خداوند نیز در پرالتهاب‌ترین و تنهاترین لحظه هستی {یعنی روز قیامت}، او را بی‌کس رها نمی‌کند.

امام علی علیه السلام

الْآنَ فَاعْمَلُوا، وَالْأَلْسُنُ مُطْلَقَةٌ، وَالْأَبْدَانُ صَحِيحَةٌ، وَالْأَعْضَاءُ لَدْنَةٌ، وَالْمُنْقَلَبُ فَسِيحٌ، وَالْمَجَالُ عَرِيضٌ.

ترجمه

همین حالا دست به کار شوید [و عمل کنید]؛ تا زمانی که زبان‌ها گویاست، بدن‌ها سالم و اندام‌ها نرم و فرمان‌پذیرند؛ تا راه بازگشت [و جبران گذشته] باز است و فرصتِ پیشِ رو، وسیع و گسترده است.

اندکی شرح

انسان معمولاً کارهای مهم، تغییر دادن مسیر زندگی یا جبران اشتباهات را به آینده موکول می‌کند؛ با این توهم که در آینده هم دقیقاً همین توانایی و شرایط فعلی را خواهد داشت. اما این حدیث یادآوری می‌کند که ابزارهای اصلی ما برای هرگونه اقدام و تغییری (زبانِ گویا، بدنِ سالم، انعطاف‌پذیری جسمی و فرصتِ زمانی) همگی تاریخ انقضا دارند. پیش از آنکه بیماری، پیری یا مرگ این سرمایه‌ها را از ما بگیرد و قدرتِ جبران سلب شود، باید از تنها داراییِ قطعیِ خود، یعنی «اکنون»، استفاده کرد.

امام علی علیه السلام

مَنْ أَطَالَ الْأَمَلَ، أَسَاءَ الْعَمَلَ.

ترجمه

هر کس آرزو[های مادی] را طولانی کند، کردارش را زشت و تباه می‌سازد.

اندکی شرح

آرزوهای دراز و دست‌نیافتنی، تمام تمرکز و توان انسان را معطوف به آینده‌ای موهوم می‌کند و او را از واقعیت‌ها و وظایفِ حال حاضر غافل می‌سازد. این غفلت، سبب می‌شود انسان برای رسیدن به آن آرزوها، مرزهای اخلاق را زیر پا بگذارد و به کارهای نادرست دست بزند.

خداوند متعال

وَ أَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ‎﴿٣٩﴾

ترجمه

و آنها را بترسان از روز حسرتی که در آن روز کار از کار می گذرد، در حالی که آنها از آن روز غافل هستند.

امام رضا علیه السلام

مَنْ ذَكَرَ الْمَوْتَ وَ لَمْ يَسْتَعِدَّ لَهُ فَقَدِ اسْتَهَزَأَ بِنَفْسِهِ.

ترجمه

كسى كه مرگ را یاد كند اما برای آن آماده نشود، خود را مسخره كرده است.

امام علی علیه السلام

فَتَزَوَّدُوا فِي أَيَّامِ الْفَنَاءِ لِأَيَّامِ الْبَقَاءِ.

ترجمه

در روزگار ناپایدار برای دوران ماندگار توشه فراهم سازید.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنْ كَانَتِ الدُّنْيَا فَانِيَةً فَالطُّمَأْنِينَةُ إِلَيْهَا لِمَا ذَا؟

ترجمه

اگر دنيا فانی و نابودشدنى است، پس اعتماد و دل خوش كردن به آن چرا؟!

امام علی علیه السلام

أَخْرِجُوا مِنَ الدُّنْيَا قُلُوبَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهَا أَبْدَانُكُمْ فَفِيهَا اخْتُبِرْتُمْ وَ لِغَيْرِهَا خُلِقْتُمْ.

ترجمه

پیش از آنکه بدن‌هایتان را از دنیا خارج کنند دل‌هایتان را از آن بیرون کنید؛ چرا که دنيا آزمایشگاه شماست و برای چیز دیگری آفريده شده‌ايد.

امام علی علیه السلام

كُنْ مَشْغُولاً بِمَا أَنْتَ عَنْهُ مَسْئُول‏‏ٌ.

ترجمه

به كارى مشغول باش كه از آن سؤال خواهى شد.

امام علی علیه السلام

كُلُّ مُعَاجَلٍ يَسْأَلُ الْإنْظَارَ، وَ كُلُّ مُؤَجَّلٍ يَتَعَلَّلُ بِالتَّسْوِيفِ.

ترجمه

کسانی که وقتشان پایان یافته مهلت می‌طلبند، و مهلت دارندگان کوتاهی می‌کنند!

امام علی علیه السلام

 أَلَا وَ إِنِّي لَمْ أَرَ كَالْجَنَّةِ نَامَ طَالِبُهَا وَ لَا كَالنَّارِ نَامَ هَارِبُهَا!

ترجمه

آگاه باشید که من چیزی همانند بهشت ندیدم که جوینده آن در خواب باشد، و چیزی را چون آتش دوزخ ندیدم که گریزانِ از آن خفته باشد.

امام حسین علیه السلام

يَا ابْنَ آدَمَ تَفَكَّرْ وَ قُلْ أَيْنَ مُلُوكُ الدُّنْيَا وَ أَرْبَابُهَا الَّذِين‏َ عَمَرُوا وَ احْتَفَرُوا أَنْهَارَهَا وَ غَرَسُوا أَشْجَارَهَا وَ مَدَّنُوا مَدَائِنَهَا فَارَقُوهَا وَ هُمْ كَارِهُونَ‏.

ترجمه

اى فرزندآدم! انديشه كن و بگو: كجايند پادشاهان جهان و صاحبان دنيا كه آن را آباد كردند و نهرها كندند و درختان را كاشتند و شهرها را بنا كردند و بعد با ناخرسندى از آنها جدا شدند.

امام حسین علیه السلام

رُوِيَ أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ع جَاءَهُ رَجُلٌ وَ قَالَ أَنَا رَجُلٌ عَاصٍ وَ لَا أَصْبِرُ عَنِ الْمَعْصِيَةِ فَعِظْنِي بِمَوْعِظَةٍ فَقَالَ ع افْعَلْ خَمْسَةَ أَشْيَاءَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ فَأَوَّلُ ذَلِكَ لَا تَأْكُلْ رِزْقَ اللهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّانِي اخْرُجْ مِنْ وَلَايَةِ اللهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّالِثُ اطْلُبْ مَوْضِعاً لَا يَرَاكَ اللهُ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الرَّابِعُ إِذَا جَاءَ مَلَكُ الْمَوْتِ لِيَقْبِضَ رُوحَكَ فَادْفَعْهُ عَنْ نَفْسِكَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الْخَامِسُ إِذَا أَدْخَلَكَ مَالِكٌ فِي النَّارِ فَلَا تَدْخُلْ فِي النَّارِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ.

ترجمه

مردى آمد خدمت امام حسين عليه السلام و گفت مردى گناهكارم و نمى‌توانم از گناه خودارى كنم مرا موعظه كن. امام عليه السلام در پاسخ فرمود: پنج كار انجام بده بعد هر چه خواستى گناه كن: ۱. روزی خدا را مخور و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۲. از ولايت و قلمرو حكومت خدا بیرون برو و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۳. جایی را انتخاب کن تا خداوند تو را نبیند و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۴. وقتی عزرائیل برای گرفتن جان تو آمد او را از خود بران و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۵. زمانی که مالک دوزخ تو را به سوی آتش می‌برد در آتش وارد مشو و هر چه می‌خواهی گناه کن.

امام حسین علیه السلام

يَا ابْنَ آدَمَ اذْكُرْ مَصْرَعَكَ وَ فِي قَبْرِكَ مَضْجَعَكَ وَ مَوْقِفَكَ بَيْنَ يَدَيِ اللهِ تَشْهَدُ جَوَارِحُكَ.‏

ترجمه

ای فرزند آدم! یاد کن مرگ خویش را، و خوابیدن خود را در قبرت، و ایستادن خود در برابر خدا را، در حالی که اعضایت علیه تو شهادت می دهند.