آیات و احادیث «زندگی پس از مرگ، معاد، جهان آخرت، دنیای پس از مرگ»

امام باقر علیه السلام

أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّهُ لَنْ يُنَالَ مَا عِنْدَ اللهِ إِلَّا بِعَمَلٍ، وَ أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ حَسْرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ، مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ يُخَالِفُهُ إِلَى غَيْرِهِ.

ترجمه

[ای خَیثَمه] به شیعیان ما برسان که به آنچه نزد خداست [از لطف و پاداش]، جز با عمل نمی‌توان دست یافت؛ و [نیز] به شیعیان ما برسان که پرحسرت‌ترین مردم در روز قیامت، کسی است که از حق و عدالتی سخن بگوید، اما خودش با آن مخالفت کرده و راه دیگری را در پیش بگیرد.

اندکی شرح

این حدیث دو پیام برای پیروان اهل‌بیت دارد. پیام اول این است که صرف ادعای شیعه بودن و انتساب ظاهری به این مکتب کافی نیست؛ برای رسیدن به رشد و سعادت اخروی، هیچ راه میان‌بری جز «عمل» و پایبندی عملی به دستورات دین وجود ندارد. پیام دوم، درباره‌ی تناقض میان گفتار و رفتار است. دلیل این حسرت بزرگ در قیامت آن است که شخص، حق را کاملاً شناخته و راه درست را به دیگران نشان داده، اما خودش در عمل مسیر دیگری را رفته است. تمام درد او این است که با علم و آگاهی، از همان حقیقتی که مبلّغش بوده جا مانده و با دست خود، خویشتن را محروم کرده است.

امام علی علیه السلام

اتَّقُوا مَعَاصِيَ اللهِ فِي الْخَلَوَاتِ، فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِمُ.

ترجمه

از نافرمانی خدا در خلوت‌ها بپرهیزید؛ چرا که همان کسی که شاهد [اعمال شما] است، خودش قاضی و داور است.

اندکی شرح

در دادگاه‌های دنیوی، چون قاضی خودش صحنه جرم را ندیده، برای صدور حکم به شاهد نیاز دارد؛ و حتی اگر شاهدی هم پیدا شود، متهم می‌تواند شهادت او را انکار کند یا با بهانه‌تراشی قاضی را فریب دهد. اما امام علی (علیه‌السلام) در این حکمت کوتاه، به یک تفاوت تکان‌دهنده در دادگاه الهی اشاره می‌کنند: در پیشگاه خداوند، «شاهد» و «قاضی» یک نفر است. همان خدایی که در تاریک‌ترین خلوت‌ها بیننده‌ی رفتار ماست، در روز حسابرسی خودش قاضی پرونده است. و در دادگاهی که قاضی‌اش همان شاهد ماجرا باشد، دیگر نه نیازی به ارائه مدرک است، نه راهی برای انکار وجود دارد و نه می‌توان قاضی را فریب داد.

امام صادق علیه السلام

جَاءَ جَبْرَئِيلُ إِلَى النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فَقَالَ: «يَا مُحَمَّدُ! عِشْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ مَيِّتٌ، وَ أَحْبِبْ مَنْ شِئْتَ فَإِنَّكَ مُفَارِقُهُ، وَ اعْمَلْ مَا شِئْتَ فَإِنَّكَ لَاقِيهِ.»

ترجمه

جبرئیل نزد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آمد و عرض کرد: «ای محمد! هر قدر که می‌خواهی زندگی کن، اما [بدان که] سرانجام خواهی مرد؛ به هر کس که می‌خواهی دل ببند، اما عاقبت از او جدا خواهی شد؛ و هر کاری که می‌خواهی انجام بده، اما سرانجام با [نتیجه‌ی] آن روبه‌رو خواهی شد.»

اندکی شرح

این حدیث، سه حقیقت قطعی و تغییرناپذیر هستی را پیش چشم انسان می‌گذارد تا او را از غفلت بیدار کند: اول اینکه مرگ، پایان حتمی هر زندگی است، هرچند بسیار طولانی باشد؛ دوم اینکه تمام دلبستگی‌ها و پیوندهای دنیوی روزی به جدایی ختم می‌شوند؛ و سوم اینکه تنها چیزی که برای همیشه با انسان می‌ماند و هرگز از او جدا نمی‌شود، «عمل» اوست. در واقع، این کلام به ما یادآوری می‌کند که به جای تکیه بر عمر فانی و آدم‌های رفتنی، حواسمان به اعمالمان باشد؛ چرا که در نهایت، تنها هم‌نشین ابدی ما، همان کارهایی است که در این دنیا انجام داده‌ایم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «مَا مِنْ عَبْدٍ أُرِيدُ أَنْ أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ إِلَّا ابْتَلَيْتُهُ فِي جَسَدِهِ؛ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ كَفَّارَةً لِذُنُوبِهِ [فَبِها]، وَ إِلَّا شَدَّدْتُ عَلَيْهِ عِنْدَ مَوْتِهِ، حَتَّى يَأْتِيَنِي وَ لَا ذَنْبَ لَهُ، ثُمَّ أُدْخِلُهُ الْجَنَّةَ. وَ مَا مِنْ عَبْدٍ أُرِيدُ أَنْ أُدْخِلَهُ النَّارَ إِلَّا صَحَّحْتُ لَهُ جِسْمَهُ؛ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ تَمَاماً لِطَلِبَتِهِ عِنْدِي [فَبِها]، وَ إِلَّا آمَنْتُ خَوْفَهُ مِنْ سُلْطَانِهِ؛ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ تَمَاماً لِطَلِبَتِهِ عِنْدِي [فَبِها]، وَ إِلَّا وَسَّعْتُ عَلَيْهِ فِي رِزْقِهِ؛ فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ تَمَاماً لِطَلِبَتِهِ عِنْدِي [فَبِها]، وَ إِلَّا هَوَّنْتُ عَلَيْهِ مَوْتَهُ، حَتَّى يَأْتِيَنِي وَ لَا حَسَنَةَ لَهُ عِنْدِي، ثُمَّ أُدْخِلُهُ النَّارَ».

ترجمه

خداوند عزوجل می‌فرماید: «هیچ بنده‌ای نیست که بخواهم او را به بهشت ببرم، مگر آنکه او را به درد و رنج جسمانی مبتلا می‌کنم؛ پس اگر این [بیماری] کفاره‌ی گناهانش شد [که چه بهتر]، وگرنه لحظه‌ی جان دادن را بر او سخت می‌گیرم تا در حالی به پیشگاه من آید که هیچ گناهی بر دوشش نمانده باشد، و سپس او را راهی بهشت می‌کنم. و هیچ بنده‌ای نیست که [به خاطر اعمالش] بخواهم او را به دوزخ ببرم، مگر آنکه بدنش را سالم و تندرست نگه می‌دارم؛ پس اگر این [تندرستی] برای تسویه‌ی طلب او از من [بابت کارهای نیکش] کافی بود [که چه بهتر]، وگرنه او را از ترس حاکمان و قدرتمندان در امان می‌دارم؛ اگر این [امنیت] طلب او را تسویه کرد [که هیچ]، وگرنه روزی‌اش را وسعت می‌بخشم؛ و اگر این [ثروت] هم برای تسویه‌ی طلبش کافی نبود، مرگ را بر او آسان می‌کنم تا در حالی به پیشگاه من آید که هیچ طلب و کار نیکی نزد من نداشته باشد، و سپس او را راهی دوزخ می‌کنم.»

امام باقر علیه السلام

إِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا كَانَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ يُكْرِمَ عَبْداً وَ لَهُ ذَنْبٌ، ابْتَلَاهُ بِالسُّقْمِ؛ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ لَهُ، ابْتَلَاهُ بِالْحَاجَةِ؛ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ بِهِ ذَلِكَ، شَدَّدَ عَلَيْهِ الْمَوْتَ لِيُكَافِيَهُ بِذَلِكَ الذَّنْبِ. وَ إِذَا كَانَ مِنْ أَمْرِهِ أَنْ يُهِينَ عَبْداً وَ لَهُ عِنْدَهُ حَسَنَةٌ، صَحَّحَ بَدَنَهُ؛ فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ بِهِ ذَلِكَ، وَسَّعَ عَلَيْهِ فِي رِزْقِهِ؛ فَإِنْ هُوَ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ بِهِ، هَوَّنَ عَلَيْهِ الْمَوْتَ لِيُكَافِيَهُ بِتِلْكَ الْحَسَنَةِ.

ترجمه

وقتی خداوند عزوجل بخواهد به بنده‌ای که گناهی بر گردن دارد لطف کند، او را به بیماری مبتلا می‌کند؛ اگر چنین نکند، به تنگدستی دچارش می‌سازد؛ و اگر این کار را هم نکند، جان دادن را بر او سخت می‌گیرد تا [در همین دنیا] تاوان آن گناه را با او تسویه کند. اما هنگامی که بخواهد بنده‌ای را که کار نیکی پیش خدا دارد خوار کند، او را تندرست نگه می‌دارد؛ اگر چنین نکند، روزی‌اش را فراوان می‌کند؛ و اگر این کار را هم نکند، مرگ را بر او آسان می‌گیرد تا پاداش آن کار نیک را [در همین دنیا] با او تسویه کند.

اندکی شرح

بر اساس این روایت، بیماری، فقر یا سختی جان دادن لزوماً نشانه غضب خدا نیست؛ بلکه گاهی لطف پروردگار در حق انسان‌های درستکاری است که لغزش‌هایی داشته‌اند. خدا با این سختی‌ها، گناهانشان را در همین دنیا پاک می‌کند تا بار آن به آخرت کشیده نشود. در نقطه مقابل، سلامتی، ثروت و مرگ راحت نیز همیشه نشانه محبوبیت پیش خدا نیست. گاهی افراد بدکاری که چند کار نیک هم در پرونده دارند، پاداش کارهای خوبشان را در همین دنیا با سلامتی و گشایش مالی می‌گیرند تا در آخرت هیچ طلب و بهره‌ای نداشته باشند. گویی سنت خداوند بر این است که تا جای ممکن، حساب لغزش‌های خوبان و کارهای نیک بدان را در همین دنیا تسویه کند.

امام رضا علیه السلام

إِنَّ لِكُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِي عُنُقِ أَوْلِيَائِهِ وَ شِيعَتِهِ، وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَ حُسْنِ الْأَدَاءِ زِيَارَةَ قُبُورِهِمْ؛ فَمَنْ زَارَهُمْ رَغْبَةً فِي زِيَارَتِهِمْ، وَ تَصْدِيقاً بِمَا رَغِبُوا فِيهِ، كَانَ أَئِمَّتُهُمْ شُفَعَاءَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ترجمه

هر امامی بر گردن دوستان و شیعیان خود عهد و پیمانی دارد، و نشانه‌ی کمال وفاداری به این پیمان و ادای نیکوی آن، زیارت قبور آنان است. پس هر کس با شوق و علاقه به زیارتشان برود و آنچه را که امامان [درباره فضیلت این کار] وعده داده‌اند باور داشته باشد، در روز قیامت، امامانش شفیع او خواهند بود.

اندکی شرح

این حدیث بیان می‌کند که امامان بر گردن شیعیان خود حقوقی دارند، از جمله زیارت آن‌ها. به نظر می‌رسد اهمیت زیارت و تأکید بر آن، فراتر از ثمرات معنوی برای خود زائر باشد؛ در واقع، حضور مشتاقانه پیروان در زیارتگاه‌ها، شاید مؤثرترین راه برای زنده نگه داشتن نام، مکتب و آرمان‌های یک امام در بستر جامعه است. وقتی شیعه با تحمل زحمت سفر و از سر شوق قدم در این مسیر می‌گذارد، در واقع با حضور خود این چراغ را روشن نگه می‌دارد و نشان می‌دهد که پای عهد و مکتب امامش ایستاده است. در عوضِ این ادای حق، امام نیز وعده داده است که شفیع این شخص خواهد بود و او را در صحرای قیامت تنها نخواهد گذاشت.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

تَصَدَّقُوا وَ لَوْ بِصَاعٍ مِنْ تَمْرٍ، وَ لَوْ بِبَعْضِ صَاعٍ، وَ لَوْ بِقَبْضَةٍ، وَ لَوْ بِبَعْضِ قَبْضَةٍ، وَ لَوْ بِتَمْرَةٍ، وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ؛ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَبِكَلِمَةٍ لَيِّنَةٍ. فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَاقٍ اللَّهَ، فَقَائِلٌ لَهُ: أَ لَمْ أَفْعَلْ بِكَ؟ أَ لَمْ أَجْعَلْكَ سَمِيعاً بَصِيراً؟ أَ لَمْ أَجْعَلْ لَكَ مَالاً وَ وَلَداً؟ فَيَقُولُ: بَلَى. فَيَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: فَانْظُرْ مَا قَدَّمْتَ لِنَفْسِكَ. قَالَ: فَيَنْظُرُ قُدَّامَهُ وَ خَلْفَهُ وَ عَنْ يَمِينِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ، فَلَا يَجِدُ شَيْئاً يَقِي بِهِ وَجْهَهُ مِنَ النَّارِ.

ترجمه

صدقه بدهید؛ حتی اگر به اندازه یک صاع (حدود سه کیلو) خرما باشد، یا بخشی از آن، یا یک مشت، یا بخشی از یک مشت، یا یک دانه خرما، و یا حتی نیمی از یک دانه خرما. و کسی که [هیچ‌کدام از این‌ها را] نداشت، با سخنی نرم و مهربانانه [با نیازمندان برخورد کند]. چرا که هر یک از شما [در روز قیامت] با خداوند دیدار خواهد کرد و خدا به او خواهد گفت: «آیا به تو نیکی نکردم؟ آیا تو را شنوا و بینا نیافریدم؟ آیا به تو مال و فرزند نبخشیدم؟» بنده پاسخ می‌دهد: «چرا، همین‌طور است.» آنگاه خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: «حالا نگاه کن ببین برای [نجاتِ] خودت چه پیش فرستاده‌ای؟» [سپس پیامبر] فرمودند: «آن شخص به پیش رو، پشت سر، سمت راست و سمت چپ خود نگاه می‌کند، اما [اگر دستش از کار خیر خالی باشد] هیچ چیزی که بتواند با آن چهره‌اش را از آتش حفظ کند، نمی‌یابد.»

اندکی شرح

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) با ذکرِ مقادیرِ بسیار اندک (تا حدِ نیمی از یک خرما)، می‌خواهند این باور را در ما ایجاد کنند که هیچ‌کس آن‌قدر فقیر نیست که نتواند کار خیری کند؛ حتی اگر دستِ کسی کاملاً خالی باشد، «خوش‌زبانی و برخوردِ انسانی» با نیازمند، برای او حکم صدقه را دارد. اما اوج هشدارِ این حدیث در گفتگوی خداوند با بنده است. وقتی خدا نعمت‌هایی مثل «چشم و گوش» و «مال و فرزند» را یادآوری می‌کند، در واقع دارد به «سرمایه‌هایی» اشاره می‌کند که برای کار خیر در اختیار ما گذاشته بود. چشم و گوش ابزارهایی هستند تا دردِ دیگران را ببینیم و بشنویم؛ و مال و فرزند، امکاناتی برای گره‌گشایی‌اند. پیامِ نهفته‌ی این پرسشِ الهی این است: «من این سرمایه‌ها و ابزارها را در اختیار تو گذاشتم؛ چرا با وجود این امکانات، هیچ سپری برای امروزت فراهم نکردی؟» اینجاست که حسرت انسان به اوج می‌رسد؛ چرا که می‌فهمد با دستِ پُر به دنیا آمده بود، اما به خاطر غفلت، با دستِ خالی به آخرت بازگشته است.

امام علی علیه السلام

اعْلَمْ يَا بُنَيَّ، أَنَّكَ إِنَّمَا خُلِقْتَ لِلْآخِرَةِ لَا لِلدُّنْيَا.

ترجمه

بدان ای فرزندم! تو تنها برای آخرت آفریده شده‌ای، نه برای [ماندن در] دنیا.

اندکی شرح

امام علی (علیه‌السلام) با این کلامِ کوتاه، زاویه دیدِ انسان به زندگی را کاملاً تغییر می‌دهند. وقتی بپذیریم که هدف از خلقتِ ما ماندگار شدن در این دنیا نیست، دیگر توقع نداریم که در اینجا به رفاه و آرامشِ مطلق برسیم؛ چرا که دنیا تنها یک مسیرِ گذراست، نه مقصدِ نهایی. بنابراین، غصه خوردن برای کم‌وکاستی‌های دنیا و حرص زدن برای جمع‌آوریِ ثروتِ بیش از نیاز، کاملاً غیرمنطقی است. خداوند توشه عبور از این مسیر را به اندازه کفایت در اختیارمان گذاشته است؛ پس به جای دل‌بستن به اقامتگاهی که به‌زودی باید از آن کوچ کنیم، تمام تلاش و هوشمندیِ ما باید صرفِ آباد کردنِ خانه‌ای شود که قرار است برای همیشه در آن بمانیم.

امام باقر علیه السلام

يُحْشَرُ الْعَبْدُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَا نَدِيَ دَماً، فَيُدْفَعُ إِلَيْهِ شِبْهُ الْمِحْجَمَةِ أَوْ فَوْقَ ذَلِكَ، فَيُقَالُ لَهُ: هَذَا سَهْمُكَ مِنْ دَمِ فُلَانٍ. فَيَقُولُ: يَا رَبِّ! إِنَّكَ لَتَعْلَمُ أَنَّكَ قَبَضْتَنِي وَ مَا سَفَكْتُ دَماً. فَيَقُولُ: بَلَى، سَمِعْتَ مِنْ فُلَانٍ رِوَايَةَ كَذَا وَ كَذَا، فَرَوَيْتَهَا عَلَيْهِ، فَنُقِلَتْ حَتَّى صَارَتْ إِلَى فُلَانٍ الْجَبَّارِ فَقَتَلَهُ عَلَيْهَا، وَ هَذَا سَهْمُكَ مِنْ دَمِهِ.

ترجمه

بنده در روز قیامت محشور می‌شود در حالی که [در دنیا] دستش به هیچ خونی آلوده نشده است؛ اما ظرفی شبیه به شیشه حجامت [پر از خون] یا بیشتر از آن به دست او می‌دهند و می‌گویند: «این سهم تو از خون فلان شخص است.» او می‌گوید: «پروردگارا! تو خود می‌دانی تا روزی که جانم را گرفتی، من خون کسی را نریخته بودم!» خداوند می‌فرماید: «آری، اما تو از فلان شخص، فلان حرف و سخن را شنیدی و آن را به زیان او بازگو کردی؛ پس این سخن دهان به دهان چرخید تا به گوش فلان ستمگر رسید و او را به خاطر همان حرف کشت؛ و حالا این سهم تو از خون اوست.»

اندکی شرح

این روایت هشدار تکان‌دهنده‌ای درباره «مسئولیت کلمات» و پیامدهای غیرمستقیمِ حرف‌های ماست. گاهی انسان مستقیماً دست به جنایت یا ظلمی نمی‌زند، اما با نقلِ یک حرف، افشای یک راز یا پخش کردن یک خبر، زنجیره‌ای از اتفاقات را رقم می‌زند که در نهایت به نابودی یا آسیب دیدن یک انسان ختم می‌شود. پیام اصلی حدیث این است که در دستگاه عدالت الهی، ما فقط در برابر کارهایی که با دستمان انجام داده‌ایم مسئول نیستیم؛ بلکه  شریک در جرمی هستیم که با زبانمان زمینه‌سازِ آن شده‌ایم. کلماتی که بی‌محابا دهان به دهان می‌چرخانیم، می‌توانند به سلاحی بُرنده در دست ستمگران تبدیل شوند و ما را در گناهِ ریخته شدنِ خون یا پایمال شدنِ حق دیگران شریک کنند.

امام صادق علیه السلام

إِذَا حَضَرَ الْمَيِّتَ أَرْبَعُونَ رَجُلًا فَقَالُوا: اللَّهُمَّ إِنَّا لَا نَعْلَمُ مِنْهُ إِلَّا خَيْرًا، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: قَدْ قَبِلْتُ شَهَادَتَكُمْ، وَغَفَرْتُ لَهُ مَا عَلِمْتُ مِمَّا لَا تَعْلَمُونَ.

ترجمه

هرگاه چهل نفر بر جنازه شخصِ درگذشته‌ای حاضر شوند و بگویند: «خداوندا! ما جز خوبی چیزی از او نمی‌دانیم»، خداوند عزوجل می‌فرماید: «من گواهیِ شما را پذیرفتم، و آن [گناهانی] را که من از او می‌دانم و شما از آن‌ها بی‌خبرید، بر او بخشیدم.»

اندکی شرح

این روایت، اوج مهربانی خداوند و اهمیتِ داشتنِ «حُسن شهرت» در میان مردم را نشان می‌دهد. پیام کلام این است که اگر انسانی چنان در جامعه زندگی کند که اطرافیانش در ظاهر جز نیکی از او نبینند، خداوند نیز به پاسِ همین آبروی اجتماعی، با فضل و رحمت خود با او رفتار می‌کند. در واقع، پروردگار این گواهیِ جمعی را بهانه‌ای قرار می‌دهد تا از خطاهای پنهانیِ آن شخص که هیچ‌کس جز خدا از آن‌ها خبر ندارد، بزرگوارانه چشم‌پوشی کند.

امام صادق علیه السلام

مَنْ شَيَّعَ جَنَازَةَ مُؤْمِنٍ حَتَّى يُدْفَنَ فِي قَبْرِهِ، وَكَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ سَبْعِينَ مَلَكاً مِنَ الْمُشَيِّعِينَ، يُشَيِّعُونَهُ وَيَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ إِلَى الْمَوْقِفِ.

ترجمه

هر کس پیکر مؤمنی را تا لحظه خاک‌سپاری تشییع [و همراهی] کند، خداوندِ عزوجل هفتاد فرشته را مأمورِ او می‌کند تا [در روز قیامت] از لحظه‌ای که از قبر بیرون می‌آید تا رسیدن به جایگاه حسابرسی، او را با احترام بدرقه کرده و برایش آمرزش بخواهند.

اندکی شرح

وقتی انسان در دنیا، یک مؤمن را در غریبانه‌ترین لحظاتش {یعنی مرگ و خاک‌سپاری} تنها نمی‌گذارد و او را با احترام بدرقه می‌کند، خداوند نیز در پرالتهاب‌ترین و تنهاترین لحظه هستی {یعنی روز قیامت}، او را بی‌کس رها نمی‌کند.

امام علی علیه السلام

الْآنَ فَاعْمَلُوا، وَالْأَلْسُنُ مُطْلَقَةٌ، وَالْأَبْدَانُ صَحِيحَةٌ، وَالْأَعْضَاءُ لَدْنَةٌ، وَالْمُنْقَلَبُ فَسِيحٌ، وَالْمَجَالُ عَرِيضٌ.

ترجمه

همین حالا دست به کار شوید [و عمل کنید]؛ تا زمانی که زبان‌ها گویاست، بدن‌ها سالم و اندام‌ها نرم و فرمان‌پذیرند؛ تا راه بازگشت [و جبران گذشته] باز است و فرصتِ پیشِ رو، وسیع و گسترده است.

اندکی شرح

انسان معمولاً کارهای مهم، تغییر دادن مسیر زندگی یا جبران اشتباهات را به آینده موکول می‌کند؛ با این توهم که در آینده هم دقیقاً همین توانایی و شرایط فعلی را خواهد داشت. اما این حدیث یادآوری می‌کند که ابزارهای اصلی ما برای هرگونه اقدام و تغییری (زبانِ گویا، بدنِ سالم، انعطاف‌پذیری جسمی و فرصتِ زمانی) همگی تاریخ انقضا دارند. پیش از آنکه بیماری، پیری یا مرگ این سرمایه‌ها را از ما بگیرد و قدرتِ جبران سلب شود، باید از تنها داراییِ قطعیِ خود، یعنی «اکنون»، استفاده کرد.

امام باقر علیه السلام

إِذَا أُدْخِلَ الْمُؤْمِنُ قَبْرَهُ نُودِيَ: أَلَا إِنَّ أَوَّلَ حِبَائِكَ الْجَنَّةُ، وَ حِبَاءَ مَنْ تَبِعَكَ الْمَغْفِرَةُ.

ترجمه

هنگامی که مؤمن درون قبرش گذاشته می‌شود، ندایی به او می‌رسد: «آگاه باش! نخستین هدیه [و پیشکشِ ورود] تو بهشت است، و هدیه کسانی که تو را بدرقه کرده‌اند [و در تشییع پیکرت حاضر بوده‌اند]، آمرزش [گناهانشان] است.»

اندکی شرح

ارزش و احترام مؤمن در پیشگاه خدا به قدری بالاست که حتی کسانی که صرفاً برای بدرقه و احترامِ او قدم برداشته‌اند نیز دستِ خالی برنمی‌گردند و هدیه آن‌ها، بخشش و آمرزش الهی است.

امام علی علیه السلام

مَنْ أَطَالَ الْأَمَلَ، أَسَاءَ الْعَمَلَ.

ترجمه

هر کس آرزو[های مادی] را طولانی کند، کردارش را زشت و تباه می‌سازد.

اندکی شرح

آرزوهای دراز و دست‌نیافتنی، تمام تمرکز و توان انسان را معطوف به آینده‌ای موهوم می‌کند و او را از واقعیت‌ها و وظایفِ حال حاضر غافل می‌سازد. این غفلت، سبب می‌شود انسان برای رسیدن به آن آرزوها، مرزهای اخلاق را زیر پا بگذارد و به کارهای نادرست دست بزند.

خداوند متعال

وَ أَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ‎﴿٣٩﴾

ترجمه

و آنها را بترسان از روز حسرتی که در آن روز کار از کار می گذرد، در حالی که آنها از آن روز غافل هستند.