آیات و احادیث «پیامبر اکرم (ص)، حضرت محمد (ص)، رسول خدا (ص)»

خداوند متعال

لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثِيرًا ‎﴿٢١﴾

ترجمه

بی‌شک در [سیره و رفتار] پیامبر خدا، الگوی نیکویی برای شماست؛ برای هر کس که به خدا و روز قیامت امید دارد و خدا را بسیار یاد می‌کند.

اندکی شرح

قرآن در این آیه یک مسیر عملی برای رسیدن به سعادت را نشان می‌دهد. پیام روشن آیه این است که اگر به خدا و روز قیامت امید دارید و به دنبال رستگاری در آخرت هستید، پیامبر الگوی نیکویی است تا با پیروی از او به این سعادت دست پیدا کنید. در حقیقت، خداوند یادآوری می‌کند که سعادت آخرت صرفاً با ادعا و آرزو به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند عمل است؛ و برای پیاده‌کردن این عمل در زندگی، رفتار و منش پیامبر بهترین سرمشقی است که باید به آن اقتدا کرد.

امام علی علیه السلام

وَ مِنْ كَلَامٍ لَهُ (علیه‌السلام) قَالَهُ وَ هُوَ يَلِي غُسْلَ رَسُولِ اللهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وَ تَجْهِيزَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللهِ! لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ. خَصَّصْتَ حَتَّى صِرْتَ مُسَلِّياً عَمَّنْ سِوَاكَ، وَ عَمَّمْتَ حَتَّى صَارَ النَّاسُ فِيكَ سَوَاءً. وَ لَوْلَا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ، وَ نَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ، لَأَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّئُونِ، وَ لَكَانَ الدَّاءُ مُمَاطِلًا، وَ الْكَمَدُ مُحَالِفاً، وَ قَلَّا لَكَ! وَ لَكِنَّهُ مَا لَا يُمْلَكُ رَدُّهُ، وَ لَا يُسْتَطَاعُ دَفْعُهُ. بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي! اذْكُرْنَا عِنْدَ رَبِّكَ، وَ اجْعَلْنَا مِنْ بَالِكَ.

ترجمه

از سخنان امام علی (علیه‌السلام) در حالی که پیکر پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را غسل می‌داد و برای خاک‌سپاری آماده می‌کرد:

پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا! با درگذشت تو چیزی قطع شد که با مرگ هیچ‌کس دیگری قطع نشده بود؛ [رشته‌ی] پیامبری، فرود آمدن وحی و اخبار آسمان. مصیبت رفتن تو چنان بزرگ و بی‌مانند است که ما را در هر داغ دیگری تسلی می‌دهد [و در برابر غم تو، دردهای دیگر رنگ می‌بازد]؛ و چنان فراگیر است که همه مردم در سوگ تو یکسان عزادارند. اگر ما را به صبوری فرمان نداده و از بی‌تابی بازنداشته بودی، آن‌قدر در فراقت اشک می‌ریختیم تا چشمه‌ی اشکمان بخشکد؛ و این دردِ جانکاه برای همیشه در وجودمان ریشه می‌دواند و اندوه، همدم همیشگی‌مان می‌شد؛ که البته همین‌ها هم در سوگ تو ناچیز است! اما چه کنیم که مرگ، حقیقتی است که نه می‌توان آن را بازگرداند و نه می‌توان از آن جلوگیری کرد. پدر و مادرم فدایت! ما را در پیشگاه پروردگارت یاد کن و همیشه در خاطر خود نگه دار.

خداوند متعال

وَ إِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ ‎﴿٤﴾

ترجمه

و به‌راستی که تو از اخلاقی بسیار والا و عظیم برخورداری.

اندکی شرح

منظور از «خُلق عظیم» در این آیه، همان سعه‌صدر، مهربانی، گذشت و مدارای بی‌نظیر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در برخوردهای اجتماعی است. در روزگاری که خشونت و کینه حرف اول را می‌زد، همین اخلاقِ نرم و پرجاذبه بود که سرسخت‌ترین دشمنان را خلع سلاح می‌کرد و دل‌ها را به آغوش اسلام می‌کشاند. این آیه، یک درس و معیارِ همیشگی برای ماست که خود را پیرو آن حضرت می‌دانیم؛ به‌ویژه برای کسانی که دغدغه‌ی ترویج دین را دارند. الگوگیری از اخلاق پیامبر یعنی بدانیم پیش از آنکه حرف‌ها و استدلال‌های ما روی دیگران اثر بگذارد، این «رفتار و اخلاق ما» است که دل‌ها را جذب یا دفع می‌کند. در مکتب پیامبر اکرم، ادعای دین‌داری و دفاع از اسلام، بدون داشتن اخلاق نیکو و مدارا با مردم، هیچ جایگاهی ندارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

سَجَدَ رَسُولُ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَجْدَةً أَطَالَ فِيهَا، فَقَالَ النَّاسُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الصَّلَاةِ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّكَ سَجَدْتَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ صَلَاتِكَ أَطَلْتَهَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ، أَوْ أَنَّهُ أَتَاكَ الْوَحْيُ! فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: «كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ، وَ لَكِنَّ ابْنِي هَذَا ارْتَحَلَنِي، فَكَرِهْتُ أَنْ أُعَجِّلَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ».

فَكَانَ الْحَسَنُ أَوِ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) قَدْ جَاءَ وَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي سَجْدَتِهِ، فَامْتَطَى ظَهْرَهُ.

ترجمه

رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) [در یکی از نمازهای جماعت] سجده‌ای را بسیار طول دادند. پس از پایان نماز، مردم گفتند: «ای رسول خدا! شما در میان نمازتان سجده‌ای کردید و آن را چنان طول دادید که گمان کردیم اتفاقی افتاده یا وحی بر شما نازل شده است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «هیچ‌کدام از این‌ها نبود؛ بلکه این پسرم [بر پشتم] سوار شده بود و من دلم نیامد او را با شتاب پایین بیاورم، [صبر کردم] تا خودش به خواسته‌اش برسد [و پایین بیاید].»

[راوی می‌گوید:] امام حسن یا امام حسین (علیهماالسلام) آمده بود و در حالی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در سجده بودند، بر پشتِ ایشان سوار شده بود.

اندکی شرح

گاهی اوقات پدر و مادرها از شیطنت و بازیگوشیِ فرزندانشان کلافه می‌شوند و گمان می‌کنند برای تربیتِ درست، باید همان لحظه با کودک برخورد کنند تا دیگر این کارها را تکرار نکند. اما حقیقت این است که شیطنت و جنب‌وجوش، اقتضای طبیعیِ دنیای کودکی است. وقتی معصوم‌ترین کودکانِ عالَم (امام حسن و امام حسین علیهماالسلام) این‌گونه بازیگوشی می‌کردند، چگونه توقع داریم کودکانِ ما همیشه دست‌به‌سینه و ساکت بنشینند؟

از سوی دیگر، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به عنوان برترین مربّیِ عالَم، نه‌تنها کودک را برای این کار تنبیه یا سرزنش نمی‌کنند، بلکه با مهربانی با دنیای او همراه می‌شوند. وقتی چنین کودکانِ معصومی بازیگوشی می‌کنند و چنان مربّیِ بزرگی به آن‌ها سخت نمی‌گیرد و با اقتضائاتِ کودکانه‌شان راه می‌آید، دیگر چه بهانه‌ای برای ما باقی می‌ماند که این حقِ طبیعی را از کودکانمان بگیریم و با سخت‌گیری‌های بی‌جا، دنیای زیبایشان را خراب کنیم؟