پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عَلَى الْإِنَاثِ أَرْأَفُ مِنْهُ عَلَى الذُّكُورِ، وَ مَا مِنْ رَجُلٍ يُدْخِلُ فَرْحَةً عَلَى امْرَأَةٍ بَيْنَهُ وَ بَيْنَهَا حُرْمَةٌ، إِلَّا فَرَّحَهُ اللهُ تَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ترجمه

بی‌شک خداوند تبارک و تعالی نسبت به زنان [و دختران]، مهربان‌تر از مردان است؛ و هیچ مردی نیست که زنی از محارم خویش [مانند مادر، همسر، دختر یا خواهر] را شاد کند، مگر آنکه خداوند متعال او را در روز قیامت شادمان خواهد ساخت.

امام علی علیه السلام

لَا عَلَيْكَ أَنْ تَصْحَبَ ذَا الْعَقْلِ وَ إِنْ لَمْ تَحْمَدْ كَرَمَهُ، وَ لَكِنِ انْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ احْتَرِسْ مِنْ سَيِّئِ أَخْلَاقِهِ؛ وَ لَا تَدَعَنَّ صُحْبَةَ الْكَرِيمِ وَ إِنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ، وَ لَكِنِ انْتَفِعْ بِكَرَمِهِ بِعَقْلِكَ؛ وَ افْرِرْ كُلَّ الْفِرَارِ مِنَ اللَّئِيمِ الْأَحْمَقِ.

ترجمه

ایرادی ندارد با انسان خردمند معاشرت کنی، حتی اگر از بزرگواری و کرامت نفس او بهره‌ای نبری [و اخلاقش را نپسندی]؛ اما [در این معاشرت] از خرد او استفاده کن و مراقب باش تحت تأثیر اخلاق بدش قرار نگیری. و هرگز هم‌نشینی با انسان بزرگوار و نیک‌سرشت را رها نکن، حتی اگر از نظر عقلی سودی برایت نداشته باشد؛ بلکه با تکیه بر عقل خودت، از بزرگواری و صفای درون او بهره‌مند شو. اما از انسان پَست و احمق، با تمام وجود بگریز!

اندکی شرح

امام علی (علیه‌السلام) در این حدیث، راهبردی واقع‌بینانه برای مدیریت روابط اجتماعی ارائه می‌دهند. در دنیای واقعی، قرار نیست همه انسان‌ها کامل باشند. اگر کسی باهوش و خردمند است اما اخلاق و کرامت نفس ندارد، نباید او را کاملاً طرد کرد؛ بلکه می‌توان با هوشیاری و مراقبت، از دانش و درایت او استفاده کرد. از سوی دیگر، اگر کسی خوش‌قلب و بزرگوار است اما درایت بالایی ندارد، نباید او را از دست داد؛ بلکه باید با مدیریت و عقل خودمان، از مهربانی و صفای درون او بهره برد. اما دسته سوم، کسانی هستند که نه عقل و درایتی دارند و نه اخلاق و بزرگواری (پَست و احمق). دستور صریح امام در برابر این گروه، قطع کامل ارتباط و فرار کردن از آن‌هاست؛ چرا که هم‌نشینی با چنین افرادی جز آسیب و تباهی، هیچ دستاوردی نخواهد داشت.

امام باقر علیه السلام

أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّهُ لَنْ يُنَالَ مَا عِنْدَ اللهِ إِلَّا بِعَمَلٍ، وَ أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ حَسْرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ، مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ يُخَالِفُهُ إِلَى غَيْرِهِ.

ترجمه

[ای خَیثَمه] به شیعیان ما برسان که به آنچه نزد خداست [از لطف و پاداش]، جز با عمل نمی‌توان دست یافت؛ و [نیز] به شیعیان ما برسان که پرحسرت‌ترین مردم در روز قیامت، کسی است که از حق و عدالتی سخن بگوید، اما خودش با آن مخالفت کرده و راه دیگری را در پیش بگیرد.

اندکی شرح

این حدیث دو پیام برای پیروان اهل‌بیت دارد. پیام اول این است که صرف ادعای شیعه بودن و انتساب ظاهری به این مکتب کافی نیست؛ برای رسیدن به رشد و سعادت اخروی، هیچ راه میان‌بری جز «عمل» و پایبندی عملی به دستورات دین وجود ندارد. پیام دوم، درباره‌ی تناقض میان گفتار و رفتار است. دلیل این حسرت بزرگ در قیامت آن است که شخص، حق را کاملاً شناخته و راه درست را به دیگران نشان داده، اما خودش در عمل مسیر دیگری را رفته است. تمام درد او این است که با علم و آگاهی، از همان حقیقتی که مبلّغش بوده جا مانده و با دست خود، خویشتن را محروم کرده است.