آیات و احادیث «نظافت، پاکیزگی، بهداشت فردی و سلامتی بدن»

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

 لَوْ لَا أَنْ أَشُقَّ عَلَىٰ أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلَاةٍ.

ترجمه

اگر بر امتم سخت نبود، امر می‌کردم که برای هر نمازی مسواک بزنند.

امام علی علیه السلام

مَنْ أَكَلَ الطَّعَامَ عَلَى النَّقَاءِ، وَ أَجَادَ الطَّعَامَ تَمَضُّغاً، وَ تَرَكَ الطَّعَامَ وَ هُوَ يَشْتَهِيهِ، وَ لَمْ يَحْبِسِ الْغَائِطَ إِذَا أَتَىٰ، لَمْ يَمْرَضْ إِلَّا مَرَضَ الْمَوْتِ.

ترجمه

هر کس غذای پاکیزه بخورد و به خوبی آن را بجود و پیش از سیر شدن از غذا دست بکشد و به موقع تخلی خودداری نکند، جز به مرض مرگ، بیمار نگردد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِيَّاكُمْ وَ الْبِطْنَةَ؛ فَإِنَّهَا مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ، وَ مَوْرَثَةٌ لِلسَّقَمِ، وَ مَكْسَلَةٌ عَنِ الْعِبَادَةِ.

ترجمه

از پرخوری بپرهیزید؛ چرا که مایه تباهیِ بدن و زمینه‌سازِ بیماری است، و [انسان را] در انجام عبادت سست و بی‌حال می‌کند.

اندکی شرح

این روایت، پرخوری را آفتی دوگانه معرفی می‌کند که هم‌زمان به «جسم» و «روح» انسان ضربه می‌زند. در بُعد جسمانی، پرخوری تعادلِ طبیعیِ بدن را به هم می‌ریزد و بستر را برای انواع بیماری‌ها فراهم می‌کند. اما نکته ظریف‌تر در بُعد روحی است؛ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) روی مهم‌ترین فعالیتِ روحیِ مرتبط با سعادتِ انسان، یعنی «عبادت» دست می‌گذارند. علتِ این سستی و رخوت در عبادت روشن است؛ خلوت با خدا و حضور قلب، پیش از هر چیز نیازمندِ «تمرکز ذهنی» و «پویایی فکر» است. وقتی انسان معده خود را بیش از حد پر می‌کند، بدن دچار کرختی و خواب‌آلودگی می‌شود. در این حالتِ خستگی و افتِ تمرکز، دیگر رمقی برای ارتباطِ قلبی با پروردگار باقی نمی‌ماند و در نتیجه، عبادت از یک ارتباطِ شیرین، به یک تکلیفِ سنگین و خسته‌کننده تبدیل می‌شود.

البته این سستی و بی‌حالی، تنها به محرومیت از عبادت ختم نمی‌شود. امروزه علم پزشکی نیز نشان داده است که با پرخوری، بخش عمده‌ای از جریان خون و انرژیِ بدن صرفِ هضم غذا در دستگاه گوارش می‌شود و به دنبال آن، کارایی مغز افت می‌کند. به همین دلیل، شخص علاوه بر از دست دادنِ نشاطِ معنوی، در کارهای روزمره، تمرکزِ ذهنی و مطالعه نیز دچار خواب‌آلودگی و افتِ شدیدِ عملکرد می‌شود.