آیات و روایات درباره اهمیت علم‌آموزی و ثمرات دانش

امام کاظم علیه السلام

إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ بَكَتْ عَلَيْهِ الْمَلَائِكَةُ، وَبِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِي كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَيْهَا، وَأَبْوَابُ السَّمَاءِ الَّتِي كَانَ يُصْعَدُ فِيهَا بِأَعْمَالِهِ؛ وَثُلِمَ فِي الْإِسْلَامِ ثُلْمَةٌ لَا يَسُدُّهَا شَيْءٌ، لِأَنَّ الْمُؤْمِنِينَ الْفُقَهَاءَ حُصُونُ الْإِسْلَامِ، كَحِصْنِ سُورِ الْمَدِينَةِ لَهَا.

ترجمه

هرگاه مؤمن [دین‌شناس] از دنیا برود، فرشتگان بر او می‌گریند؛ و نیز قطعه‌هایی از زمین که روی آن‌ها خدا را عبادت می‌کرده، و درهای آسمان که اعمالش از آن‌ها بالا می‌رفته است [در سوگ او اشک می‌ریزند]. با مرگ او، رخنه‌ای در اسلام پدید می‌آید که هیچ چیز نمی‌تواند آن را پر کند؛ چرا که مؤمنانِ آگاه و دین‌شناس، دژهای نگهبانِ اسلام‌اند؛ درست مانند دژ و حصاری که از یک شهر محافظت می‌کند.

اندکی شرح

تشبیه مؤمنِ دانا به «دژ و حصار شهر»، گویای این حقیقت است که انسان‌های دین‌شناس، صرفاً آدم‌های خوب و عابدی نیستند، بلکه مثل یک سپر محکم در برابر انحرافات و هجوم شبهات عمل می‌کنند. به همین دلیل، وقتی از دنیا می‌روند، جای خالی‌شان با هیچ‌چیز پر نمی‌شود و ضربه‌ای به دین وارد می‌شود که به این راحتی‌ها قابل جبران نیست.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ حَفِظَ عَنِّي مِنْ أُمَّتِي أَرْبَعِينَ حَدِيثاً فِي أَمْرِ دِينِهِ يُرِيدُ بِهِ وَجْهَ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ بَعَثَهُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقِيهاً عَالِماً.

ترجمه

‏‏هر كسي از امت من كه چهل حديث از من را که مرتبط با دینش است، جهت خشنودي و رضايت خداوند عز و جل و كسب سراي آخرت حفظ كند، روز قيامت خدا او را فقيه و دانشمند برمي‌­انگيزد.

امام علی علیه السلام

لَا يَسْتَحِيَنَّ أَحَدٌ إِذَا لَمْ يَعْلَمِ الشَّيْ‏ءَ أَنْ يَتَعَلَّمَه‏ُ.

ترجمه

هیچ کس از شما از آموختن چیزی که نمی‌داند، شرم نکند.

امام سجاد علیه السلام

 لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي طَلَبِ الْعِلْمِ لَطَلَبُوهُ وَ لَوْ بِسَفْكِ الْمُهَجِ وَ خَوْضِ اللُّجَجِ.

ترجمه

اگر مردم مى‌دانستند در طلب علم چه فايده‌ايست، بى‌گمان در پى آن مى‌رفتند؛ اگر چه با ريختن خون دل و فرورفتن در اعماق دريا باشد.

امام صادق علیه السلام

لَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَتَفَقَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا يَا بَشِيرُ إِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ يَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ احْتَاجَ إِلَيْهِمْ فَإِذَا احْتَاجَ إِلَيْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِي بَابِ ضَلَالَتِهِمْ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ.

ترجمه

هیچ خیری نیست در کسی از اصحاب ما که فهم دین ندارد. ای بشیر، هر کس از آنها هنگامی که با فهم خودش بی‌نیاز نشود، به دیگران نیاز پیدا می‌کند و هنگامی که به آنها نیازمند شد، او را در گمراهی خویش وارد می‌کنند، در حالی که او نمی‌فهمد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مِنَ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الرَّجُلُ الْعِلْمَ وَ يُعَلِّمَهُ النَّاسَ‏.

ترجمه

از انواع صدقه آن است که انسان علمی را فراگیرد و به مردم یاد دهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَىٰ كُلِّ مُسْلِمٍ ألَا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ.‌

ترجمه

طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است؛ بدانيد كه خداوند جويندگان دانش را دوست دارد.

ابی جعفر علیه السلام

لَوْ أُتِيتُ بِشَابٍّ مِنْ شَبَابِ الشِّيعَةِ لَا يَتَفَقَّهُ لَأَدَّبْتُهُ.

ترجمه

اگر جوانی از جوانان شیعه را بیابم که به دین‌شناسی نمی‌پردازد، وی را ادب می‌کنم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَىٰ سَائِرِ النُّجُومِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ.

ترجمه

برتری عالم بر عابد همچون برتری ماه شب چهاردهم بر دیگر ستارگان است.

امام کاظم علیه السلام

يَا هِشَامُ‌، قَلِيلُ الْعَمَلِ مِنَ الْعَالِمِ مَقْبُولٌ مُضَاعَفٌ‌، وَ كَثِيرُ الْعَمَلِ مِنْ أَهْلِ الْهَوىٰ وَ الْجَهْلِ مَرْدُودٌ.

ترجمه

ای هشام! اعمال اندک دانشمند، چند برابر پذیرفته می شود و اعمال زیاد هواپرستان و نادانان، پذیرفته نمی گردد.

خداوند متعال

... إِنَّمَا يَخْشَى اللهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ... ﴿۲۸﴾

ترجمه

از بندگان خدا فقط دانشمندان از او می ترسند.

خداوند متعال

... فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾

ترجمه

اگر نمی دانید از اهل دانش و اطلاع بپرسید.

امام حسن مجتبی علیه السلام

عَجَبٌ‌ لِمَنْ‌ يَتَفَكَّرُ فِي مَأْكُولِهِ‌ كَيْفَ‌ لَا يَتَفَكَّرُ فِي مَعْقُولِهِ،‌ فَيُجَنِّبُ‌ بَطْنَهُ‌ مَا يُؤْذِيهِ‌، وَ يُودِعُ‌ صَدْرَهُ‌ مَا يُرْدِيهِ‌!

ترجمه

در شگفتم از كسى كه دربارۀ خوراك جسم خود مى‌انديشد چگونه دربارۀ خوراك فكر خود نمى‌انديشد؟ شكمش را از آنچه زيانبار است پرهيز مى‌دهد، اما در سينۀ خود چيزهايى مى‌سپارد كه مايۀ نابوديش مى‌شود.

امام صادق علیه السلام

مَن تَعَلَّمَ لِلَّهِ و عَمِلَ لِلَّهِ و عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِيَ في مَلَكوتِ السَّماواتِ عَظيما، فقيلَ: تَعَلَّمَ لِلَّهِ، و عَمِلَ لِلَّهِ، و عَلَّمَ لِلَّهِ!

ترجمه

هر كه براى خدا علم بياموزد و براى خدا [به آن] عمل كند و براى خدا به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمانها از او به بزرگى ياد شود و گفته آيد: براى خدا آموخت، براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد!

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

الْمُؤْمِنُ إِذَا مَاتَ وَ تَرَكَ وَرَقَةً وَاحِدَةً عَلَيْهَا عِلْمٌ تَكُونُ تِلْكَ الْوَرَقَةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سِتْراً فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّارِ وَ أَعْطَاهُ اللهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَىٰ بِكُلِّ حَرْفٍ مَكْتُوبٍ عَلَيْهَا مَدِينَةً أَوْسَعَ مِنَ الدُّنْيَا سَبْعَ مَرَّاتٍ.

ترجمه

هر گاه مؤمن بميرد و يك برگه كه روى آن علمى نوشته شده باشد از خود بر جاى گذارد، روز قيامت آن برگه پرده ميان او و آتش مى شود و خداوند تبارك و تعالى به ازاى هر حرفى كه روى آن نوشته شده، شهرى هفت برابر پهناورتر از دنيا به او مى دهد.