آیات و احادیث «عیب‌پوشی و حفظ آبروی مؤمن»

امام عسکری علیه السلام

مَنْ وَعَظَ أَخَاهُ سِرّاً فَقَدْ زَانَهُ، وَ مَنْ وَعَظَهُ عَلَانِيَةً فَقَدْ شَانَهُ.

ترجمه

هر کس برادر [دینی] خود را در پنهانی نصیحت کند، بی‌شک به او زینت بخشیده است؛ و هر کس او را آشکارا [و در حضور دیگران] نصیحت کند، مایه شرمساری‌اش شده است.

اندکی شرح

این روایت به زیبایی مرز ظریف میان «دلسوزی» و «تخریب شخصیت» را مشخص می‌کند. وقتی کسی را در خلوت متوجه اشتباهش می‌کنیم، در واقع به او کمک کرده‌ایم تا عیب‌هایش را برطرف کند و انسان زیباتر و کامل‌تری شود (زینت بخشیدن). اما اگر دقیقاً همان حرف درست و دلسوزانه، در جمع و مقابل چشم دیگران بیان شود، مستقیماً به شخصیت و آبروی آن فرد ضربه می‌زند. در این حالت، نصیحت‌کننده بیش از آنکه به اصلاح او کمکی کرده باشد، با شکستن حریم و حرمت او در حضور دیگران، باعث تحقیر و شرمساری‌اش شده است.

امام علی علیه السلام

لِيَكُنْ أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَيْكَ وَ أَبْعَدُهُمْ مِنْكَ أَطْلَبُهُمْ لِمَعَايِبِ النَّاسِ.

ترجمه

باید منفورترین مردم نزد تو و دورترین آنها از تو کسی باشد که بیش از همه عیب جوی مردم است.

امام علی علیه السلام

شَرُّ النَّاسِ مَنْ كَانَ مُتَتَبِّعاً لِعُيُوبِ النَّاسِ عَمْياً لِمَعَايِبِه‏ِ.

ترجمه

بدترین مردم کسی است که دنبال عیب‌های مردم باشد و عیب‌های خود را نبيند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

غَرِيبَتَانِ كَلِمَةُ حِكْمَةٍ مِنْ سَفِيهٍ فَاقْبَلُوهَا وَ كَلِمَةُ سَفَهٍ مِنْ حَكِيمٍ فَاغْفِرُوهَا.

ترجمه

دو چيز، عجیب است: سخن حكيمانه که از نادان شنیده شود؛ آن را بپذيريد، و سخن ابلهانه که از حكيم شنیده شود؛ آن را بر او ببخشاييد.

امام سجاد علیه السلام

حَقُّ الصَّغِيرِ رَحْمَتُهُ فِي تَعْلِيمِهِ، وَ الْعَفْوُ عَنْهُ، وَ السَّتْرُ عَلَيْهِ، وَ الرِّفْقُ بِهِ، وَ الْمَعُونَةُ لَهُ.

ترجمه

حقِ خردسال [بر تو] این است که در آموزشِ او مهربان باشی، از [خطاهای] او درگذری، [اشتباهاتش را] بپوشانی، با او مدارا کنی و یاری‌اش دهی.

اندکی شرح

امام سجاد (علیه‌السلام) در این کلام، یک الگوی تربیتیِ بسیار لطیف و دقیق را برای رفتار با کودکان و افراد کم‌سن‌وسال ارائه می‌دهند. محور اصلیِ این الگو، «محبت و حفظ کرامتِ کودک» است. از آنجا که خردسال در مسیر یادگیری و شناختِ دنیای پیرامونش قرار دارد، طبیعتاً دچار خطا می‌شود؛ بنابراین به جای سخت‌گیری، مچ‌گیری و سرزنش، نیازمندِ مهربانی در آموزش، گذشت از اشتباهات و پرده‌پوشی است تا شخصیت و اعتمادبه‌نفسِ او خرد نشود.

امام صادق علیه السلام

لَا تَنْظُرُوا إِلَىٰ أَهْلِ الْبَلَاءِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَحْزُنُهُمْ.

ترجمه

به مبتلایان [به بیماری و گرفتاری] خیره نشوید، چون موجب اندوهشان می‌شود.