آیات و روایات درباره کسب درآمد و روزی حلال

امام صادق علیه السلام

إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ، وَ خَلَقَ مَعَهُمْ أَرْزَاقَهُمْ حَلَالاً طَيِّباً؛ فَمَنْ تَنَاوَلَ شَيْئاً مِنْهَا حَرَاماً، قُصَّ بِهِ مِنْ ذَلِكَ الْحَلَالِ.

ترجمه

بی‌شک خداوندِ عزوجل بندگان را آفرید و روزیِ آنان را نیز همراهشان [به‌صورت] حلال و پاکیزه خلق کرد؛ پس هر کس چیزی از این روزی را از راه حرام به دست آورد، [دقیقاً] به همان اندازه از سهمِ حلالِ او کم خواهد شد.

اندکی شرح

این حدیث به یک قانون دقیق در نظام آفرینش اشاره دارد: روزیِ مقدر شده برای هر انسان، از همان ابتدا پاک و حلال آفریده شده است. اگر کسی برای کسب درآمد به راه‌های حرام متوسل شود، در واقع چیزی به کلِ دارایی‌اش اضافه نکرده است؛ بلکه تنها همان سهم حلالی را که قرار بود به دستش برسد، از بین برده و حرام را جایگزین آن کرده است. در نتیجه، روزیِ حرام، افزون بر رزق حلال نیست، بلکه کسرِ از آن است.

امام سجاد علیه السلام

 ذُكِرَ عِنْدَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) غَلَاءُ السِّعْرِ، فَقَالَ: «وَمَا عَلَيَّ مِنْ غَلَائِهِ! إِنْ غَلَا فَهُوَ عَلَيْهِ، وَإِنْ رَخُصَ فَهُوَ عَلَيْهِ»

ترجمه

در حضور امام سجاد (علیه‌السلام) از گرانیِ قیمت‌ها سخن به میان آمد. ایشان فرمودند: «بار این گرانی بر دوش من نیست! اگر گران شود، [تأمین روزیِ من] بر عهده خداست، و اگر ارزان هم شود، باز بر عهده اوست.

امام باقر علیه السلام

مُرُوا شِيعَتَنَا بِزِيَارَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَإِنَّ إِتْيَانَهُ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ وَ يَمُدُّ فِي الْعُمُرِ وَ يَدْفَعُ مَدَافِعَ السَّوْءِ وَ إِتْيَانَهُ مُفْتَرَضٌ عَلَىٰ كُلِّ مُؤْمِنٍ يُقِرُّ لَهُ بِالْإِمَامَةِ مِنَ اللهِ.

ترجمه

شیعیان ما را به زیارت امام حسین ـ عليه السلام ـ امر کنید؛ زیرا زیارت آن حضرت روزى را زياد و عمر را طولانى می‌گرداند و بدى‌ها (بلاها) را دفع می‌کند و رفتن به زيارتش بر هر مؤمنى که اقرار به امامت او از جانب خدا داشته باشد، واجب است.

امام رضا علیه السلام

لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَرَكَ دُنْيَاهُ لِدِينِهِ وَ دِينَهُ لِدُنْيَاهُ.

ترجمه

از ما نيست آن كه دنياى خود را براى دينش، و دين خود را براى دنيايش ترک گويد.

امام صادق علیه السلام

لَا تَكْسَلُوا فِي طَلَبِ مَعَايِشِكُمْ فَإِنَّ آبَاءَنَا كَانُوا يَرْكُضُونَ فِيهَا وَ يَطْلُبُونَهَا.

ترجمه

در تحصيل روزى تنبلى نكنيد كه پدران ما در پى آن مى‌دويدند و آن را طلب می‌كردند.

امام صادق علیه السلام

إِنِّي وَ اللهِ مَا آمُرُكُمْ إِلَّا بِمَا نَأْمُرُ بِهِ أَنْفُسَنَا فَعَلَيْكُمْ بِالْجِدِّ وَ الِاجْتِهَادِ وَ إِذَا صَلَّيْتُمُ الصُّبْحَ فَانْصَرَفْتُمْ فَبَكِّرُوا فِي طَلَبِ الرِّزْقِ وَ اطْلُبُوا الْحَلَالَ فَإِنَّ اللهَ سَيَرْزُقُكُمْ وَ يُعِينُكُمْ عَلَيْهِ.

ترجمه

به خدا سوگند من به شما امر نمی‌کنم، جز آنچه که خود را نیز بدان امر می‌کنم. پس بر شما باد که جدّیت و کوشش کنید و پس از نماز صبح برای طلب رزق خود حرکت کرده، رزق حلال به دست آورید. خداوند به شما روزی خواهد داد و شما را بر آن کمک خواهد کرد.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ‌ اللهَ‌ عَزَّ وَ جَلَّ‌ جَعَلَ‌ أَرْزَاقَ‌ الْمُؤْمِنِينَ‌ مِنْ‌ حَيْثُ‌ لَا يَحْتَسِبُونَ‌ وَ ذَلِكَ‌ أَنَّ‌ الْعَبْدَ إِذَا لَمْ‌ يَعْرِفْ‌ وَجْهَ‌ رِزْقِهِ‌ كَثُرَ دُعَاؤُهُ.

ترجمه

خداوند عز و جل روزى مؤمنان را از جايى مى رساند كه فكرش را هم نمى كنند؛ علّتش هم اين است كه وقتى بنده نداند روزى اش از كجا خواهد رسيد، زياد دعا مى كند.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ ۖ وَ لَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَ لَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿۲۶۷﴾ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَ اللهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَ فَضْلًا ۗ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۶۸﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از پاکیزه های آنچه [از راه داد و ستد] به دست آورده اید، و آنچه [از گیاهان و معادن] برای شما از زمین بیرون آورده ایم، انفاق کنید و برای انفاق کردن دنبال مال ناپاک و بی ارزش و معیوب نروید، در حالی که اگر آن را به عنوان حقّ شما به خود شما می دادند، جز [با] چشم پوشی [و دلسردی] نمی گرفتید و بدانید که خدا، بی نیاز و ستوده است. (267) شیطان، شما را [به هنگام انفاق مال با ارزش] از تهیدستی و فقر می ترساند، و شما را به کار زشت [چون بخل وخودداری از زکات و صدقات] امر می کند، و خدا شما را از سوی خود وعده آمرزش و فزونی رزق می دهد؛ و خدا بسیار عطا کننده و داناست. (268)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

لَا تَقْطَعُوا عَلَى السَّائِلِ مَسْأَلَتَهُ فَلَوْلَا أَنَّ الْمَسَاكِينَ يَكْذِبُونَ مَا أَفْلَحَ مَنْ رَدَّهُمْ.

ترجمه

خواهش سائل را رد نكنيد؛ اگر دروغ گويى گدايان نبود، دست رد زننده به سينه آنان هرگز رستگار نمى شد.

امام کاظم علیه السلام

مَنْ طَلَبَ هَذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِيَعُودَ بِهِ‌ عَلَىٰ نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ كَانَ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه

هركه براى تأمين خود و خانواده‌اش در پى كسب اين روزى از راه حلال برآيد مانند مجاهد در راه خداست.

امام رضا علیه السلام

اَلَّذِي يَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَا يَكُفُّ بِهِ عِيَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه

كسى كه براى تأمين زندگىِ خانواده‌اش، در طلب فضل خداوند عز و جل بر مى‌آيد، اجرش، بيشتر از مجاهدِ در راه خداوند عز و جل است.

خداوند متعال

... وَ مَن يَتَّقِ اللهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا ﴿۲﴾ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ... ﴿۳﴾

ترجمه

... و هر كس تقوای الهی پيشه كند خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‌‏كند. (3) و او را از جائی كه گمان ندارد روزی می‌دهد ... (4)

خداوند متعال

أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ ... ﴿۵۲﴾

ترجمه

آيا آنها ندانستند كه خداوند روزی را برای هر كس بخواهد گسترده يا تنگ می‌‏سازد؟