آیات و روایات درباره گناه و آثار آن

امام صادق علیه السلام

مَنْ ظَلَمَ مَظْلِمَةً أُخِذَ بِهَا فِي نَفْسِهِ، أَوْ فِي مَالِهِ، أَوْ فِي وُلْدِهِ.

ترجمه

هر کس ستمی [در حق دیگران] روا دارد، سرانجام تاوان آن را یا در خودش، یا در مالش، و یا در فرزندانش پس خواهد داد.

اندکی شرح

پیام روشن روایت این است که هیچ ستمی بی‌پاسخ نمی‌ماند و دود آن دیر یا زود به چشم خود ستمکار می‌رود. این تاوان، دقیقاً در مهم‌ترین دارایی‌های انسان در این دنیا خود را نشان می‌دهد؛ چه در «وجودِ خود شخص» {مانند سلب آرامش روان، بیماری‌های سخت، از دست رفتن آبرو یا جان}، چه در «اموال»، و چه در «فرزندانش»، تا هشداری جدی برای پرهیز از پایمال کردن حق دیگران باشد.

امام علی علیه السلام

مَنْ أَطَالَ الْأَمَلَ، أَسَاءَ الْعَمَلَ.

ترجمه

هر کس آرزو[های مادی] را طولانی کند، کردارش را زشت و تباه می‌سازد.

اندکی شرح

آرزوهای دراز و دست‌نیافتنی، تمام تمرکز و توان انسان را معطوف به آینده‌ای موهوم می‌کند و او را از واقعیت‌ها و وظایفِ حال حاضر غافل می‌سازد. این غفلت، سبب می‌شود انسان برای رسیدن به آن آرزوها، مرزهای اخلاق را زیر پا بگذارد و به کارهای نادرست دست بزند.

امام علی علیه السلام

الْحَذَرَ الْحَذَرَ! فَوَاللَّهِ لَقَدْ سَتَرَ، حَتَّى كَأَنَّهُ قَدْ غَفَرَ.

ترجمه

برحذر باش، برحذر باش! به خدا سوگند، [خداوند گناهان را چنان] پرده‌پوشی کرده است که گویی آمرزیده است.

اندکی شرح

این کلامِ کوتاه، یک زنگ خطرِ جدی برای بیداریِ انسان است. گاهی خداوند به دلیل لطف و مهربانی‌اش، خطاهای ما را از چشم دیگران می‌پوشاند و آبروی ما را حفظ می‌کند؛ اما ما اشتباهاً این فرصت دادن را به حسابِ بی‌خیالی می‌گذاریم و فکر می‌کنیم گناهمان کلاً پاک شده است.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ، وَ خَلَقَ مَعَهُمْ أَرْزَاقَهُمْ حَلَالاً طَيِّباً؛ فَمَنْ تَنَاوَلَ شَيْئاً مِنْهَا حَرَاماً، قُصَّ بِهِ مِنْ ذَلِكَ الْحَلَالِ.

ترجمه

بی‌شک خداوندِ عزوجل بندگان را آفرید و روزیِ آنان را نیز همراهشان [به‌صورت] حلال و پاکیزه خلق کرد؛ پس هر کس چیزی از این روزی را از راه حرام به دست آورد، [دقیقاً] به همان اندازه از سهمِ حلالِ او کم خواهد شد.

اندکی شرح

این حدیث به یک قانون دقیق در نظام آفرینش اشاره دارد: روزیِ مقدر شده برای هر انسان، از همان ابتدا پاک و حلال آفریده شده است. اگر کسی برای کسب درآمد به راه‌های حرام متوسل شود، در واقع چیزی به کلِ دارایی‌اش اضافه نکرده است؛ بلکه تنها همان سهم حلالی را که قرار بود به دستش برسد، از بین برده و حرام را جایگزین آن کرده است. در نتیجه، روزیِ حرام، افزون بر رزق حلال نیست، بلکه کسرِ از آن است.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الرَّجُلَ يُذْنِبُ الذَّنْبَ فَيُحْرَمُ صَلَاةَ اللَّيْلِ، وَ إِنَّ الْعَمَلَ السَّيِّئَ أَسْرَعُ فِي صَاحِبِهِ مِنَ السِّكِّينِ فِي اللَّحْمِ.

ترجمه

بی‌شک آدمی گناهی مرتکب می‌شود و [در پیِ آن] از نماز شب محروم می‌گردد؛ مسلماً سرعتِ اثرگذاریِ کار بد بر انجام‌دهنده‌اش، از سرعتِ بُرشِ چاقو در گوشت بیشتر است.

اندکی شرح

پیامدِ کارِ بد فقط به آخرت محدود نمی‌شود؛ بلکه بخشی از اثرِ آن، بلافاصله در همین دنیا ظاهر می‌شود و انسان را از کارهای خوب {مثل نماز شب} محروم می‌کند. تشبیه کار بد به چاقو، نشان‌دهنده سرعتِ این تخریب است؛ یعنی همان‌طور که چاقو در یک چشم‌به‌هم‌زدن گوشت را می‌بُرد، گناه هم بی‌درنگ روح آدم را زخمی می‌کند و توانِ عبادت و کار خیر را از او می‌گیرد.

امام علی علیه السلام

جَاءَ رَجُلٌ إِلَىٰ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقَالَ إِنِّي قَدْ حُرِمْتُ الصَّلَاةَ بِاللَّيْلِ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنْتَ رَجُلٌ قَدْ قَيَّدَتْكَ ذُنُوبُكَ.

 ترجمه

 مردى خدمت اميرالمؤمنين آمد و گفت: من از نماز شب محروم شدم. على عليه السلام در جواب فرمود: تو مردى هستى كه گناهانت تو را به بند كشيده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَا أَصَابَ الْمُؤْمِنَ مِنْ نَصَبٍ وَ لَا وَصَبٍ وَ لَا حُزْنٍ حَتَّى الْهَمِّ يُهِمُّهُ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهِ عَنْهُ مِنْ سَيِّئَاتِهِ.

ترجمه

هيچ رنج و درد و اندوه و حتى نگرانى خاطرى به مؤمن نرسد جز اين كه خداوند با آن گناهانش را بزدايد.

امام علی علیه السلام

لَا يَرْجُوَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ إِلَّا رَبَّهُ وَ لَا يَخَافَنَّ إِلَّا ذَنْبَهُ.

ترجمه

هیچ کس از شما جز به پروردگار خود امیدوار نباشد، و جز از گناه خود نترسد.

امام علی علیه السلام

مَا جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلَّا لِقَسْوَةِ الْقُلُوبِ وَ مَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلَّا لِكَثْرَةِ الذُّنُوبِ.

ترجمه

چشم‌ها نخشكيدند، مگر بر اثر سختى دل‌ها، و دل‌ها سخت نشدند، مگر به سبب بسيارىِ گناهان.

امام حسین علیه السلام

رُوِيَ أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ع جَاءَهُ رَجُلٌ وَ قَالَ أَنَا رَجُلٌ عَاصٍ وَ لَا أَصْبِرُ عَنِ الْمَعْصِيَةِ فَعِظْنِي بِمَوْعِظَةٍ فَقَالَ ع افْعَلْ خَمْسَةَ أَشْيَاءَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ فَأَوَّلُ ذَلِكَ لَا تَأْكُلْ رِزْقَ اللهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّانِي اخْرُجْ مِنْ وَلَايَةِ اللهِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الثَّالِثُ اطْلُبْ مَوْضِعاً لَا يَرَاكَ اللهُ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الرَّابِعُ إِذَا جَاءَ مَلَكُ الْمَوْتِ لِيَقْبِضَ رُوحَكَ فَادْفَعْهُ عَنْ نَفْسِكَ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ وَ الْخَامِسُ إِذَا أَدْخَلَكَ مَالِكٌ فِي النَّارِ فَلَا تَدْخُلْ فِي النَّارِ وَ أَذْنِبْ مَا شِئْتَ.

ترجمه

مردى آمد خدمت امام حسين عليه السلام و گفت مردى گناهكارم و نمى‌توانم از گناه خودارى كنم مرا موعظه كن. امام عليه السلام در پاسخ فرمود: پنج كار انجام بده بعد هر چه خواستى گناه كن: ۱. روزی خدا را مخور و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۲. از ولايت و قلمرو حكومت خدا بیرون برو و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۳. جایی را انتخاب کن تا خداوند تو را نبیند و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۴. وقتی عزرائیل برای گرفتن جان تو آمد او را از خود بران و هر چه می‌خواهی گناه کن؛ ۵. زمانی که مالک دوزخ تو را به سوی آتش می‌برد در آتش وارد مشو و هر چه می‌خواهی گناه کن.

امام صادق علیه السلام

النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إبْلِيسَ‌ مَسْمُومٌ وَ كَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَةً طَوِيلَةً‌.

ترجمه

نگاه [به نامحرم]، یکی از تیرهای زهرآگین شیطان است؛ و چه بسیار نگاه کوتاه که حسرت طولانی به‌دنبال دارد.

امام حسین علیه السلام

مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ، كَانَ أَفْوَتَ لِمَا يَرْجُو، وَأَسْرَعَ لِمَجِيءِ مَا يَحْذَرُ.

ترجمه

کسی که بخواهد از راه گناه و نافرمانیِ خدا به هدفی برسد، [نه تنها به خواسته‌اش نمی‌رسد، بلکه] بیش از همه از آرزویش دور می‌ماند و بسیار زودتر به همان چیزی که از آن می‌ترسید [و می‌گریخت]، گرفتار می‌شود.

اندکی شرح

شاید با خواندن این حدیث فوراً این سؤال در ذهن شکل بگیرد که: «پس این‌همه افرادی که با تقلب، دروغ و گناه به ثروت یا مقام رسیده‌اند چه؟» برای درک کلام امام، باید به تفاوتِ «دستاورد ظاهری» و «نتیجه‌ی واقعی» دقت کنیم. انسان از تمام تلاش‌هایش در نهایت به دنبال «آرامش، امنیت و رضایت درونی» است. گناه شاید در کوتاه‌مدت یک سود مادی به همراه بیاورد، اما دقیقاً همان هدف نهایی (آرامش و رضایت درونی) را نابود می‌کند. فرد گناهکار برای فرار از فقر یا حقارت دست به گناه می‌زند، اما در نهایت به اضطرابِ دائمی، ترس از رسوایی، بی‌اعتمادیِ دیگران و خلأ درونی مبتلا می‌شود؛ یعنی خیلی زودتر به همان ناآرامی و شکستی می‌رسد که قصد فرار از آن را داشت.

امام رضا علیه السلام

مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَىٰ مَا يُكَفِّرُ بِهِ ذُنُوبَهُ فَلْيُكْثِرْ مِنَ الصَّلَوَاتِ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فَإِنَّهَا تَهْدِمُ الذُّنُوبَ هَدْماً.

ترجمه

هر كه نمى‏ تواند كارى كند كه به سبب آن گناهانش زدوده شود بر محمّد و خاندان او بسيار درود فرستد؛ زيرا صلوات گناهان را ريشه كن مى ‏كند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

يا أَبا ذَرٍّ: لَا تَنْظُرْ إِلَى صِغَرِ الْخَطِيئَةِ وَ لَكِنِ انْظُرْ إِلَىٰ مَنْ عَصَيْتَ.

ترجمه

اى اباذر! نگاه به كوچكى گناه مكن؛ بلكه نگاه به عظمت خدايى كن كه او را عصيان مى كنى.

امام رضا علیه السلام

الصَّغَائِرُ مِنَ الذُّنُوبِ طُرُقٌ إِلَى الْكَبَائِرِ.

ترجمه

گناهان کوچک، راهی است به سوی گناهان کبیره.