آیات و احادیث «سیدالشهداء و فضایل امام حسین (ع)»

امام عسکری علیه السلام

عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ الْخَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِـ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».

ترجمه

نشانه‌های مؤمن [و پیرو مکتب اهل‌بیت] پنج چیز است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز [واجب و مستحب در شبانه‌روز]، خواندن زیارت اربعین، انگشتر در دست راست کردن، پیشانی بر خاک نهادن [در حال سجده]، و بلند گفتنِ «بسم الله الرحمن الرحیم» [در نمازها].

اندکی شرح

این حدیث در واقع یک «کارت شناساییِ رفتاری» برای شیعیان و پیروان مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است. در دورانی که مذاهب مختلف اسلامی در جامعه حضور داشتند، امام عسکری (علیه‌السلام) این پنج ویژگی را به عنوان معیار و شاخصه‌ای روشن برای شناسایی و تمایز شیعیان از سایرین بیان فرمودند. در خصوص «زیارت اربعین» نیز، منظور این نیست که شخص لزوماً باید در روز بیستم صفر در کربلا حضور داشته باشد تا این نشانه در او محقق شود؛ بلکه همین که مؤمنان در هر کجای جهان که هستند، در این روز زیارت‌نامه اربعین را قرائت کنند و ارتباط قلبی خود را با سیدالشهدا (علیه‌السلام) تجدید نمایند، مصداق این روایت قرار می‌گیرند.

امام صادق علیه السلام

... فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنِّي كَثِيراً مَا أَذْكُرُ الْحُسَيْنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ)، فَأَيَّ شَيْءٍ أَقُولُ؟ فَقَالَ: قُلْ: «صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ»؛ تُعِيدُ ذَلِكَ ثَلَاثاً، فَإِنَّ السَّلَامَ يَصِلُ إِلَيْهِ مِنْ قَرِيبٍ وَ مِنْ بَعِيدٍ.

ترجمه

[راوی می‌گوید به امام صادق علیه‌السلام] عرض کردم: فدایت شوم! من بسیار به یاد حسین (علیه‌السلام) می‌افتم؛ [در آن لحظات] چه بگویم؟ فرمودند: بگو: «صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ» (سلام و رحمت خدا بر تو ای اباعبدالله)؛ این جمله را سه بار تکرار کن؛ چرا که این سلام، چه از نزدیک و چه از راه دور، به ایشان می‌رسد.

اندکی شرح

گاهی تصور می‌کنیم برای عرض ادب به امام حسین (علیه‌السلام) حتماً باید در کربلا حضور داشته باشیم یا زیارت‌نامه‌های طولانی بخوانیم؛ اما امام صادق (علیه‌السلام) به ما می‌آموزند که در میان شلوغی‌های روزمره، به محض آنکه یادِ سیدالشهدا از خاطرمان گذشت، می‌توانیم تنها با یک عرض ارادتِ کوتاه، پیوند خود را با ایشان تازه کنیم. پیام صریح روایت این است که در این ارتباط، فاصله‌های جغرافیایی کاملاً بی‌اثرند؛ همین که این کلماتِ کوتاه بر زبان جاری شود، سلامِ ما از هر کجای دنیا که باشیم، به ایشان می‌رسد و مسافت‌های طولانی هیچ مانعی برای دریافت این عرض ارادت نیست.

امام صادق علیه السلام

قَالَ: قُلْتُ: فَمَا لِمَنْ يُجَهِّزُ إِلَيْهِ وَ لَمْ يَخْرُجْ لِعِلَّةٍ تُصِيبُهُ أَوْ لِقِلَّةِ نَصِيبِهِ؟ قَالَ (علیه‌السلام): يُعْطِيهِ اللَّهُ بِكُلِّ دِرْهَمٍ أَنْفَقَهُ مِثْلَ أُحُدٍ مِنَ الْحَسَنَاتِ، وَ يُخْلِفُ عَلَيْهِ أَضْعَافَ مَا أَنْفَقَهُ، وَ يُصْرَفُ عَنْهُ مِنَ الْبَلَاءِ مِمَّا قَدْ نَزَلَ لِيُصِيبَهُ وَ يُدْفَعُ عَنْهُ، وَ يُحْفَظُ فِي مَالِهِ.

ترجمه

راوی می‌گوید: [به امام صادق علیه‌السلام] عرض کردم: پاداش کسی که هزینه سفر دیگری را [برای زیارت امام حسین علیه‌السلام] تأمین کند، اما خودش به دلیل گرفتاری یا تنگدستی نتواند به این سفر برود چیست؟ امام (علیه‌السلام) فرمودند: خداوند در برابر هر درهمی که خرج کرده، به عظمت کوه اُحُد به او نیکی و حسنه می‌بخشد؛ چندین برابرِ آنچه را که هزینه کرده به او برمی‌گرداند؛ بلاهایی را که مقدر شده به او برسد، از او دور و دفع می‌کند؛ و دارایی‌اش را [از آسیب و نابودی] محفوظ می‌دارد.

اندکی شرح

این روایت جایگاه بی‌نظیر «زیارت امام حسین (علیه‌السلام)» و ارزشِ بانی شدن برای زائرانِ ایشان را نشان می‌دهد. گاهی انسان به دلیل مشکلات مالی، بیماری یا گرفتاری‌های روزمره، توفیق حضور در این سفر را پیدا نمی‌کند؛ اما امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند اگر پای رفتن نداریم، می‌توانیم با تأمین هزینه سفرِ یک زائر دیگر، خود را در این مسیر شریک کنیم. خداوند برای چنین شخصی سنگ تمام می‌گذارد؛ نه تنها پاداش معنویِ عظیمی به او می‌بخشد، بلکه در همین دنیا نیز چند برابرِ آن هزینه را به او برمی‌گرداند، بلاهای حتمی را از جانش دور می‌کند و به مالش برکت و امنیت می‌دهد.

امام باقر علیه السلام

أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ كَانَ يَزُورُ قَبْرَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ كُلَّ عَشِيَّةِ جُمُعَةٍ.

ترجمه

حسين بن على هر شب جمعه به زيارت قبر حسن عليه السلام مى‌رفت.

امام صادق علیه السلام

مَا مِنْ أَحَدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا وَ هُوَ يَتَمَنَّى أَنَّهُ مِنْ زُوَّارِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ، لِمَا يَرَى مِمَّا يُصْنَعُ بِزُوَّارِ الْحُسَيْنِ مِنْ كَرَامَتِهِمْ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى.

ترجمه

در روز قیامت هیچ‌کس نیست مگر آنکه آرزو می‌کند کاش از زائران امام حسین (علیه‌السلام) بود؛ چرا که به چشم خود می‌بیند خداوند متعال با زائرانِ آن حضرت چه رفتارِ کریمانه‌ای دارد و چه مقام و منزلتی به آنان می‌بخشد.

اندکی شرح

روز قیامت در فرهنگ دینی ما روزِ کنار رفتن پرده‌ها و آشکار شدنِ عیارِ واقعیِ اعمال است. این روایت روی یک نکته بسیار ظریف دست می‌گذارد: پاداش زائران سیدالشهدا (علیه‌السلام) صرفاً رهایی از عذاب یا ورود به بهشت نیست؛ بلکه یک «کرامت» و احترامِ ویژه و مشهود از جانب خودِ خداوند است. عظمت این تکریمِ اختصاصی چنان است که وقتی در صحنه قیامت به نمایش درمی‌آید، حتی نیکوکاران و اهل نجات نیز با دیدن آن شگفت‌زده می‌شوند و از صمیم قلب غبطه می‌خورند که ای کاش این عمل خاص را در کارنامه خود داشتند تا به این سطح از منزلت و تقرب الهی دست می‌یافتند.

امام صادق علیه السلام

لَوْ يَعْلَمُونَ مَا فِي زِيَارَتِهِ مِنَ الْخَيْرِ، وَ يَعْلَمُ ذَلِكَ النَّاسُ، لَاقْتَتَلُوا عَلَى زِيَارَتِهِ بِالسُّيُوفِ، وَ لَبَاعُوا أَمْوَالَهُمْ فِي إِتْيَانِهِ.

ترجمه

اگر مردم می‌دانستند چه خیر [و برکتی] در زیارت امام حسین (علیه‌السلام) نهفته است، قطعاً برای رسیدن به زیارت ایشان با شمشیر می‌جنگیدند و برای رفتن به سوی او، دارایی‌های خود را می‌فروختند.

اندکی شرح

انسان به طور طبیعی بیشترین وابستگی را به «جان» و «مال» خود دارد و برای حفظ آن‌ها محافظه‌کاری می‌کند. پیام روشن این روایت آن است که اگر پرده‌ها کنار می‌رفت و مردم حقیقت و برکاتِ عظیمِ این زیارت را می‌دیدند، برای رسیدن به آن، حاضر بودند از عزیزترین دارایی‌های خود یعنی جان و مالشان بگذرند. در واقع، دستاوردِ این مسیر چنان ارزشمند است که هزینه کردن از مال و به جان خریدنِ خطر برای آن، کاملاً می‌ارزد.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ زِيَارَةَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ مِنْ أَفْضَلِ مَا يَكُونُ مِنَ الْأَعْمَالِ.

ترجمه

زيارت حسين عليه السلام از برترين اعمال است.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الْحُسَيْنَ (علیه‌السلام) قُتِلَ مَكْرُوباً، وَ حَقِيقٌ عَلَى اللَّهِ أَنْ لَا يَأْتِيَهُ مَكْرُوبٌ إِلَّا رَدَّهُ اللَّهُ مَسْرُوراً.

ترجمه

همانا حسین (علیه‌السلام) با دلی اندوهگین [و در اوج سختی] به شهادت رسید؛ و خداوند بر خود مقرر فرموده است که هیچ انسانِ اندوهگین و گرفتاری به سوی او [و به زیارتش] نیاید، مگر آنکه او را شادکام و دلخوش بازگرداند.

اندکی شرح

این روایت، جایگاه بی‌نظیر امام حسین (علیه‌السلام) در پیشگاه پروردگار را نشان می‌دهد. پیوندِ ظریفِ کلام در این است که چون سیدالشهدا (علیه‌السلام) با دلی «اندوهگین» (مَکْروباً) به شهادت رسید، خداوند نیز حریم او را پناهگاهِ هر انسانِ «اندوهگین» (مَکْروب) قرار داد. عبارت «حَقِيقٌ عَلَى اللَّهِ» بیانگر یک وعده قطعی است؛ یعنی خداوند از روی لطف و بزرگواری، گشایشِ کارِ زائرانِ حسین (علیه‌السلام) را بر عهده گرفته و بر خود مقرر کرده است.

امام صادق علیه السلام

مَنْ زَارَ الْحُسَيْنَ (علیه‌السلام) مُحْتَسِباً، لَا أَشَراً وَ لَا بَطَراً وَ لَا رِيَاءً وَ لَا سُمْعَةً، مُحِّصَتْ عَنْهُ ذُنُوبُهُ كَمَا يُمَحَّصُ الثَّوْبُ بِالْمَاءِ فَلَا يَبْقَى عَلَيْهِ دَنَسٌ، وَ يُكْتَبُ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَجَّةٌ، وَ كُلَّمَا رَفَعَ قَدَماً عُمْرَةٌ.

ترجمه

هر کس به امید پاداش الهی به زیارت امام حسین (علیه‌السلام) برود، نه از روی غرور و فخرفروشی، و نه برای خودنمایی و جلب توجه دیگران، گناهانش پاک می‌شود؛ درست همان‌طور که لباس با آب شسته می‌شود و دیگر هیچ اثری از آلودگی در آن باقی نمی‌ماند. و [در این مسیر] با هر قدمی که بر زمین می‌گذارد ثواب یک حج، و با هر قدمی که برمی‌دارد ثواب یک عمره برایش نوشته می‌شود.

اندکی شرح

زیارت امام حسین (علیه‌السلام) برکات و پاداش‌های شگفت‌انگیزی دارد، اما این روایت تأکید می‌کند که رسیدن به این فضایل، بی‌قیدوشرط نیست. شرط اصلیِ دریافتِ این برکات، «اخلاص در نیت» است. اگر کسی این مسیر را با انگیزه‌های نفسانی مانند خودنمایی، فخرفروشی یا جلب توجه دیگران طی کند، عملاً از این دستاوردهای عظیم محروم می‌ماند. تنها زمانی روح انسان از گناهان شسته می‌شود و هر قدمش ارزش حج و عمره پیدا می‌کند که این سفر، خالصانه و فقط به امید رضایت و پاداش الهی انجام شده باشد.

البته اینکه در این روایت، ثوابِ بسیار عظیمِ «یک حج و عمره برای هر قدم» بیان شده {که متفاوت از ثواب ذکر شده در برخی روایات دیگر است}، احتمالاً ناظر به شرایط بسیار سختِ دوران صدور این حدیث است؛ دورانی که مسیر زیارت با خطرات جانی و صدمات جدی همراه بود، اما شیعیان برای زنده نگه داشتن نام و مکتب امام حسین (علیه‌السلام)، این خطرات را به جان می‌خریدند.

امام صادق علیه السلام

سَأَلَنِي فَقَالَ: يَا شِهَابُ، كَمْ حَجَجْتَ مِنْ حِجَّةٍ؟ فَقُلْتُ: تِسْعَةَ عَشَرَ حِجَّةً. فَقَالَ لِي: تَمِّمْهَا عِشْرِينَ حِجَّةً، تُحْسَبْ لَكَ بِزِيَارَةِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ.

ترجمه

[شِهاب بن عبدِ رَبّه می‌گوید:] امام صادق (علیه‌السلام) از من پرسیدند: «ای شهاب! تاکنون چند بار به حج رفته‌ای؟» عرض کردم: «نوزده بار.» ایشان فرمودند: «آن را به بیست حج برسان، تا [ثوابِ] یک بار زیارتِ امام حسین (علیه‌السلام) برایت محاسبه شود.»

اندکی شرح

امام صادق (علیه‌السلام) برای ملموس کردنِ عظمتِ زیارت امام حسین (علیه‌السلام)، آن را با یکی از مهم‌ترین و پرزحمت‌ترین عباداتِ اسلامی یعنی «حج» مقایسه می‌کنند. اما چرا ارزش یک زیارت باید با بیست حج برابری کند؟ دلیل این برتری در تفاوتِ ماهیتِ این دو عمل نهفته است. «حج» یک فریضه و عبادتِ بسیار بزرگ است، اما مکتبِ سیدالشهدا (علیه‌السلام) همان جریانی است که «اصلِ دین» و بقایِ خودِ کعبه را تضمین کرد. در واقع، اگر فداکاریِ ایشان نبود، از اسلام و حج جز یک پوسته ظاهری و تحریف‌شده چیزی باقی نمی‌ماند. زنده نگه‌داشتنِ این مسیر از طریق زیارت، صرفاً یک کار مستحبیِ فردی نیست؛ بلکه زنده نگه‌داشتنِ آرمان‌های اصیلِ عاشورا {مثل آزادگی، ظلم‌ستیزی و بیداریِ جامعه} و جلوگیری از تحریفِ دین است؛ همان‌طور که امام خمینی (ره) با نگاهی دقیق فرمودند: «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است». به همین دلیل، در دستگاه محاسباتی خداوند، عملی که باعثِ حفظِ «اساسِ دین» می‌شود، از ده‌ها عبادتی که خودشان زیر سایه این فداکاری زنده مانده‌اند، ارزشمندتر است.

امام رضا علیه السلام

كَانَ أَبِي عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ‌، لَا يُرَىٰ ضَاحِكاً وَ كَانَتِ الْكَآبَةُ تَغْلِبُ عَلَيْهِ حَتَّىٰ تَمْضِيَ عَشَرَةُ أَيَّامٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْعَاشِرِ، كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ مُصِيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُكَائِهِ وَ يَقُولُ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي قُتِلَ فِيهِ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلَامُ.

ترجمه

هر گاه ماه محرّم فرا مى رسيد، كسى پدرم (موسی بن جعفر) عليه السلام را خندان نمى‌ديد؛ بلكه تا روز دهم همواره غم و اندوه بر او چيره بود، و چون روز دهم فرا مى رسيد آن روز، روز عزا و غم و اندوه و گريه او مى‌شد و مى‌فرمود: اين همان روزى است كه حسين عليه السلام در آن به شهادت رسيد.

امام مهدی علیه السلام

فَلَئِنْ أَخَّرَتْنِي الدُّهُورُ وَ عَاقَنِي عَنْ نَصْرِكَ الْمَقْدُورُ وَ لَمْ أَكُنْ لِمَنْ حَارَبَكَ مُحَارِباً وَ لِمَنْ نَصَبَ لَكَ الْعَدَاوَةَ مُنَاصِباً فَلَأَنْدُبَنَّكَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً وَ لَأَبْكِيَنَّ لَكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً.

ترجمه

اگرچه زمانه مرا به تأخیر انداخت، و مُقدَّرات الهی مرا از یاری تو بازداشت، و نبودم تا با آنانكه با تو جنگیدند بجنگم، و با كسانی كه با تو اظهار دشمنی كردند خصومت نمایم، [در عوض] صبح و شام بر تو مویه میكنم، و به جای اشک برای تو خون گریه می‌كنم.

امام حسین علیه السلام

أَنَا قَتِيلُ الْعَبْرَةِ لَا يَذْكُرُنِي مُؤْمِنٌ إِلَّا اسْتَعْبَر‏َ.

ترجمه

من کشته شده‌ی اشک هستم؛ هیچ مؤمنی مرا یاد نمی‌کند، مگر این‌که در مصیبتم اشک می‌ریزد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً إِنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ‌ فِي السَّمَاءِ أَكْبَرُ مِنْهُ فِي الْأَرْضِ وَ إنَّهُ لَمَكْتُوبٌ عَنْ يَمِينِ عَرْشِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِصْبَاحُ هُدًى وَ سَفِينَةُ نَجَاةٍ.

ترجمه

سوگند به آن كسى كه بحق مرا به پيامبرى برانگيخت، مقام و منزلت حسين بن على در آسمان، بالاتر از منزلت او در زمين است؛ و در سمت راست عرش خداوند عزّ و جلّ نوشته شده است: او چراغ هدايت و كشتى نجات است.

امام رضا علیه السلام

يَا ابْنَ شَبِيبٍ‌ إِنْ بَكَيْتَ عَلَى الْحُسَيْنِ‌ حَتَّى تَصِيرَ دُمُوعُكَ عَلَىٰ خَدَّيْكَ غَفَرَ اللهُ لَكَ كُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِيراً كَانَ أَوْ كَبِيراً قَلِيلاً كَانَ أَوْ كَثِيراً.

ترجمه

ای فرزند شبیب! اگر بر حسین بن علی علیهما‌ السّلام آن قدر گریه کنى که اشکهایت بر گونه‌هایت جاری شود، خداوند همه گناهان تو را می‌آمرزد، بزرگ باشد یا کوچک‌، اندک باشد یا زیاد.