آیات و احادیث «گناه دروغ‌گویی و عواقب مخرب آن»

امام صادق علیه السلام

لَا تَغْتَرُّوا بِصَلَاتِهِمْ وَ لَا بِصِيَامِهِمْ، فَإِنَّ الرَّجُلَ رُبَّمَا لَهِجَ بِالصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ حَتَّى لَوْ تَرَكَهُ اسْتَوْحَشَ، وَ لَكِنِ اخْتَبِرُوهُمْ عِنْدَ صِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ.

ترجمه

فریب نماز و روزه افراد را نخورید؛ چرا که گاهی انسان چنان به نماز و روزه عادت می‌کند که اگر آن را کنار بگذارد، دچار اضطراب [و ناآرامی] می‌شود. بلکه آنان را با «راست‌گویی» و «امانت‌داری» بیازمایید.

اندکی شرح

ما در تصمیمات مهم زندگی {مثل ازدواج، شراکت مالی یا سپردن مسئولیت‌ها} ناگزیریم افراد را ارزیابی کنیم. گاهی دیدنِ تقوای ظاهریِ یک نفر (مثل نماز و روزه) باعث می‌شود چشم‌بسته به او اعتماد کنیم. اما این روایت هشدار می‌دهد که عباداتِ فردی، گاهی از روی اخلاص نیستند؛ بلکه صرفاً به یک «عادتِ رفتاری» تبدیل شده‌اند، تا جایی که شخص اگر آن‌ها را ترک کند، نه از ترس خدا، بلکه صرفاً به خاطر به هم خوردنِ عادتش احساس ناآرامی می‌کند. به همین دلیل، امام (علیه‌السلام) برای سنجش عیارِ واقعیِ افراد، ما را به «رفتار اجتماعی» آن‌ها ارجاع می‌دهند. در بزنگاه‌هایی که پای منافع شخصی به میان می‌آید، دروغ گفتن یا خیانت بسیار وسوسه‌انگیز است. کسی که در این شرایطِ سخت، روی خواسته‌ی نفسِ خود پا می‌گذارد و «راست‌گویی» و «امانت‌داری» را انتخاب می‌کند، نشان می‌دهد که دین‌داری‌اش ریشه‌دار و واقعی است، نه صرفاً یک عادتِ ظاهری.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ مِمَّنْ يَنْتَحِلُ هَذَا الْأَمْرَ لَيَكْذِبُ حَتَّى إِنَّ الشَّيْطَانَ لَيَحْتَاجُ إِلَى كَذِبِهِ.

ترجمه

به راستی در میان کسانی که خود را به این امر [= مکتب اهل‌بیت] نسبت می‌دهند، افرادی هستند که چنان دروغ می‌گویند که حتی شیطان هم به دروغِ آن‌ها محتاج می‌شود!

اندکی شرح

این روایت هشداری جدی به کسانی است که خود را پیرو اهل‌بیت می‌دانند، اما گناهِ دروغ را در رفتارشان عادی کرده‌اند. وقتی کسی ادعای حضور در مسیر حق را دارد ولی به راحتی دروغ می‌گوید، عملاً به ابزار دست شیطان تبدیل می‌شود. دلیلِ نیازمندیِ شیطان به این افراد آن است که وسوسه‌های پنهانِ او همیشه کارساز نیست؛ اما دروغِ کسی که به دین و اهل‌بیت منتسب است، چنان تأثیر مخربی دارد و باعث بدبینی یا انحرافِ دیگران می‌شود که شیطان برای پیشبرد اهدافش، به او و دروغ‌هایش تکیه می‌کند.

امام سجاد علیه السلام

اتَّقُوا الْكَذِبَ الصَّغِيرَ مِنْهُ وَ الْكَبِيرَ فِي كُلِّ جِدٍّ وَ هَزْلٍ فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذَا كَذَبَ فِي الصَّغِيرِ اجْتَرَىٰ عَلَى الْكَبِيرِ.

ترجمه

از دروغ خودداری كنيد، چه دروغ كوچک باشد و چه بزرگ، چه دروغ جدی باشد و چه شوخی؛ زيرا اگر انسان دروغ كوچكی بگويد، بر گفتن دروغ بزرگ نيز دل و جرات پيدا می‌كند.

امام علی علیه السلام

عَلَامَةُ الْإِيمَانِ أَنْ تُؤْثِرَ الصِّدْقَ حَيْثُ يَضُرُّكَ عَلَى الْكَذِبِ حَيْثُ يَنْفَعُكَ، وَ أَنْ لَا يَكُونَ فِي حَدِيثِكَ فَضْلٌ عَنْ عِلْمِكَ، وَ أَنْ تَتَّقِيَ اللهَ فِي حَدِيثِ غَيْرِكَ.

ترجمه

نشانۀ ايمان اين است كه اگر جايى راست گفتن به زيان تو و دروغ گفتن به سود تو بود راست‌گويى را بر دروغ گويى ترجيح دهى، و اينكه بيش از مقدارى كه مى‌دانى سخنى نگويى و اينكه در سخن گفتن دربارۀ ديگران پرواى خدا داشته باشى.