آیات و احادیث «احادیث متفرقه، موضوعات گوناگون، مباحث مختلف»

امام باقر علیه السلام

أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّهُ لَنْ يُنَالَ مَا عِنْدَ اللهِ إِلَّا بِعَمَلٍ، وَ أَبْلِغْ شِيعَتَنَا أَنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ حَسْرَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ، مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ يُخَالِفُهُ إِلَى غَيْرِهِ.

ترجمه

[ای خَیثَمه] به شیعیان ما برسان که به آنچه نزد خداست [از لطف و پاداش]، جز با عمل نمی‌توان دست یافت؛ و [نیز] به شیعیان ما برسان که پرحسرت‌ترین مردم در روز قیامت، کسی است که از حق و عدالتی سخن بگوید، اما خودش با آن مخالفت کرده و راه دیگری را در پیش بگیرد.

اندکی شرح

این حدیث دو پیام برای پیروان اهل‌بیت دارد. پیام اول این است که صرف ادعای شیعه بودن و انتساب ظاهری به این مکتب کافی نیست؛ برای رسیدن به رشد و سعادت اخروی، هیچ راه میان‌بری جز «عمل» و پایبندی عملی به دستورات دین وجود ندارد. پیام دوم، درباره‌ی تناقض میان گفتار و رفتار است. دلیل این حسرت بزرگ در قیامت آن است که شخص، حق را کاملاً شناخته و راه درست را به دیگران نشان داده، اما خودش در عمل مسیر دیگری را رفته است. تمام درد او این است که با علم و آگاهی، از همان حقیقتی که مبلّغش بوده جا مانده و با دست خود، خویشتن را محروم کرده است.

امام صادق علیه السلام

عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللهِ (علیه‌السلام): «إِيَّاكَ وَ الرِّئَاسَةَ، وَ إِيَّاكَ أَنْ تَطَأَ أَعْقَابَ الرِّجَالِ». قَالَ: قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَمَّا الرِّئَاسَةُ فَقَدْ عَرَفْتُهَا، وَ أَمَّا أَنْ أَطَأَ أَعْقَابَ الرِّجَالِ، فَمَا ثُلُثَا مَا فِي يَدِي إِلَّا مِمَّا وَطِئْتُ أَعْقَابَ الرِّجَالِ! فَقَالَ لِي: «لَيْسَ حَيْثُ تَذْهَبُ؛ إِيَّاكَ أَنْ تَنْصِبَ رَجُلًا دُونَ الْحُجَّةِ فَتُصَدِّقَهُ فِي كُلِّ مَا قَالَ».

ترجمه

ابوحمزه ثمالی می‌گوید: امام صادق (علیه‌السلام) به من فرمودند: «از ریاست‌طلبی بپرهیز، و مبادا پا جای پای اشخاص بگذاری [و چشم‌بسته دنباله‌رو آنان شوی].» می‌گوید عرض کردم: فدایت شوم! ریاست‌طلبی را فهمیدم [که چیست و چرا بد است]؛ اما درباره پا جای پای اشخاص گذاشتن، دو سوم آنچه [از دانش و حدیث] در دست من است، نتیجه همین دنباله‌روی از مردان [و شاگردی نزد بزرگان] است! امام به من فرمودند: «منظورم آن چیزی نیست که تو گمان کردی؛ بلکه منظورم این است که مبادا شخصی غیر از «حجت خدا» را [به عنوان پیشوای مطلق] عَلَم کنی و هرچه می‌گوید را بی‌چون‌وچرا بپذیری.»

اندکی شرح

این روایت به دو آفت در مسیر دین‌داری اشاره می‌کند: اول «ریاست‌طلبی» و دوم «شخص‌پرستی» (دنباله‌روی کورکورانه). وقتی ابوحمزه گمان می‌کند منظور امام، نهی از شاگردی و یادگیری از اساتید است، امام (علیه‌السلام) مرز ظریف میان «یادگیری» و «تقلید کورکورانه» را روشن می‌کنند. پیام اصلی این است که هیچ انسان غیرمعصومی نباید به بُت و معیار مطلق حق تبدیل شود. تایید بی‌چون‌وچرای تمام حرف‌ها و کارهای یک شخص، تنها مختص به «حجت خدا» (معصوم) است و اگر کسی غیر از او را در چنین جایگاهی قرار دهیم، دچار انحراف شده‌ایم.

امام رضا علیه السلام

عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا (عَلَيْهِ السَّلَامُ) عَنْ زِيَارَةِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) بِقُمَّ، فَقَالَ: «مَنْ زَارَهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ».

ترجمه

سعد بن سعد می‌گوید: از امام رضا (علیه‌السلام) درباره [فضیلت] زیارت فاطمه، دختر موسی بن جعفر (علیهماالسلام) در شهر قم پرسیدم. ایشان فرمودند: «هر کس او را زیارت کند، بهشت پاداش اوست.»

امام صادق علیه السلام

إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَكَّةُ، وَ لِرَسُولِهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِينَةُ، وَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَرَماً وَ هُوَ الْكُوفَةُ، وَ لَنَا حَرَماً وَ هُوَ قُمُّ؛ وَ سَتُدْفَنُ فِيهِ امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدِي تُسَمَّى فَاطِمَةَ، مَنْ زَارَهَا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.

(قَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ ذَلِكَ وَ لَمْ تَحْمِلْ بِمُوسَى أُمُّهُ)

ترجمه

خداوند حرمی دارد که «مکه» است، و پیامبر او حرمی دارد که «مدینه» است، و امیرالمؤمنین حرمی دارد که «کوفه» است، و ما نیز حرمی داریم که شهر «قم» است. به زودی بانویی از تبار من به نام «فاطمه» در آنجا به خاک سپرده خواهد شد؛ هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود.

{راوی می‌گوید: امام صادق علیه‌السلام این بشارت را زمانی فرمودند که مادر امام کاظم علیه‌السلام هنوز ایشان را باردار نشده بود.}

امام صادق علیه السلام

النَّظْرَةُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِيسَ مَسْمُومٌ، مَنْ تَرَكَهَا لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَا لِغَيْرِهِ، أَعْقَبَهُ اللهُ إِيمَاناً يَجِدُ طَعْمَهُ.

ترجمه

نگاه [حرام]، تیری زهرآلود از تیرهای شیطان است؛ هر کس خالصانه و تنها به خاطر خداوند عزوجل از آن چشم بپوشد، خداوند در عوض، ایمانی به او عطا می‌کند که طعم آن را با تمام وجود می‌چشد.

اندکی شرح

امام صادق (علیه‌السلام) در این کلام، نگاه حرام را به «تیری زهرآلود» تشبیه کرده‌اند. ویژگی زهر این است که آسیبش به لحظه اصابت ختم نمی‌شود، بلکه در تمام جان و روان انسان نفوذ می‌کند؛ نگاه حرام نیز دقیقاً همین‌گونه است و با ایجاد درگیری‌های ذهنی و خیال‌پردازی‌های پس از آن، فکر و قلب انسان را مسموم و ناآرام می‌کند. اما اگر کسی در همان لحظه‌ی وسوسه، فقط به خاطر خدا چشم بپوشد، خداوند بلافاصله یک پاداش نقد به او می‌دهد: «چشیدن طعم ایمان». در واقع، وقتی انسان چشم سر را به روی یک لذت زهرآلود می‌بندد، خداوند چشم دل او را باز می‌کند و نور یقین، آرامش عمیق و لذت انس با پروردگار را چنان در قلبش جاری می‌سازد که شیرینی این ارتباط، جایگزین آن هوس زودگذر می‌شود.

امام سجاد علیه السلام

لَيْسَ لَكَ أَنْ تَتَكَلَّمَ بِمَا شِئْتَ، لِأَنَّ اللهَ يَقُولُ: ﴿وَ لَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ﴾.

ترجمه

تو حق نداری هر چه می‌خواهی بگویی؛ چرا که خداوند [در قرآن] می‌فرماید: «از آنچه به آن علم [و آگاهی] نداری، پیروی مکن.»

اندکی شرح

این روایت یک قاعده بسیار مهم اخلاقی و اجتماعی را به ما یادآوری می‌کند: انسان مجاز نیست هر حرفی را بدون تحقیق و اطمینان به زبان بیاورد. سخن گفتن بدون علم و آگاهی، صرفاً یک خطای فردی نیست؛ بلکه می‌تواند زمینه‌ساز پخش شایعات بی‌اساس، ریختن آبروی افراد، ایجاد تنش و اختلاف در جامعه و گمراهی دیگران شود. امام سجاد (علیه‌السلام) با استناد به آیه قرآن، هشدار می‌دهند که اظهار نظر درباره موضوعاتی که به آن‌ها اشراف نداریم، در واقع نوعی پیروی کورکورانه از جهل است. پیام روشن این کلام آن است که زبان انسان باید تابع عقل و آگاهی او باشد؛ بنابراین، پیش از بیان هر سخن، قضاوت یا نقل هر خبری، باید از صحت و دقت آن کاملاً مطمئن باشیم تا با حرف‌های نسنجیده، به خود و جامعه آسیب نزنیم.

خداوند متعال

لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثِيرًا ‎﴿٢١﴾

ترجمه

بی‌شک در [سیره و رفتار] پیامبر خدا، الگوی نیکویی برای شماست؛ برای هر کس که به خدا و روز قیامت امید دارد و خدا را بسیار یاد می‌کند.

اندکی شرح

قرآن در این آیه یک مسیر عملی برای رسیدن به سعادت را نشان می‌دهد. پیام روشن آیه این است که اگر به خدا و روز قیامت امید دارید و به دنبال رستگاری در آخرت هستید، پیامبر الگوی نیکویی است تا با پیروی از او به این سعادت دست پیدا کنید. در حقیقت، خداوند یادآوری می‌کند که سعادت آخرت صرفاً با ادعا و آرزو به دست نمی‌آید، بلکه نیازمند عمل است؛ و برای پیاده‌کردن این عمل در زندگی، رفتار و منش پیامبر بهترین سرمشقی است که باید به آن اقتدا کرد.

امام علی علیه السلام

... وَ لَا يَعْتَذِرُ مِمَّا لَا يَعْلَمُ فَيَسْلَمَ، وَ لَا يَعَضُّ فِي الْعِلْمِ بِضِرْسٍ قَاطِعٍ فَيَغْنَمَ.

ترجمه

[عالم‌نمای مغرور،] نه از آنچه نمی‌داند اظهار بی‌اطلاعی می‌کند تا [خود و جامعه را از انحراف] در امان نگه دارد، و نه در علم و دانش تسلط و پایگاه محکمی دارد تا [به حقیقتی دست یابد و] سودی برساند.

اندکی شرح

امام علی (علیه‌السلام) در این فراز، خطر «عالمان بی‌سواد و مغرور» را برای خودشان و جامعه به تصویر می‌کشند. چنین فردی در یک بن‌بست خطرناک گرفتار است: از یک سو، آن‌قدر تواضع ندارد که بگوید «نمی‌دانم» تا حداقل خودش را از گناه دروغ بستن به دین، و مردم را از گمراهی نجات دهد. از سوی دیگر، دانش عمیق و ریشه‌داری هم ندارد که بتواند گرهی از کار جامعه باز کند و نفعی برساند. در واقع، ترکیب «جهل» و «غرور» باعث شده او نه «شهامت اعتراف به ندانستن» داشته باشد تا امنیت‌آفرین باشد، و نه «دانش واقعی» داشته باشد تا حرفش سودی برساند.

امام عسکری علیه السلام

أَبُو هَاشِمٍ الْجَعْفَرِيُّ قَالَ‌: شَكَوْتُ إِلَى أَبِي مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) ضِيقَ الْحَبْسِ وَ كَتَلَ الْقَيْدِ، فَكَتَبَ إِلَيَّ: «أَنْتَ تُصَلِّي الْيَوْمَ الظُّهْرَ فِي مَنْزِلِكَ». فَأُخْرِجْتُ فِي وَقْتِ الظُّهْرِ فَصَلَّيْتُ فِي مَنْزِلِي كَمَا قَالَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ). وَ كُنْتُ مُضَيَّقاً فَأَرَدْتُ أَنْ أَطْلُبَ مِنْهُ دَنَانِيرَ فِي الْكِتَابِ فَاسْتَحْيَيْتُ، فَلَمَّا صِرْتُ إِلَى مَنْزِلِي وَجَّهَ إِلَيَّ بِمِائَةِ دِينَارٍ، وَ كَتَبَ إِلَيَّ: «إِذَا كَانَتْ لَكَ حَاجَةٌ فَلَا تَسْتَحْيِ وَ لَا تَحْتَشِمْ، وَ اطْلُبْهَا؛ فَإِنَّكَ تَرَى مَا تُحِبُّ إِنْ شَاءَ اللهُ».

ترجمه

ابوهاشم جعفری می‌گوید: [در نامه‌ای] به امام عسکری (علیه‌السلام) از سختی زندان و سنگینی غل و زنجیر شکایت کردم. ایشان در پاسخ برایم نوشتند: «تو امروز نماز ظهر را در خانه‌ات می‌خوانی.» هنگام ظهر از زندان آزاد شدم و همان‌طور که امام (علیه‌السلام) فرموده بودند، نماز را در خانه‌ام خواندم. از آنجا که در تنگنای مالی بودم، می‌خواستم در همان نامه از ایشان مقداری پول تقاضا کنم، اما خجالت کشیدم [و چیزی ننوشتم]. وقتی به خانه رسیدم، امام صد دینار برایم فرستادند و همراه آن نوشتند: «هرگاه نیازی داشتی، خجالت نکش و ملاحظه نکن؛ خواسته‌ات را بگو که ان‌شاءالله به آنچه دوست داری خواهی رسید.»

اندکی شرح

این روایت، تصویری آرامش‌بخش از احاطه و توجه همیشگی امام به شرایط پیروانش را نشان می‌دهد. وقتی ابوهاشم مشکل زندان را مطرح می‌کند، امام نه تنها بی‌تفاوت از کنار رنج او نمی‌گذرد، بلکه حتی از نیاز به زبان نیامده‌ی او نیز باخبر است و گره از کارش باز می‌کند. پیام اصلی این اتفاق آن است که بدانیم در هر شرایطی که باشیم، از نگاه و مراقبت امام زمانمان دور نیستیم و ایشان ما را در سختی‌ها رها نمی‌کنند. بر مبنای همین توجه و صمیمیت است که امام در پایان یادآور می‌شوند اهل‌بیت محرم‌ترین پناهگاه ما هستند و برای در میان گذاشتن مشکلاتمان با آن‌ها، هرگز نباید غریبی کنیم.

امام رضا علیه السلام

إِنَّ لِكُلِّ إِمَامٍ عَهْداً فِي عُنُقِ أَوْلِيَائِهِ وَ شِيعَتِهِ، وَ إِنَّ مِنْ تَمَامِ الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَ حُسْنِ الْأَدَاءِ زِيَارَةَ قُبُورِهِمْ؛ فَمَنْ زَارَهُمْ رَغْبَةً فِي زِيَارَتِهِمْ، وَ تَصْدِيقاً بِمَا رَغِبُوا فِيهِ، كَانَ أَئِمَّتُهُمْ شُفَعَاءَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ترجمه

هر امامی بر گردن دوستان و شیعیان خود عهد و پیمانی دارد، و نشانه‌ی کمال وفاداری به این پیمان و ادای نیکوی آن، زیارت قبور آنان است. پس هر کس با شوق و علاقه به زیارتشان برود و آنچه را که امامان [درباره فضیلت این کار] وعده داده‌اند باور داشته باشد، در روز قیامت، امامانش شفیع او خواهند بود.

اندکی شرح

این حدیث بیان می‌کند که امامان بر گردن شیعیان خود حقوقی دارند، از جمله زیارت آن‌ها. به نظر می‌رسد اهمیت زیارت و تأکید بر آن، فراتر از ثمرات معنوی برای خود زائر باشد؛ در واقع، حضور مشتاقانه پیروان در زیارتگاه‌ها، شاید مؤثرترین راه برای زنده نگه داشتن نام، مکتب و آرمان‌های یک امام در بستر جامعه است. وقتی شیعه با تحمل زحمت سفر و از سر شوق قدم در این مسیر می‌گذارد، در واقع با حضور خود این چراغ را روشن نگه می‌دارد و نشان می‌دهد که پای عهد و مکتب امامش ایستاده است. در عوضِ این ادای حق، امام نیز وعده داده است که شفیع این شخص خواهد بود و او را در صحرای قیامت تنها نخواهد گذاشت.

امام علی علیه السلام

وَ مِنْ كَلَامٍ لَهُ (علیه‌السلام) قَالَهُ وَ هُوَ يَلِي غُسْلَ رَسُولِ اللهِ (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وَ تَجْهِيزَهُ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللهِ! لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ وَ أَخْبَارِ السَّمَاءِ. خَصَّصْتَ حَتَّى صِرْتَ مُسَلِّياً عَمَّنْ سِوَاكَ، وَ عَمَّمْتَ حَتَّى صَارَ النَّاسُ فِيكَ سَوَاءً. وَ لَوْلَا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ، وَ نَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ، لَأَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّئُونِ، وَ لَكَانَ الدَّاءُ مُمَاطِلًا، وَ الْكَمَدُ مُحَالِفاً، وَ قَلَّا لَكَ! وَ لَكِنَّهُ مَا لَا يُمْلَكُ رَدُّهُ، وَ لَا يُسْتَطَاعُ دَفْعُهُ. بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي! اذْكُرْنَا عِنْدَ رَبِّكَ، وَ اجْعَلْنَا مِنْ بَالِكَ.

ترجمه

از سخنان امام علی (علیه‌السلام) در حالی که پیکر پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را غسل می‌داد و برای خاک‌سپاری آماده می‌کرد:

پدر و مادرم فدایت ای رسول خدا! با درگذشت تو چیزی قطع شد که با مرگ هیچ‌کس دیگری قطع نشده بود؛ [رشته‌ی] پیامبری، فرود آمدن وحی و اخبار آسمان. مصیبت رفتن تو چنان بزرگ و بی‌مانند است که ما را در هر داغ دیگری تسلی می‌دهد [و در برابر غم تو، دردهای دیگر رنگ می‌بازد]؛ و چنان فراگیر است که همه مردم در سوگ تو یکسان عزادارند. اگر ما را به صبوری فرمان نداده و از بی‌تابی بازنداشته بودی، آن‌قدر در فراقت اشک می‌ریختیم تا چشمه‌ی اشکمان بخشکد؛ و این دردِ جانکاه برای همیشه در وجودمان ریشه می‌دواند و اندوه، همدم همیشگی‌مان می‌شد؛ که البته همین‌ها هم در سوگ تو ناچیز است! اما چه کنیم که مرگ، حقیقتی است که نه می‌توان آن را بازگرداند و نه می‌توان از آن جلوگیری کرد. پدر و مادرم فدایت! ما را در پیشگاه پروردگارت یاد کن و همیشه در خاطر خود نگه دار.

خداوند متعال

وَ إِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ ‎﴿٤﴾

ترجمه

و به‌راستی که تو از اخلاقی بسیار والا و عظیم برخورداری.

اندکی شرح

منظور از «خُلق عظیم» در این آیه، همان سعه‌صدر، مهربانی، گذشت و مدارای بی‌نظیر پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در برخوردهای اجتماعی است. در روزگاری که خشونت و کینه حرف اول را می‌زد، همین اخلاقِ نرم و پرجاذبه بود که سرسخت‌ترین دشمنان را خلع سلاح می‌کرد و دل‌ها را به آغوش اسلام می‌کشاند. این آیه، یک درس و معیارِ همیشگی برای ماست که خود را پیرو آن حضرت می‌دانیم؛ به‌ویژه برای کسانی که دغدغه‌ی ترویج دین را دارند. الگوگیری از اخلاق پیامبر یعنی بدانیم پیش از آنکه حرف‌ها و استدلال‌های ما روی دیگران اثر بگذارد، این «رفتار و اخلاق ما» است که دل‌ها را جذب یا دفع می‌کند. در مکتب پیامبر اکرم، ادعای دین‌داری و دفاع از اسلام، بدون داشتن اخلاق نیکو و مدارا با مردم، هیچ جایگاهی ندارد.

امام صادق علیه السلام

مَا أَظُنُّ رَجُلًا يَزْدَادُ فِي الْإِيمَانِ خَيْرًا، إِلَّا ازْدَادَ حُبًّا لِلنِّسَاءِ.

ترجمه

گمان نمی‌کنم مردی در ایمان خود رشد کند و بر خوبی‌اش افزوده شود، مگر آنکه محبت و مهرورزی‌اش نسبت به زنان [و همسر خود] بیشتر شود.

اندکی شرح

این روایت، نگاه غلط و رایجی را که تصور می‌کند «دین‌داری و تقوا» با «دوری از لذت‌های حلال و بی‌توجهی به همسر» مساوی است، کاملاً رد می‌کند. در منطق اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، رشد معنوی انسان را خشک، خشن و بی‌احساس نمی‌کند؛ بلکه برعکس، هرچه ایمان یک مرد عمیق‌تر می‌شود، قلبش لطیف‌تر شده و ظرفیت محبت و مهرورزی‌اش نسبت به همسرش افزایش می‌یابد. در واقع، عشق به همسر و گرم نگه‌داشتن کانون خانواده، نه تنها مانع مسیر بندگی نیست، بلکه یکی از نشانه‌های قطعی ارتقای ایمان و تکامل روحی انسان است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

سَجَدَ رَسُولُ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) سَجْدَةً أَطَالَ فِيهَا، فَقَالَ النَّاسُ عِنْدَ انْقِضَاءِ الصَّلَاةِ: يَا رَسُولَ اللهِ، إِنَّكَ سَجَدْتَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْ صَلَاتِكَ أَطَلْتَهَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ قَدْ حَدَثَ أَمْرٌ، أَوْ أَنَّهُ أَتَاكَ الْوَحْيُ! فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلَامُ: «كُلُّ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ، وَ لَكِنَّ ابْنِي هَذَا ارْتَحَلَنِي، فَكَرِهْتُ أَنْ أُعَجِّلَهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ».

فَكَانَ الْحَسَنُ أَوِ الْحُسَيْنُ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) قَدْ جَاءَ وَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) فِي سَجْدَتِهِ، فَامْتَطَى ظَهْرَهُ.

ترجمه

رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) [در یکی از نمازهای جماعت] سجده‌ای را بسیار طول دادند. پس از پایان نماز، مردم گفتند: «ای رسول خدا! شما در میان نمازتان سجده‌ای کردید و آن را چنان طول دادید که گمان کردیم اتفاقی افتاده یا وحی بر شما نازل شده است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «هیچ‌کدام از این‌ها نبود؛ بلکه این پسرم [بر پشتم] سوار شده بود و من دلم نیامد او را با شتاب پایین بیاورم، [صبر کردم] تا خودش به خواسته‌اش برسد [و پایین بیاید].»

[راوی می‌گوید:] امام حسن یا امام حسین (علیهماالسلام) آمده بود و در حالی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در سجده بودند، بر پشتِ ایشان سوار شده بود.

اندکی شرح

گاهی اوقات پدر و مادرها از شیطنت و بازیگوشیِ فرزندانشان کلافه می‌شوند و گمان می‌کنند برای تربیتِ درست، باید همان لحظه با کودک برخورد کنند تا دیگر این کارها را تکرار نکند. اما حقیقت این است که شیطنت و جنب‌وجوش، اقتضای طبیعیِ دنیای کودکی است. وقتی معصوم‌ترین کودکانِ عالَم (امام حسن و امام حسین علیهماالسلام) این‌گونه بازیگوشی می‌کردند، چگونه توقع داریم کودکانِ ما همیشه دست‌به‌سینه و ساکت بنشینند؟

از سوی دیگر، پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به عنوان برترین مربّیِ عالَم، نه‌تنها کودک را برای این کار تنبیه یا سرزنش نمی‌کنند، بلکه با مهربانی با دنیای او همراه می‌شوند. وقتی چنین کودکانِ معصومی بازیگوشی می‌کنند و چنان مربّیِ بزرگی به آن‌ها سخت نمی‌گیرد و با اقتضائاتِ کودکانه‌شان راه می‌آید، دیگر چه بهانه‌ای برای ما باقی می‌ماند که این حقِ طبیعی را از کودکانمان بگیریم و با سخت‌گیری‌های بی‌جا، دنیای زیبایشان را خراب کنیم؟

امام عسکری علیه السلام

عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ: صَلَاةُ الْخَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِـ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ».

ترجمه

نشانه‌های مؤمن [و پیرو مکتب اهل‌بیت] پنج چیز است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز [واجب و مستحب در شبانه‌روز]، خواندن زیارت اربعین، انگشتر در دست راست کردن، پیشانی بر خاک نهادن [در حال سجده]، و بلند گفتنِ «بسم الله الرحمن الرحیم» [در نمازها].

اندکی شرح

این حدیث در واقع یک «کارت شناساییِ رفتاری» برای شیعیان و پیروان مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است. در دورانی که مذاهب مختلف اسلامی در جامعه حضور داشتند، امام عسکری (علیه‌السلام) این پنج ویژگی را به عنوان معیار و شاخصه‌ای روشن برای شناسایی و تمایز شیعیان از سایرین بیان فرمودند. در خصوص «زیارت اربعین» نیز، منظور این نیست که شخص لزوماً باید در روز بیستم صفر در کربلا حضور داشته باشد تا این نشانه در او محقق شود؛ بلکه همین که مؤمنان در هر کجای جهان که هستند، در این روز زیارت‌نامه اربعین را قرائت کنند و ارتباط قلبی خود را با سیدالشهدا (علیه‌السلام) تجدید نمایند، مصداق این روایت قرار می‌گیرند.