آیات و احادیث موضوعی - صفحه 6

امام صادق علیه السلام

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: «لَوْلَا أَنْ يَجِدَ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنُ فِي قَلْبِهِ، لَعَصَّبْتُ رَأْسَ الْكَافِرِ بِعِصَابَةِ حَدِيدٍ لَا يُصَدَّعُ رَأْسُهُ أَبَداً».

ترجمه

خداوند عزوجل فرموده است: «اگر بنده مؤمن من به دل نمی‌گرفت [و دچار اندوه و تردید نمی‌شد]، چنان سر کافر را با نواری آهنین می‌بستم که هرگز سردرد نگیرد!»

اندکی شرح

«بستن سر با نوار آهنی» یک کنایه و استعاره است برای نفوذناپذیر کردن شخص در برابر درد و بیماری؛ یعنی خداوند می‌فرماید بدن کافر را در برابر مریضی‌ها مثل آهن محکم می‌کردم تا همیشه در سلامتی باشد. دلیل این اراده آن است که خداوند می‌خواهد پاداش کارهای نیک کافران را تمام‌وکمال در همین دنیا با سلامتی و رفاه تسویه کند تا در آخرت هیچ سهمی نداشته باشند. اما اگر کافران همیشه در اوج تندرستی بودند، مؤمنانی که در دنیا با سختی‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند، دل‌شکسته می‌شدند و ممکن بود نسبت به مسیر حق خود دچار تردید شوند؛ به همین جهت، خداوند از این کار صرف‌نظر کرده است.

خداوند متعال

وَ لَوْلَا أَن يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَّجَعَلْنَا لِمَن يَكْفُرُ بِالرَّحْمَٰنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِّن فِضَّةٍ وَ مَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ ‎﴿٣٣﴾‏ وَ لِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَ سُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ ‎﴿٣٤﴾ وَ زُخْرُفًا ۚ وَ إِن كُلُّ ذَٰلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۚ وَ الْآخِرَةُ عِندَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ ‎﴿٣٥﴾‏

ترجمه

و اگر [بهره مندی کفار از انواع نعمت های مادی و تهیدستی مؤمنان، سبب] این نبود که همه مردم [به خاطر ضعف ایمان و ناآگاه بودن به حقایق] بر محور کفر امتی واحد شوند، ما برای خانه های کافران به [خدای] رحمان سقف هایی از نقره قرار می دادیم و نردبان هایی که با آن بر بالای خانه ها برآیند. (33) و برای خانه هایشان [نیز] درها و تخت هایی [از نقره می ساختیم] که بر آن تکیه زنند، (34) و [برای خانه ها و زندگی آنان] زر و زیور [قرار می دادیم]، ولی همه این ها جز کالای اندک زندگی دنیا نیست، و آخرت نزد پروردگارت برای پرهیزکاران است. (35)

خداوند متعال

وَ أَنذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ‎﴿٣٩﴾

ترجمه

و آنها را بترسان از روز حسرتی که در آن روز کار از کار می گذرد، در حالی که آنها از آن روز غافل هستند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الرَّجُلَ يُذْنِبُ الذَّنْبَ فَيُحْرَمُ صَلَاةَ اللَّيْلِ، وَ إِنَّ الْعَمَلَ السَّيِّئَ أَسْرَعُ فِي صَاحِبِهِ مِنَ السِّكِّينِ فِي اللَّحْمِ.

ترجمه

بی‌شک آدمی گناهی مرتکب می‌شود و [در پیِ آن] از نماز شب محروم می‌گردد؛ مسلماً سرعتِ اثرگذاریِ کار بد بر انجام‌دهنده‌اش، از سرعتِ بُرشِ چاقو در گوشت بیشتر است.

اندکی شرح

پیامدِ کارِ بد فقط به آخرت محدود نمی‌شود؛ بلکه بخشی از اثرِ آن، بلافاصله در همین دنیا ظاهر می‌شود و انسان را از کارهای خوب {مثل نماز شب} محروم می‌کند. تشبیه کار بد به چاقو، نشان‌دهنده سرعتِ این تخریب است؛ یعنی همان‌طور که چاقو در یک چشم‌به‌هم‌زدن گوشت را می‌بُرد، گناه هم بی‌درنگ روح آدم را زخمی می‌کند و توانِ عبادت و کار خیر را از او می‌گیرد.

امام علی علیه السلام

جَاءَ رَجُلٌ إِلَىٰ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقَالَ إِنِّي قَدْ حُرِمْتُ الصَّلَاةَ بِاللَّيْلِ فَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ أَنْتَ رَجُلٌ قَدْ قَيَّدَتْكَ ذُنُوبُكَ.

 ترجمه

 مردى خدمت اميرالمؤمنين آمد و گفت: من از نماز شب محروم شدم. على عليه السلام در جواب فرمود: تو مردى هستى كه گناهانت تو را به بند كشيده است.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ أَهْلَ الْحَقِّ لَمْ يَزَالُوا مُنْذُ كَانُوا فِي شِدَّةٍ، أَمَا إِنَّ ذَلِكَ إِلَىٰ مُدَّةٍ قَلِيلَةٍ وَ عَافِيَةٍ طَوِيلَةٍ.

ترجمه

بی‌شک اهل حق از همان ابتدا همواره در سختی بوده‌اند؛ اما آگاه باشید که این دورانِ سختی کوتاه است و [در پیِ آن] آرامش و آسایشی طولانی خواهد بود.

اندکی شرح

ایستادن پای حق، همیشه با سختی و هزینه همراه بوده است. اما امام برای اینکه در این مسیر خسته نشویم، روی یک نکته مهم دست می‌گذارند؛ اینکه سختی‌های مسیر حق هرچقدر هم زیاد باشد، بالاخره تمام می‌شود و موقتی است، ولی نتیجه‌اش یک آرامش و آسایش همیشگی است. وقتی انسان بداند بعد از یک رنج کوتاه قرار است به یک راحتیِ طولانی برسد، تحمل آن سختی برایش بسیار آسان‌تر می‌شود.

امام علی علیه السلام

إِنَّمَا يُبْتَلَى الْمُؤْمِنُ عَلَىٰ قَدْرِ أَعْمَالِهِ الْحَسَنَةِ فَمَنْ صَحَّ دِينُهُ وَ حَسُنَ عَمَلُهُ اشْتَدَّ بَلَاؤُهُ وَ ذَلِكَ أَنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَجْعَلِ الدُّنْيَا ثَوَاباً لِمُؤْمِنٍ وَ لَا عُقُوبَةً لِكَافِرٍ وَ مَنْ سَخُفَ دِينُهُ وَ ضَعُفَ عَمَلُهُ قَلَّ بَلَاؤُهُ.

ترجمه

همانا مؤمن به اندازه كارهاى نيكش بلا مى‌بيند. پس، هر كه دينش درست و كردارش نيكو باشد بلايش سخت است؛ زيرا خداوند عزّ و جلّ دنيا را پاداشِ مؤمن و كيفرِ كافر قرار نداده است. و هر كه دينش سست و كردارش ضعيف باشد بلايش اندك است.

امام علی علیه السلام

أَنَّ الْبَلَاءَ أَسْرَعُ إِلَى الْمُؤْمِنِ التَّقِيِّ مِنَ الْمَطَرِ إِلَىٰ قَرَارِ الْأَرْضِ.

ترجمه

شتاب بلا به سوی مؤمنِ پرهیزگار بیشتر از شتاب باران به سوی زمین گود است.

امام سجاد علیه السلام

اتَّقُوا الْكَذِبَ الصَّغِيرَ مِنْهُ وَ الْكَبِيرَ فِي كُلِّ جِدٍّ وَ هَزْلٍ فَإِنَّ الرَّجُلَ إِذَا كَذَبَ فِي الصَّغِيرِ اجْتَرَىٰ عَلَى الْكَبِيرِ.

ترجمه

از دروغ خودداری كنيد، چه دروغ كوچک باشد و چه بزرگ، چه دروغ جدی باشد و چه شوخی؛ زيرا اگر انسان دروغ كوچكی بگويد، بر گفتن دروغ بزرگ نيز دل و جرات پيدا می‌كند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

أَنَّهُ نَظَرَ إِلَىٰ بَعْضِ الْأَطْفَالِ فَقَالَ وَيْلٌ لِأَطْفَالِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لَا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ لَا يُعَلِّمُونَهُمْ شَيْئاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلَادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ يَسِيرٍ مِنَ الدُّنْيَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِي‏ءٌ وَ هُمْ مِنِّي بِرَاءٌ.

ترجمه

‏‏رسول اكرم صلی الله علیه و آله به تعدادی از كودكان نظر كرده و فرمودند: واى بر فرزندان آخر الزمان از غفلت و بى توجهى پدرانشان. سؤال شد: یا رسول الله! از پدران مشرک آن‌ها؟ فرمود: نه، از پدران مؤمن‌ آن‌ها که چیزى از واجبات دینى و فرائض الهى به آنان نمى‌آموزند، و اگر خود فرزندان در مقام یادگیرى برآیند، آن‌ها را منع می‌كنند و تنها از اين خشنودند كه آنها کالایى اندک و متاعى ناچیز از دنیا به دست آورند. من از چنین پدرانى بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.

امام صادق علیه السلام

كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ، لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ.

ترجمه

مردم را نه با زبان، [بلکه با عملِ خود] به خوبی‌ها دعوت کنید؛ تا آنان تلاش، صداقت و پارسایی را عملاً در شما ببینند.

اندکی شرح

این حدیث به یکی از مهم‌ترین اصولِ اثرگذاری بر دیگران اشاره می‌کند: «دعوتِ عملی». وقتی ما فقط با حرف زدن دیگران را به خوبی‌ها دعوت می‌کنیم، اما در رفتارمان خبری از تلاش، صداقت و پرهیزکاری نیست، حرفمان هیچ بُرشی نخواهد داشت. دلیلش روشن است؛ وقتی حرف و عملِ ما یکی نباشد، مخاطب احساس می‌کند در حال شنیدنِ ادعاهایی است که حتی خودمان هم به آن‌ها باور نداریم. او پیش خود می‌گوید: «اگر این حرف‌ها حقیقت دارد، پس چرا خودش به آن‌ها عمل نمی‌کند؟!» به همین دلیل است که آدم‌ها به «عملِ» ما اعتماد می‌کنند، نه به «ادعاها» و سخنرانی‌هایمان.

امام رضا علیه السلام

مَنْ زَارَنِي عَلَىٰ بُعْدِ دَارِي وَ مَزَارِي، أَتَيْتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ حَتَّىٰ أُخَلِّصَهُ مِنْ أَهْوَالِهَا: إِذَا تَطَايَرَتِ الْكُتُبُ يَمِيناً وَ شِمَالًا، وَ عِنْدَ الصِّرَاطِ، وَ عِنْدَ الْمِيزَانِ.

ترجمه

کسی که با دوری راه مرا زیارت کند، روز قيامت در سه جا به داد او مى‌رسم و او را از بیم و گرفتاری آن موقفها رهایی خواهم بخشید: 1. هنگامی که نامه‌های اعمال به راست و چپ پراکنده شود، 2. هنگام گذشتن از صراط 3. و نزد میزان (هنگام سنجش اعمال).

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

الْمُؤْمِنُ بَيْنَ خَمْسِ شَدَائِدَ: مُؤْمِنٍ يَحْسُدُهُ وَ مُنَافِقٍ يُبْغِضُهُ وَ كَافِرٍ يُقَاتِلُهُ وَ شَيْطَانٍ يُضِلُّهُ وَ نَفْسٍ تُنَازِعُهُ.

ترجمه

‏‏مؤمن، با پنج سختی دست به گریبان است: مؤمنی دیگر که به او حسادت می‌ورزد، منافقی که او را دشمن می‌دارد، کافری که با او می‌جنگد، شیطانی که درصدد گمراه کردن اوست و نفْسی که با او کشمکش می‌کند.

امام حسین علیه السلام

إِنَّ النَّاسَ عَبِيدُ الدُّنْيَا وَ الدِّينُ لَعْقٌ عَلَىٰ أَلْسِنَتِهِمْ يَحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَايِشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّيَّانُونَ.

ترجمه

براستی که مردم، بندگان دنیا هستند و دین [فقط] بر سر زبان آنهاست و آن را تا زمانی که برای آنها آب و نان دارد، می‌چرخانند و چون در بوتۀ آزمایش گذاشته شوند، آن گاه دیندارانْ اندکند.

امام علی علیه السلام

لَا تَفْرَحْ بِالْغِنَاءِ وَ الرَّخَاءِ وَ لَا تَغْتَمَّ بِالْفَقْرِ وَ الْبَلَاءِ فَإِنَّ الذَّهَبَ يُجَرَّبُ بِالنَّارِ وَ الْمُؤْمِنَ يُجَرَّبُ بِالْبَلَاءِ.

ترجمه

به ثروت و رفاه، دل‌شاد مشو و از تهیدستی و گرفتاری، اندوه به دل راه مده؛ زیرا طلا با آتش آزموده مى شود و مؤمن با بلا و گرفتارى.