آیات و احادیث موضوعی - صفحه 25

خداوند متعال

وَ أَنفِقُوا مِن مَّا رَزَقْنَاكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَ أَكُن مِّنَ الصَّالِحِينَ ﴿۱۰﴾

ترجمه

و از آنچه روزى شما گردانيده‏ ايم انفاق كنيد پيش از آنكه يكى از شما را مرگ فرا رسد و بگويد پروردگارا چرا تا مدتى بيشتر [اجل] مرا به تاخير نينداختى تا صدقه دهم و از نيكوكاران باشم.

خداوند متعال

... فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾

ترجمه

اگر نمی دانید از اهل دانش و اطلاع بپرسید.

امام حسن مجتبی علیه السلام

صَاحِبِ النَّاسَ مِثْلَ مَا تُحِبُّ أَنْ يُصَاحِبُوكَ بِهِ.

ترجمه

با مردم به گونه اى رفتار كن كه دوست دارى با تو آن گونه رفتار كنند.

امام حسن مجتبی علیه السلام

مَن عَبَدَ اللهَ عَبَّدَ اللهُ لَهُ كُلَّ شَيءٍ.

ترجمه

هر كه خدا را بندگى كند خداوند همه چیز را بنده او گرداند.

امام حسن مجتبی علیه السلام

 تُجْهَلُ النِّعَمُ مَا أَقَامَتْ، فَإِذَا وَلَّتْ عُرِفَتْ.

ترجمه

نعمت‌ها تا هستند ناشناخته‌اند و همين كه رفتند [قدرشان] شناخته مى‌شوند.

امام حسن مجتبی علیه السلام

سُئِلَ الْحَسَنُ علیه‌السلام: مَا بَالُنَا نَكْرَهُ الْمَوْتَ وَ لَا نُحِبُّهُ؟ فَقَالَ علیه‌السلام: لِأَنَّكُمْ أَخْرَبْتُمْ آخِرَتَكُمْ، وَ عَمَّرْتُمْ دُنْيَاكُمْ، وَ أَنْتُمْ تَكْرَهُونَ النُّقْلَةَ مِنَ الْعُمْرَانِ إِلَى الْخَرَابِ.

ترجمه

از امام حسن مجتبی (علیه‌السلام) پرسیدند: «ما را چه شده است که از مرگ بیزاریم و آن را دوست نداریم؟» حضرت فرمودند: «زیرا شما آخرتِ خود را ویران کرده‌اید و دنیایتان را آباد ساخته‌اید؛ و [طبیعی است که] دوست ندارید از یک جای آباد به یک ویرانه کوچ کنید.»

اندکی شرح

این روایت، علتِ اصلیِ ترس از مرگ را به روشنی بیان می‌کند. امام (علیه‌السلام) می‌فرمایند مشکل از ماهیتِ مرگ نیست، بلکه به عملکردِ خود ما برمی‌گردد. مرگ در حقیقت یک «کوچ کردن» و انتقال است. وقتی انسان تمام توان و توجهش را صرفِ دنیای مادی می‌کند و با غفلت و گناه، مقصدِ نهاییِ خود را ویران می‌سازد، طبیعی است که از مرگ هراس داشته باشد. هیچ‌کس دوست ندارد از خانه‌ای که به آن دل بسته و آبادش کرده، جدا شود و به جایی قدم بگذارد که هیچ توشه و آبادی‌ای برای آن فراهم نکرده است.

امام حسن مجتبی علیه السلام

عَجَبٌ‌ لِمَنْ‌ يَتَفَكَّرُ فِي مَأْكُولِهِ‌ كَيْفَ‌ لَا يَتَفَكَّرُ فِي مَعْقُولِهِ،‌ فَيُجَنِّبُ‌ بَطْنَهُ‌ مَا يُؤْذِيهِ‌، وَ يُودِعُ‌ صَدْرَهُ‌ مَا يُرْدِيهِ‌!

ترجمه

در شگفتم از كسى كه دربارۀ خوراك جسم خود مى‌انديشد چگونه دربارۀ خوراك فكر خود نمى‌انديشد؟ شكمش را از آنچه زيانبار است پرهيز مى‌دهد، اما در سينۀ خود چيزهايى مى‌سپارد كه مايۀ نابوديش مى‌شود.

امام علی علیه السلام

كَفاكَ أدباً لِنَفْسِكَ اجْتِنابُ ما تَكْرَهُهُ مِن غيرِكَ.

ترجمه

براى ادب کردن خود همين بس كه از آنچه در ديگران نمى پسندى دورى كنى.

امام علی علیه السلام

 كَيْفَ يَعْمَلُ لِلْآخِرَةِ الْمَشْغُولُ بِالدُّنْيَا؟!

ترجمه

كسى كه سرگرم دنياست، چگونه مى تواند براى آخرت كار كند؟

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

الْعَجَبُ كُلُّ الْعَجَبِ لِلْمُصَدِّقِ بِدَارِ الْخُلُودِ وَ هُوَ يَعْمَلُ لِدَارِ الْغُرُورِ!

ترجمه

چه شگفت است كسى است كه سراى جاودانگى (آخرت) را باور دارد و با اين حال براى سراى فريب (دنیا) كار مى كند!

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

اعْمَلْ لِدُنْيَاكَ كَأَنَّكَ تَعِيشُ أَبَداً، وَ اعْمَلْ لآِخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَداً.

ترجمه

براى دنياى خود چنان كار كن كه گويى تا ابد زنده اى، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويى همين فردا خواهى مُرد.

امام صادق علیه السلام

الْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطَّرِيقِ، لَا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السَّيْرِ إِلَّا بُعْداً.

ترجمه

کسی که بدون بینش و آگاهی عمل می‌کند، مانند کسی است که در بیراهه قدم برمی‌دارد؛ او هر چه بر سرعتِ حرکتش بیفزاید، تنها [از مقصد خویش] دورتر می‌شود.

اندکی شرح

این حدیث یک قانونِ عقلی و جهان‌شمول را بیان می‌کند: «جهتِ حرکت، مهم‌تر از سرعتِ آن است». وقتی انسان بدون تحقیق و آگاهی (بصیرت) دست به اقدامی می‌زند، درست مثل مسافری است که در جاده‌ای اشتباه با سرعت بالا حرکت می‌کند. در چنین شرایطی، تلاش بیشتر نه تنها او را به هدف نمی‌رساند، بلکه فاصله‌اش را با مقصد بیشتر کرده و جبرانِ اشتباه را سخت‌تر می‌کند. این قاعده در مسائل دنیوی کاملاً ملموس است؛ تصمیماتِ هیجانی و بدون شناخت، هرچند با صرفِ انرژی و هزینه فراوان همراه باشد، معمولاً به هدر رفتنِ عمر و سرمایه ختم می‌شود.

در مسیر دین و معنویت نیز ماجرا همین است. در مکتب اسلام، ارزشِ هر کار به «معرفت و نیتِ آگاهانه» گره خورده است. کسی که بدون شناختِ دستورات خدا و صرفاً بر اساس سلیقه شخصی یا تعصبِ کورکورانه عمل می‌کند، در واقع در حال «بندگی» نیست؛ چرا که حقیقتِ اطاعت تنها زمانی محقق می‌شود که انسان بداند پروردگار دقیقاً چه چیزی از او خواسته است. چنین عملِ خودسرانه‌ای، بیشتر نوعی لجاجت است تا عبادت؛ به همین دلیل، عملِ بدون بصیرت، حتی اگر ظاهرِ زیبایی داشته باشد، انسان را به رضایت پروردگار نزدیک نمی‌کند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا.

ترجمه

هرگاه عالم به علمش عمل نكند، [اثر] موعظه اش از دل ها زايل مى شود؛ آن چنان كه باران از روى سنگ صاف مى لغزد.

امام باقر علیه السلام

أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا دَاوَمَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ، وَ إِنْ قَلَّ.

ترجمه

محبوب‌ترین کارها نزد خداوند عزوجل، عملی است که بنده بر آن استمرار و مداومت داشته باشد؛ هرچند که [مقدارِ] آن اندک باشد.

اندکی شرح

ما معمولاً تصور می‌کنیم برای نزدیک شدن به خدا، حتماً باید کارهای بسیار بزرگ یا عبادت‌های سنگینی انجام دهیم؛ اما این حدیث روی یک قانونِ طلایی دست می‌گذارد: «استمرارِ کار» بسیار مهم‌تر از «حجم و مقدار» آن است. خیلی وقت‌ها ما با شور و هیجان، یک کار خیر یا برنامه معنوی را با حجم زیاد شروع می‌کنیم، اما خیلی زود خسته می‌شویم و آن را کنار می‌گذاریم. یک عملِ کوچک اما همیشگی، مانند بارانِ نرم و پیوسته‌ای است که فرصت پیدا می‌کند به آرامی در دل خاک نفوذ کرده و به ریشه‌ها برسد؛ اما عملِ زیاد و مقطعی، شبیه یک رگبارِ تند است که چون خاک فرصتِ جذبِ آن را ندارد، روی سطح زمین راه می‌افتد و بدون آنکه اثر عمیقی بگذارد، خیلی زود تمام می‌شود. در واقع، خداوند کاری را دوست دارد که در وجود ما تثبیت شود و به سبک زندگی‌مان تبدیل گردد؛ چرا که همین کارهای کوچکِ مداوم، نشان‌دهنده ارتباطِ پیوسته ما با خداست و به مرور زمان، شخصیت و روح انسان را می‌سازد.

امام باقر علیه السلام

الْعِلْمُ مَقْرُونٌ إِلَى الْعَمَلِ فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ وَ مَنْ عَمِلَ عَلِمَ وَ الْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَإِنْ أَجَابَهُ وَ إِلَّا ارْتَحَلَ عَنْهُ.

ترجمه

علم و عمل به هم بسته شده اند. بنا بر اين، هر كه بداند عمل كند و هر كه عمل كند بداند. علم، عمل را صدا مى زند، اگر پاسخش داد مى ماند و الا مى رود.