آیات و احادیث موضوعی - صفحه 27

خداوند متعال

... إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا ﴿۳۰﴾

ترجمه

... ما پاداش کسانی را که کار نیکو کرده اند، تباه نمی کنیم.

خداوند متعال

وَ قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ... ﴿۶۰﴾

ترجمه

و پروردگارتان گفت: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم.

خداوند متعال

إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَ لَـٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿۵۹﴾

ترجمه

روز قيامت به طور مسلم خواهد آمد، شكی در آن نيست، ولی اكثر مردم ايمان نمی‌‏آورند.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۖ وَ لَا يَغُرَّنَّكُم بِاللهِ الْغَرُورُ ﴿۵﴾

ترجمه

ای مردم! بی‌شک وعده خداوند [درباره برپایی قیامت] حق است؛ پس مبادا زندگی دنیا شما را فریب دهد، و مبادا آن فریبکار [= شیطان] شما را به [بخشش و مهربانیِ] خدا مغرور سازد.

اندکی شرح

قرآن در این آیه کوتاه، دست روی سه نقطه ضعفِ اساسیِ انسان می‌گذارد و سه هشدارِ بیدارکننده می‌دهد: نخست، «شک و تردید»؛ گاهی طولانی شدنِ زمان، سختی‌ها یا هیاهوی شبهات باعث می‌شود انسان تهِ دلش بگوید: «نکند اصلاً قیامتی در کار نباشد؟» قرآن قاطعانه این شک را می‌شکند و یادآوری می‌کند که وعده خدا قطعی است. دوم، «غرق شدن در روزمرگی‌ها»؛ زرق‌وبرق دنیا، دویدن‌های مدام برای پول، شغل و سرگرمی‌های زودگذر، گاهی چنان ما را درگیر می‌کند که یادمان می‌رود این دنیا صرفاً یک مسیرِ گذراست، نه مقصد نهایی. و سوم که خطرناک‌ترین دام است: «سوءاستفاده از مهربانیِ خدا»؛ گاهی انسان گناه می‌کند و چون بلافاصله چوبِ خدا را نمی‌خورد، خیالش راحت می‌شود. شیطان (آن فریبکارِ بزرگ) دقیقاً از همین‌جا وارد می‌شود و با وسوسه‌هایی مثل «خدا ارحم‌الراحمین است» یا «حالا یک عذرخواهی می‌کنی و می‌بخشد»، ترس از حسابرسی را می‌ریزد و انسان را به گناه کردن جری می‌کند. در واقع، آیه هشدار می‌دهد که حلم و صبرِ خدا را به حسابِ تأییدِ کارهایتان نگذارید و با طنابِ «امیدِ کاذب»، به چاهِ گناه نیفتید.

خداوند متعال

مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ ۗ وَ اللهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ ... ﴿۲۶۱﴾

ترجمه

مَثَل آنان که اموالشان را در راه خدا انفاق می کنند، مانند دانه ای است که هفت خوشه برویاند، در هر خوشه صد دانه باشد؛ و خدا برای هر که بخواهد چند برابر می کند.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيهِ وَ لَا خُلَّةٌ وَ لَا شَفَاعَةٌ ... ﴿۲۵۴﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از آنچه به شما روزی کرده ایم انفاق کنید، پیش از آنکه روزی بیاید که در آن نه داد و ستدی است و نه دوستی و نه شفاعتی.

خداوند متعال

أَ يَحْسَبُ الْإِنسَانُ أَلَّن نَّجْمَعَ عِظَامَهُ ﴿۳﴾ بَلَىٰ قَادِرِينَ عَلَىٰ أَن نُّسَوِّيَ بَنَانَهُ ﴿۴﴾

ترجمه

آيا انسان می‌‏پندارد كه هرگز استخوانهای او را جمع نخواهيم كرد؟ (3) آری قادريم كه [حتی خطوط سر] انگشتان او را موزون و مرتب كنيم. (4)

خداوند متعال

إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا ... ﴿۷﴾

ترجمه

اگر نیکی کنید به خود نیکی کرده اید، و اگر بدی کنید به خود بدی کرده اید.

خداوند متعال

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ... ﴿۷۸﴾

ترجمه

هر کجا باشید هر چند در قلعه های مرتفع و استوار، مرگ شما را درمی یابد.

خداوند متعال

... وَ مَن يَتَّقِ اللهَ يَجْعَل لَّهُ مَخْرَجًا ﴿۲﴾ وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ... ﴿۳﴾

ترجمه

... و هر كس تقوای الهی پيشه كند خداوند راه نجاتی برای او فراهم می‌‏كند. (3) و او را از جائی كه گمان ندارد روزی می‌دهد ... (4)

خداوند متعال

أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ ... ﴿۵۲﴾

ترجمه

آيا آنها ندانستند كه خداوند روزی را برای هر كس بخواهد گسترده يا تنگ می‌‏سازد؟

خداوند متعال

... اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ ۖ  إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿۴۰﴾

ترجمه

هر کاری که می‌خواهید بکنید؛ [اما بدانید که] بی‌شک خداوند به آنچه انجام می‌دهید کاملاً بیناست.

اندکی شرح

گاهی وقتی کسی روی اشتباهش لجاجت می‌کند، به جای نصیحتِ دوباره، با لحنی قاطع می‌گوییم: «هر کاری دلت می‌خواهد بکن!» این جمله در ظاهر نشانه آزادی است، اما در واقع یک تهدید است؛ یعنی حجت بر تو تمام شده و عواقبِ تلخِ این مسیر، پای خودت است. خداوند در این آیه دقیقاً از همین منطق استفاده کرده است. پیام آیه این است که خداوند جلوی پای انسانِ لجوج را نمی‌گیرد و او را به زور متوقف نمی‌کند؛ اما بلافاصله با یک یادآوریِ تکان‌دهنده، دل آدم را می‌لرزاند: «خداوند به آنچه می‌کنید بیناست». این یعنی آزادیِ عملِ ما به معنای رها شدنمان نیست؛ بلکه هر انتخابی که می‌کنیم، زیرِ نگاهِ دقیقِ او ثبت می‌شود و سرانجام با نتیجه‌ی آن روبه‌رو خواهیم شد.

خداوند متعال

إِنَّ اللهَ لَا يَخْفَىٰ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَ لَا فِي السَّمَاءِ ﴿۵﴾

ترجمه

یقیناً چیزی در زمین و در آسمان بر خدا پوشیده نیست.

خداوند متعال

وَ لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَىٰ ﴿۱۳۱﴾

ترجمه

و هرگز چشمانت را [با حسرت] به امکاناتی که به گروه‌هایی از آنان داده‌ایم خیره مکن؛ [این‌ها تنها] شکوفه و زرق‌وبرق زندگی دنیاست تا آنان را با آن بیازماییم؛ و روزی پروردگارت بهتر و ماندگارتر است.

اندکی شرح

قرآن در این آیه به یکی از مهم‌ترین عوامل سلب آرامش روان اشاره می‌کند: «مقایسه کردن زندگی خود با داشته‌های مادی دیگران». خداوند برای درمان این حسرت، از تجملات دنیا با تعبیر دقیق «زَهْرَة» (شکوفه) یاد می‌کند؛ چرا که شکوفه‌ها هرچند زیبا و فریبنده‌اند، اما عمری بسیار کوتاه دارند و زود پژمرده می‌شوند. افزون بر این، همان‌طور که شکوفه «میوه» نیست تا انسان را تغذیه کند، زرق‌وبرق دنیا نیز تنها چشم را پر می‌کند، اما هرگز روح انسان را سیراب و آرام نمی‌سازد. همچنین آیه یادآوری می‌کند چیزی که تو از دور می‌بینی و حسرتش را می‌خوری، در واقع ابزار «امتحان» (لِنَفْتِنَهُمْ) و دردسر آن شخص است، نه لزوماً مایه خوشبختی‌اش. در نهایت، خداوند اطمینان می‌دهد که «رزق حقیقی پروردگار» {چه آرامش درون و چه پاداش‌های ابدی} هم ارزشمندتر است و هم برخلاف آن شکوفه‌های فانی، برای همیشه ماندگار خواهد بود.

خداوند متعال

أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم ۖ مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّىٰ يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللهِ ۗ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللهِ قَرِيبٌ ﴿۲۱۴﴾

ترجمه

آیا گمان کرده‌اید که [بی‌هیچ رنج و آزمونی] وارد بهشت می‌شوید، در حالی که هنوز حوادثی شبیه آنچه بر سر پیشینیانِ شما آمد، به سراغتان نیامده است؟ همانان که چنان دچار سختی و آسیب شدند و [در کوره حوادث] به لرزه درآمدند که حتی پیامبر و کسانی که با او ایمان آورده بودند، [از شدت فشار] می‌گفتند: «پس یاری خدا کِی فرا می‌رسد؟» آگاه باشید! بی‌شک یاریِ خدا نزدیک است.

اندکی شرح

گاهی گمان می‌کنیم همین که ادعای ایمان کردیم، دیگر همه‌چیز باید بر وفق مراد باشد. اما قرآن این تصورِ فانتزی را به هم می‌ریزد و یادآوری می‌کند که بهشت و پیروزی، پاداشِ آدم‌های راحت‌طلب نیست. وقتی تصمیم می‌گیریم پای حق بایستیم، طبیعتاً با فشارهای سنگینِ مالی، جانی و روانی روبه‌رو می‌شویم؛ تا جایی که گاهی جامعه‌ی ایمانی در کوره حوادث به لرزه درمی‌آید (زُلْزِلُوا).

اما نکته کلیدی و امیدبخشِ آیه اینجاست: رسیدن به اوج سختی، به معنای بن‌بست یا رها شدن از سوی خدا نیست. وقتی فشارها آن‌قدر سنگین می‌شود که حتی پیامبر و مؤمنانِ همراهش از شدت سختی به زبان می‌آیند و می‌گویند: «پس یاری خدا کِی می‌رسد؟»، قرآن با قاطعیت نوید می‌دهد که «یاریِ خدا نزدیک است». پیام آیه این است که در آزمون‌های بزرگ، گاهی نصرت نهاییِ خدا درست در اوج سختی‌ها فرا می‌رسد؛ به این شرط که مؤمنان «ایستادگی» کنند و «تمام توان» خود را پای کار بیاورند.