آیات و احادیث «احادیث متفرقه، موضوعات گوناگون، مباحث مختلف» - صفحه 7

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ: رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ آخِذاً بِيَدِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ وَ هُوَ يَقُولُ يَا أَيُّهَا النَّاسُ هَذَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ‌ فَاعْرِفُوهُ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهُ لَفِي الْجَنَّةِ‌ وَ مُحِبِّيهِ فِي الْجَنَّةِ‌ وَ مُحِبِّي مُحِبِّيهِ فِي الْجَنَّةِ‌.

ترجمه

حُذَیْفَة بن یَمان می‌گوید: من دیدم که پیامبر صلی الله علیه و آله دست حسین علیه السلام را گرفت و فرمود: ای مردم، این حسین بن علی است؛ او را بشناسید؛ سوگند به آن که جانم در دست اوست، حسین و دوستدارانش و دوستدار دوستدارانش در بهشت جای دارند.

امام رضا علیه السلام

دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ فَقَالَ يَا ابْنَ شَبِيبٍ‌ أَ صَائِمٌ أَنْتَ قُلْتُ لَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي دَعَا فِيهِ زَكَرِيَّا عَلَيْهِ السَّلَامُ رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ ﴿رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعٰاءِ‌﴾ فَاسْتَجَابَ اللهُ لَهُ وَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَنَادَتْ زَكَرِيَّا ﴿وَ هُوَ قٰائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرٰابِ أَنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيىٰ﴾ فَمَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ ثُمَّ دَعَا اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ اِسْتَجَابَ اللهُ لَهُ كَمَا اِسْتَجَابَ اللهُ  لِزَكَرِيَّا.

ترجمه

رَیّان بن شَبیب نقل می‌کند: در اوّلين روز محرّم بخدمت امام رضا عليه السّلام رسيدم، حضرت فرمودند: آيا روزه هستى؟ عرض كردم: خير. فرمود: امروز، روزى است كه زكريّا عليه السّلام پروردگارش را خواند و گفت: «پروردگارا! فرزندى پاك به من مرحمت فرما، همانا تو دعاى بندگان را ميشنوى». و خداوند دعاى او را مستجاب كرد و به ملائكه دستور داد كه به زكريّا _ كه در محراب در حال نماز بود _ بگويند كه خدا به تو يحيى را مژده می‌‏دهد. پس هر كس اين روز را روزه بدارد و سپس دعا كند، خداوند همان طور كه دعاى زكريّا را مستجاب كرد، دعاى او را نيز مستجاب می‌‏كند.

امام صادق علیه السلام

مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ الْخَيْرَ، قَذَفَ فِي قَلْبِهِ حُبَّ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ حُبَّ زِيَارَتِهِ؛ وَ مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ السُّوءَ، قَذَفَ فِي قَلْبِهِ بُغْضَ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ بُغْضَ زِيَارَتِهِ.

ترجمه

هر کس که خداوند خیر [و سعادت] او را بخواهد، محبت امام حسین (علیه‌السلام) و شوق زیارتش را در دلِ او می‌اندازد؛ و هر کس که خداوند بدی [و تباهی] او را بخواهد، کینه امام حسین (علیه‌السلام) و بیزاری از زیارتش را در قلبِ او قرار می‌دهد.

اندکی شرح

برای فهم منطقی این حدیث، باید بپرسیم: چرا خداوند برای رساندن یک انسان به «خیر و سعادت»، از ابزارِ «محبت به امام حسین» استفاده می‌کند؟ در منطق دین، امام حسین (ع) صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه نمادِ عینیِ حق‌طلبی، آزادگی و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار است. وقتی خداوند بخواهد کسی را در مسیر درست نگه دارد و عاقبت‌به‌خیر کند، در کنار تکالیف و دستورات دینی، یک «قطب‌نمای درونی» و موتور محرک نیز در وجودش فعال می‌کند؛ یعنی قلب او را با بزرگ‌ترین نمادِ خوبی‌ها گره می‌زند. این محبت، در واقع یک «لنگرگاهِ هویتی» است. کسی که از صمیم قلب حسین (ع) را دوست دارد، ناخودآگاه با ارزش‌های او هم‌سو می‌شود و همین کششِ درونی، او را در بزنگاه‌های سختِ زندگی از لغزش نجات می‌دهد.

اما در نقطه مقابل، کسی که با لجاجت در مسیر دنیاگرایی و گناه قدم می‌گذارد، رفته‌رفته دچار قساوت قلب می‌شود. چنین فردی برای فرار از «عذاب وجدان» و حفظ «منافع زودگذرِ دنیوی‌اش»، ناچار است در برابر حق گارد بگیرد؛ قاعده‌ای که قرآن آن را این‌گونه بیان می‌کند: ﴿ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوأَى أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ...﴾. از آنجا که امام حسین (ع) آینه تمام‌نمای حق است، این تاریکیِ درون، خود را به شکل کینه و دافعه نسبت به ایشان نشان می‌دهد. در نتیجه، همین بغض در بزنگاه‌های حساس، او را به جای کشش به سمت خوبی‌ها، به سمت ظلم و تباهی می‌کشاند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً، رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اللهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اللهَ، فَأَدْخَلَهُ اللهُ الْجَنَّةَ، وَ أَدْخَلَ الدَّاعِيَ النَّارَ؛ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ، وَ اتِّبَاعِهِ الْهَوَى، وَ طُولِ الْأَمَلِ.

ترجمه

پشیمان‌ترین و حسرت‌زده‌ترین فرد در میان اهل جهنم، کسی است که بنده‌ای را به سوی خدا دعوت کرده و آن شخص دعوتش را پذیرفته و از خدا اطاعت کرده است؛ در نتیجه خداوند آن فرد [هدایت‌شده] را به بهشت می‌برد، اما خود دعوت‌کننده را به جهنم می‌فرستد! چرا که به علم خود عمل نکرده و پیرو هوای نفس و آرزوهای دراز بوده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إنَّ أَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِيحِ الْعَالِمِ التَّارِكِ لِعِلْمِهِ.

ترجمه

اهل جهنم از بوى گند عالمى كه علمش را رها ساخته [و بدان عمل ننموده]، در آزارند.

برشی از کتاب:

وقتی «شیطان» {به معنای اعم} وارد می‌شود، می‌خواهد انسان، دستش خالی باشد. ابتدا در یک درجۀ پائینش در مورد امثال ما، سعی می‌کند انسان را به سوی معاصی سوق دهد؛ امّا اگر دید نمی‌تواند این کار را بکند و انسان به سمت معصیت نمی‌رود، می‌رود سراغ حسناتِ او؛ یعنی کاری می‌کند که در مرحلۀ اوّل، حسنه‌ای را انجام ندهد و در مرحلۀ دوم، حسنات را ترک می‌کند. اگر به این امور موفق نشد، در این جهت تلاش می‌کند که حسنات را انجام دهد، امّا برای غیر خدا انجام بدهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

 الْعُلَمَاءُ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْعَامِلُونَ وَ الْعَامِلُونَ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْمُخْلِصُونَ.

ترجمه

همۀ علما هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل عمل [به علم خود] هستند و همۀ اهل عمل هم هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل اخلاص در عمل هستند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ رَجُلاً أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللهِ‌ أَوْصِنِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَهَلْ أَنْتَ مُسْتَوْصٍ‌ إِنْ أَنَا أَوْصَيْتُكَ حَتَّىٰ قَالَ لَهُ ذَلِكَ ثَلاَثاً وَ فِي كُلِّهَا يَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللهِ‌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَإِنِّي أُوصِيكَ إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْرٍ فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ يَكُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ يَكُ غَيّاً فَانْتَهِ عَنْهُ.

امام صادق علیه السلام

مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد: اى رسول خدا! مرا سفارش فرما. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اگر تو را سفارش كنم آيا به گوش مى‌گيرى‌؟ حضرت سه بار اين جمله را به او فرمود و هر بار آن مرد عرض مى‌كرد: آرى اى رسول خدا. پس، رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: به تو سفارش مى‌كنم كه هرگاه خواستى كارى انجام دهى، به عاقبت آن بينديشى، اگر رستگارى بود آن را انجام بده و اگر گمراهى بود رهايش كن.

امام علی علیه السلام

طُوبَىٰ لِمَنْ شَغَلَ قَلْبَهُ بِالْفِكْرِ وَ لِسَانَهُ بِالذِّكْرِ.

ترجمه

خوشا به حال کسی که قلبش را با فکر و زبانش را با ذکر مشغول می‌کند.

امام کاظم علیه السلام

يَا هِشَامُ، إِنَّ الْعَاقِلَ نَظَرَ إِلَى الدُّنْيَا وَ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، وَنَظَرَ إِلَى الْآخِرَةِ، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، فَطَلَبَ بِالْمَشَقَّةِ أَبْقَاهُمَا.

ترجمه

ای هشام! انسان خردمند به دنیا و اهل آن نگریست و دریافت که دنیا جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید؛ و به آخرت نگریست و دریافت که آن هم جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید. پس [حالا که هر دو مسیر نیازمند تلاش و سختی است،] با تحمل این رنج، در پیِ چیزی رفت که ماندگارتر است [یعنی آخرت].

اندکی شرح

این کلام امام (ع) یک منطق بسیار ساده و در عین حال عمیق را بیان می‌کند: «هیچ دستاوردی بدون رنج نیست». چه بخواهیم به موفقیت‌های دنیوی برسیم و چه به سعادت اخروی، در هر دو حالت باید سختی بکشیم. تفاوت انسان خردمند با دیگران در این است که او وقتی می‌بیند رنج و زحمت در زندگی اجتناب‌ناپذیر است، این سرمایه (یعنی تلاش و سختی کشیدنش) را در مسیری خرج می‌کند که سودش همیشگی و ماندگار باشد، نه موقت و از بین‌رفتنی.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ ۖ وَ لَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَ لَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿۲۶۷﴾ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَ اللهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَ فَضْلًا ۗ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۶۸﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از پاکیزه های آنچه [از راه داد و ستد] به دست آورده اید، و آنچه [از گیاهان و معادن] برای شما از زمین بیرون آورده ایم، انفاق کنید و برای انفاق کردن دنبال مال ناپاک و بی ارزش و معیوب نروید، در حالی که اگر آن را به عنوان حقّ شما به خود شما می دادند، جز [با] چشم پوشی [و دلسردی] نمی گرفتید و بدانید که خدا، بی نیاز و ستوده است. (267) شیطان، شما را [به هنگام انفاق مال با ارزش] از تهیدستی و فقر می ترساند، و شما را به کار زشت [چون بخل وخودداری از زکات و صدقات] امر می کند، و خدا شما را از سوی خود وعده آمرزش و فزونی رزق می دهد؛ و خدا بسیار عطا کننده و داناست. (268)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَرَّ بِرَسُولِ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) رَجُلٌ وَ هُوَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: مَجْنُونٌ! فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): بَلْ هَذَا رَجُلٌ مُصَابٌ، إِنَّمَا الْمَجْنُونُ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ أَبْلَيَا شَبَابَهُمَا فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللهِ.

ترجمه

پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در میان یارانشان حضور داشتند که مردی از کنارشان عبور کرد. برخی از حاضران گفتند: «[این مرد] دیوانه است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «خیر، او تنها یک بیمار [و آسیب‌دیده] است؛ دیوانه واقعی، آن مرد یا زنی است که دوران جوانیِ خود را در راهی غیر از بندگی و اطاعت خدا تباه کند.

اندکی شرح

از نگاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، دیوانگی صرفاً یک اختلالِ پزشکی نیست، بلکه یک «محاسبه‌ی به‌شدت غلط» است. شخصی که روانش آسیب دیده، تنها یک «بیمار» است و چون ابزارِ تفکرش دچار مشکل شده، حرجی بر او نیست. اما دیوانگیِ واقعی زمانی رخ می‌دهد که انسان عقلِ سالم داشته باشد، ولی در بازارِ دنیا بدترین معامله‌ی ممکن را انجام دهد. منطقِ ساده‌ی دودوتاچهارتا حکم می‌کند که انسان باارزش‌ترین دارایی‌اش را صرفِ سودآورترین هدف کند. «جوانی»، تکرارناپذیرترین و پرانرژی‌ترین سرمایه‌ی ماست؛ کسی که این سرمایه‌ی عظیم را به جای ساختنِ زندگیِ ابدیِ آخرت، خرجِ نافرمانیِ خدا و لذت‌های زودگذر می‌کند، از نظر منطقی دقیقاً مثل کسی است که تمام ثروتش را آتش می‌زند تا فقط چند دقیقه دستش را گرم کند!

البته باید دقت کرد که در منطق دین، «طاعت و بندگی» صرفاً در انجام فرایضی مانند نماز و روزه خلاصه نمی‌شود. اسلام نه‌تنها با نشاط و تفریح مخالف نیست، بلکه تفریحات سالم، وقت گذراندن با خانواده و بهره‌مندی از لذت‌های حلال را برای یک زندگیِ متعادل، «لازم» و «مورد رضایت الهی» می‌داند. آنچه در این روایت به عنوان «تباه کردن جوانی» سرزنش شده، اموری مانندِ درگیر شدن در روابط ناسالم با جنس مخالف، کسب درآمدهای حرام، اتلافِ عمر در فضای مجازی و... است.

امام کاظم علیه السلام

مَثَلُ الْمُؤْمِنِ مَثَلُ كَفَّتَيِ الْمِيزَانِ، كُلَّمَا زِيدَ فِي إِيمَانِهِ زِيدَ فِي بَلَائِهِ.

ترجمه

مؤمن همانند دو کفه ترازوست؛ هر چه ایمانش فزونی یابد، بلایش نیز بیشتر شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

حُبُّ عَلِيٍّ عِبَادَةٌ وَ لَا يَقْبَلُ اللهُ إِيمَانَ عَبْدٍ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِ.

ترجمه

دوست داشتن على، عبادت است. خداوند، ايمان هيچ بنده‌اى را نمى‌پذيرد، مگر با [قبول] ولايت على و بيزارى جستن از دشمنان او.

امام صادق علیه السلام

مَنْ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ‌ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ إِلَىٰ قَابِلٍ إِلَّا أَنْ يَشْهَدَ عَرَفَةَ‌.

ترجمه

كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود، تا رمضان آينده آمرزيده نگردد مگر آن كه روز عرفه را درک كند.