آیات و احادیث «احادیث متفرقه، موضوعات گوناگون، مباحث مختلف» - صفحه 7

امام علی علیه السلام

طُوبَىٰ لِمَنْ شَغَلَ قَلْبَهُ بِالْفِكْرِ وَ لِسَانَهُ بِالذِّكْرِ.

ترجمه

خوشا به حال کسی که قلبش را با فکر و زبانش را با ذکر مشغول می‌کند.

امام کاظم علیه السلام

يَا هِشَامُ، إِنَّ الْعَاقِلَ نَظَرَ إِلَى الدُّنْيَا وَ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، وَنَظَرَ إِلَى الْآخِرَةِ، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، فَطَلَبَ بِالْمَشَقَّةِ أَبْقَاهُمَا.

ترجمه

ای هشام! انسان خردمند به دنیا و اهل آن نگریست و دریافت که دنیا جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید؛ و به آخرت نگریست و دریافت که آن هم جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید. پس [حالا که هر دو مسیر نیازمند تلاش و سختی است،] با تحمل این رنج، در پیِ چیزی رفت که ماندگارتر است [یعنی آخرت].

اندکی شرح

این کلام امام (ع) یک منطق بسیار ساده و در عین حال عمیق را بیان می‌کند: «هیچ دستاوردی بدون رنج نیست». چه بخواهیم به موفقیت‌های دنیوی برسیم و چه به سعادت اخروی، در هر دو حالت باید سختی بکشیم. تفاوت انسان خردمند با دیگران در این است که او وقتی می‌بیند رنج و زحمت در زندگی اجتناب‌ناپذیر است، این سرمایه (یعنی تلاش و سختی کشیدنش) را در مسیری خرج می‌کند که سودش همیشگی و ماندگار باشد، نه موقت و از بین‌رفتنی.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ ۖ وَ لَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَ لَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿۲۶۷﴾ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَ اللهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَ فَضْلًا ۗ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۶۸﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از پاکیزه های آنچه [از راه داد و ستد] به دست آورده اید، و آنچه [از گیاهان و معادن] برای شما از زمین بیرون آورده ایم، انفاق کنید و برای انفاق کردن دنبال مال ناپاک و بی ارزش و معیوب نروید، در حالی که اگر آن را به عنوان حقّ شما به خود شما می دادند، جز [با] چشم پوشی [و دلسردی] نمی گرفتید و بدانید که خدا، بی نیاز و ستوده است. (267) شیطان، شما را [به هنگام انفاق مال با ارزش] از تهیدستی و فقر می ترساند، و شما را به کار زشت [چون بخل وخودداری از زکات و صدقات] امر می کند، و خدا شما را از سوی خود وعده آمرزش و فزونی رزق می دهد؛ و خدا بسیار عطا کننده و داناست. (268)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَرَّ بِرَسُولِ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) رَجُلٌ وَ هُوَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: مَجْنُونٌ! فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): بَلْ هَذَا رَجُلٌ مُصَابٌ، إِنَّمَا الْمَجْنُونُ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ أَبْلَيَا شَبَابَهُمَا فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللهِ.

ترجمه

پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در میان یارانشان حضور داشتند که مردی از کنارشان عبور کرد. برخی از حاضران گفتند: «[این مرد] دیوانه است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «خیر، او تنها یک بیمار [و آسیب‌دیده] است؛ دیوانه واقعی، آن مرد یا زنی است که دوران جوانیِ خود را در راهی غیر از بندگی و اطاعت خدا تباه کند.

اندکی شرح

از نگاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، دیوانگی صرفاً یک اختلالِ پزشکی نیست، بلکه یک «محاسبه‌ی به‌شدت غلط» است. شخصی که روانش آسیب دیده، تنها یک «بیمار» است و چون ابزارِ تفکرش دچار مشکل شده، حرجی بر او نیست. اما دیوانگیِ واقعی زمانی رخ می‌دهد که انسان عقلِ سالم داشته باشد، ولی در بازارِ دنیا بدترین معامله‌ی ممکن را انجام دهد. منطقِ ساده‌ی دودوتاچهارتا حکم می‌کند که انسان باارزش‌ترین دارایی‌اش را صرفِ سودآورترین هدف کند. «جوانی»، تکرارناپذیرترین و پرانرژی‌ترین سرمایه‌ی ماست؛ کسی که این سرمایه‌ی عظیم را به جای ساختنِ زندگیِ ابدیِ آخرت، خرجِ نافرمانیِ خدا و لذت‌های زودگذر می‌کند، از نظر منطقی دقیقاً مثل کسی است که تمام ثروتش را آتش می‌زند تا فقط چند دقیقه دستش را گرم کند!

البته باید دقت کرد که در منطق دین، «طاعت و بندگی» صرفاً در انجام فرایضی مانند نماز و روزه خلاصه نمی‌شود. اسلام نه‌تنها با نشاط و تفریح مخالف نیست، بلکه تفریحات سالم، وقت گذراندن با خانواده و بهره‌مندی از لذت‌های حلال را برای یک زندگیِ متعادل، «لازم» و «مورد رضایت الهی» می‌داند. آنچه در این روایت به عنوان «تباه کردن جوانی» سرزنش شده، اموری مانندِ درگیر شدن در روابط ناسالم با جنس مخالف، کسب درآمدهای حرام، اتلافِ عمر در فضای مجازی و... است.

امام کاظم علیه السلام

مَثَلُ الْمُؤْمِنِ مَثَلُ كَفَّتَيِ الْمِيزَانِ، كُلَّمَا زِيدَ فِي إِيمَانِهِ زِيدَ فِي بَلَائِهِ.

ترجمه

مؤمن همانند دو کفه ترازوست؛ هر چه ایمانش فزونی یابد، بلایش نیز بیشتر شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

حُبُّ عَلِيٍّ عِبَادَةٌ وَ لَا يَقْبَلُ اللهُ إِيمَانَ عَبْدٍ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِ.

ترجمه

دوست داشتن على، عبادت است. خداوند، ايمان هيچ بنده‌اى را نمى‌پذيرد، مگر با [قبول] ولايت على و بيزارى جستن از دشمنان او.

امام صادق علیه السلام

مَنْ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ‌ لَمْ يُغْفَرْ لَهُ إِلَىٰ قَابِلٍ إِلَّا أَنْ يَشْهَدَ عَرَفَةَ‌.

ترجمه

كسى كه در ماه رمضان آمرزيده نشود، تا رمضان آينده آمرزيده نگردد مگر آن كه روز عرفه را درک كند.

ابی جعفر علیه السلام

لَوْ أُتِيتُ بِشَابٍّ مِنْ شَبَابِ الشِّيعَةِ لَا يَتَفَقَّهُ لَأَدَّبْتُهُ.

ترجمه

اگر جوانی از جوانان شیعه را بیابم که به دین‌شناسی نمی‌پردازد، وی را ادب می‌کنم.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلَىٰ سَائِرِ النُّجُومِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ.

ترجمه

برتری عالم بر عابد همچون برتری ماه شب چهاردهم بر دیگر ستارگان است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ لَمْ يَصْبِرْ عَلَىٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ سَاعَةً بَقِيَ فِي ذُلِّ الْجَهْلِ أَبَداً.

ترجمه

هر كس بر خوارى ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى نادانى بماند.

امام رضا علیه السلام

رَحِمَ اللهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا قُلْتُ كَيْفَ يُحْيِي أَمْرَكُمْ قَالَ يَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ يُعَلِّمُهَا النَّاسَ فَإِنَّ النَّاسَ لَوْ عَلِمُوا مَحَاسِنَ كَلاَمِنَا لَاتَّبَعُونَا.

ترجمه

خداوند، رحمت كند آن بنده‌اى را كه امر ما را زنده كند!». گفتم: چگونه امر شما را زنده كند؟ فرمود: «علوم ما را فراگيرد و به مردم بياموزد، كه اگر مردمْ زيبايى‌هاى گفتار ما را مى‌دانستند، از ما پيروى مى‌كردند».

امام رضا علیه السلام

لَيْسَ الْعِبَادَةُ كَثْرَةَ الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ إِنَّمَا الْعِبَادَةُ التَّفَكُّرُ فِي أَمْرِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه

عبادت، به بسيارى نماز و روزه نيست؛ بلكه عبادت، انديشيدن در كار خداست.

امام علی علیه السلام

... أَلَا لَا خَيْرَ فِي قِرَاءَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَدَبُّرٌ.

ترجمه

بدانيد كه در قرآن خواندنى كه با تدبّر همراه نباشد، خيرى نيست.

امام علی علیه السلام

الْجَاهِلُ يَسْتَوْحِشُ مِمَّا يَأْنَسُ بِهِ الْحَكِيمُ‏.

ترجمه

نادان، از آنچه دانا بدان انس مى‌گيرد، گريزان است.

امام علی علیه السلام

عَلَامَةُ الْإِيمَانِ أَنْ تُؤْثِرَ الصِّدْقَ حَيْثُ يَضُرُّكَ عَلَى الْكَذِبِ حَيْثُ يَنْفَعُكَ، وَ أَنْ لَا يَكُونَ فِي حَدِيثِكَ فَضْلٌ عَنْ عِلْمِكَ، وَ أَنْ تَتَّقِيَ اللهَ فِي حَدِيثِ غَيْرِكَ.

ترجمه

نشانۀ ايمان اين است كه اگر جايى راست گفتن به زيان تو و دروغ گفتن به سود تو بود راست‌گويى را بر دروغ گويى ترجيح دهى، و اينكه بيش از مقدارى كه مى‌دانى سخنى نگويى و اينكه در سخن گفتن دربارۀ ديگران پرواى خدا داشته باشى.