آیات و احادیث «احادیث متفرقه، موضوعات گوناگون، مباحث مختلف» - صفحه 5

امام سجاد علیه السلام

 لَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي طَلَبِ الْعِلْمِ لَطَلَبُوهُ وَ لَوْ بِسَفْكِ الْمُهَجِ وَ خَوْضِ اللُّجَجِ.

ترجمه

اگر مردم مى‌دانستند در طلب علم چه فايده‌ايست، بى‌گمان در پى آن مى‌رفتند؛ اگر چه با ريختن خون دل و فرورفتن در اعماق دريا باشد.

امام صادق علیه السلام

لَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَتَفَقَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا. يَا بَشِيرُ! إِنَّ الرَّجُلَ مِنْهُمْ إِذَا لَمْ يَسْتَغْنِ بِفِقْهِهِ احْتَاجَ إِلَيْهِمْ، فَإِذَا احْتَاجَ إِلَيْهِمْ أَدْخَلُوهُ فِي بَابِ ضَلَالَتِهِمْ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ.

ترجمه

هیچ خیری نیست در آن دسته از پیروان ما که به دنبال فهم عمیقِ دین نمی‌روند. ای بشیر! اگر کسی از میان آن‌ها، با دانشِ دینیِ خود [از دیگران] بی‌نیاز نشود، ناچار به آنان [= صاحبان اندیشه‌های زاویه‌دار] محتاج می‌گردد؛ و هنگامی که به آنان نیازمند شد، او را بی‌آنکه خودش متوجه شود، به وادیِ گمراهیِ خویش می‌کشانند.

اندکی شرح

شاید در نگاه اول به نظر برسد راهکارِ ندانستن، صرفاً «پرسیدن از یک عالم دینی» است؛ اما این روایت به یک لایه عمیق‌تر و یک تله روان‌شناختی اشاره دارد. مشکلِ کسی که در دین «تفقه» (فهم عمیق و ریشه‌ای) ندارد، فقط ندانستنِ چند مسئله ساده نیست؛ بلکه نداشتنِ «دستگاه فکری و قدرت تحلیل» است. همین بی‌مایگی باعث می‌شود که در مواجهه با سؤالات و شبهات، به جای مراجعه به منابع اصیل، جذبِ پاسخ‌های ظاهراً جذابِ دیگران شود. چنین فردی وقتی برای رفع این «نیازِ فکری»، پای حرف‌های افراد یا رسانه‌های زاویه‌دار می‌نشیند، غالباً دچار یک اعتمادبه‌نفسِ کاذب است و پیش خود می‌گوید: «من حرف‌هایشان را می‌شنوم، حرف‌های خوبشان را برمی‌دارم و باطلشان را رها می‌کنم!»

اما بیایید با یک مثال ببینیم در واقعیت چه اتفاقی می‌افتد: فرض کنید چنین فردی برای یافتنِ پاسخِ سؤالاتش، مخاطبِ شخص یا رسانه‌ای می‌شود که خیلی زیبا و منطقی از «اخلاق، حقوق انسان‌ها و مهربانیِ خدا» حرف می‌زند. او پیش خود می‌گوید من فقط از تحلیل‌های خوبِ این‌ها استفاده می‌کنم. اما آن جریان، آرام‌آرام و در لابه‌لای همین حرف‌های قشنگ، این ایده را تزریق می‌کند که: «خدا فقط به دلِ آدم نگاه می‌کند؛ پس احکام ظاهری {مثل نماز، حجاب یا رعایت حلال و حرام} خیلی هم مهم نیستند!» چون این فرد پایه فکریِ محکمی ندارد، این حرفِ باطل به نظرش کاملاً منطقی می‌آید. او اصلاً احساس نمی‌کند که در حالِ انحراف است؛ بلکه فکر می‌کند به درکِ بالاتری از دین رسیده! اینجاست که هشدارِ تکان‌دهنده‌ی امام (علیه‌السلام) معنا پیدا می‌کند: «وَهُوَ لَا يَعْلَمُ» (در حالی که خودش هم نمی‌فهمد). یعنی فرد بدون اینکه رسماً تغییر عقیده بدهد، تمامِ جهان‌بینی‌اش عوض شده و در زمینِ فکریِ دیگران بازی می‌کند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

لَا فَقْرَ أَشَدُّ مِنَ الْجَهْلِ، وَ لَا مَالَ أَعْوَدُ مِنَ الْعَقْل‏.

ترجمه

هیچ فقری سخت‌‌تر از نادانی و هیچ مالی سودمندتر از عقل نیست.

امام باقر علیه السلام

خُذُوا الْكَلِمَةَ الطَّيِّبَةَ مِمَّنْ قَالَهَا وَ إِنْ لَمْ يَعْمَلْ بِهَا‏.

ترجمه

سخن نیک را از هر که گفت بگیرید،‌ اگر چه او خود،‌ بدان عمل نکند.

امام علی علیه السلام

عَجِبْتُ لِمَنْ يَتَصَدَّیٰ لِإصْلَاحِ النَّاسِ وَ نَفْسُهُ أَشَدُّ شَيْ‏ءٍ فَسَاداً فَلَا يُصْلِحُهَا وَ يَتَعَاطَىٰ إِصْلَاحَ غَيْرِهِ.

ترجمه

در شگفتم از كسى كه به اصلاح مردم دست مى زند در حالى كه خود از همه فاسدتر است و خويشتن را اصلاح نمى كند و به كار اصلاح ديگران مى پردازد!

امام علی علیه السلام

اللهَ اللهَ فِي الْجِهَادِ بِأَمْوَالِكُمْ، و أَنْفُسِكُمْ، و أَلْسِنَتِكُمْ، فِي سَبِيلِ اللهِ.

ترجمه

خدا را، خدا را در نظر آورید و در جهاد با مال و جان و زبان خويش در راه خداوند كوتاهى نكنيد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مِنَ الصَّدَقَةِ أَنْ يَتَعَلَّمَ الرَّجُلُ الْعِلْمَ وَ يُعَلِّمَهُ النَّاسَ‏.

ترجمه

از انواع صدقه آن است که انسان علمی را فراگیرد و به مردم یاد دهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

غَرِيبَتَانِ كَلِمَةُ حِكْمَةٍ مِنْ سَفِيهٍ فَاقْبَلُوهَا وَ كَلِمَةُ سَفَهٍ مِنْ حَكِيمٍ فَاغْفِرُوهَا.

ترجمه

دو چيز، عجیب است: سخن حكيمانه که از نادان شنیده شود؛ آن را بپذيريد، و سخن ابلهانه که از حكيم شنیده شود؛ آن را بر او ببخشاييد.

امام صادق علیه السلام

الْمُؤْمِنُ حَسَنُ الْمَعُونَةِ، خَفِيفُ الْمَئُونَةِ، جَيِّدُ التَّدْبِيرِ لِمَعِيشَتِهِ، لَا يُلْسَعُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ.

ترجمه

مؤمن، یاوری خوب و کم‌خرج و کم‌زحمت است؛ زندگی‌اش را خوب اداره می کند؛ از یک سوراخ دوبار گزیده نمی‌شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

الْمُؤْمِنُ يَأْكُلُ بِشَهْوَةِ أَهْلِهِ وَ الْمُنَافِقُ يَأْكُلُ أَهْلُهُ بِشَهْوَتِهِ.

ترجمه

انسان با ايمان به ميل و رغبت خانواده اش غذا مى‌خورد، ولى منافق، ميل و رغبت خود را به خانواده‌اش تحميل مى كند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

طَلَبُ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَىٰ كُلِّ مُسْلِمٍ ألَا إِنَّ اللهَ يُحِبُّ بُغَاةَ الْعِلْمِ.‌

ترجمه

طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است؛ بدانيد كه خداوند جويندگان دانش را دوست دارد.

امام علی علیه السلام

إعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ دَلِيلٌ عَلَىٰ ضَعْفِ عَقْلِهِ.

ترجمه

خودپسندى آدمى، نشانگر سستى خرد اوست.

امام رضا علیه السلام

كَانَ أَبِي عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ إِذَا دَخَلَ شَهْرُ الْمُحَرَّمِ‌، لَا يُرَىٰ ضَاحِكاً وَ كَانَتِ الْكَآبَةُ تَغْلِبُ عَلَيْهِ حَتَّىٰ تَمْضِيَ عَشَرَةُ أَيَّامٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْعَاشِرِ، كَانَ ذَلِكَ الْيَوْمُ يَوْمَ مُصِيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُكَائِهِ وَ يَقُولُ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي قُتِلَ فِيهِ الْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلَامُ.

ترجمه

هر گاه ماه محرّم فرا مى رسيد، كسى پدرم (موسی بن جعفر) عليه السلام را خندان نمى‌ديد؛ بلكه تا روز دهم همواره غم و اندوه بر او چيره بود، و چون روز دهم فرا مى رسيد آن روز، روز عزا و غم و اندوه و گريه او مى‌شد و مى‌فرمود: اين همان روزى است كه حسين عليه السلام در آن به شهادت رسيد.

امام رضا علیه السلام

مَنْ تَرَكَ السَّعْيَ فِي حَوَائِجِهِ يَوْمَ عَاشُورَاءَ‌، قَضَى اللهُ لَهُ حَوَائِجَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ مَنْ كَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ‌ يَوْمَ مُصِيبَتِهِ وَ حُزْنِهِ وَ بُكَائِهِ يَجْعَلُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‌ يَوْمَ فَرَحِهِ وَ سُرُورِهِ.

ترجمه

هر كسى از كار كردن براى زندگى دنیا در روز عاشورا خوددارى كند، خداوند حوایج دنیا و آخرتش را روا مى سازد. و هر که روز عاشورا، روز مصیبت و اندوه و گریه او باشد، خداوند فرداى قیامت را روز فرح و شادى او قرار مى‌دهد.

امام مهدی علیه السلام

فَلَئِنْ أَخَّرَتْنِي الدُّهُورُ وَ عَاقَنِي عَنْ نَصْرِكَ الْمَقْدُورُ وَ لَمْ أَكُنْ لِمَنْ حَارَبَكَ مُحَارِباً وَ لِمَنْ نَصَبَ لَكَ الْعَدَاوَةَ مُنَاصِباً فَلَأَنْدُبَنَّكَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً وَ لَأَبْكِيَنَّ لَكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً.

ترجمه

اگرچه زمانه مرا به تأخیر انداخت، و مُقدَّرات الهی مرا از یاری تو بازداشت، و نبودم تا با آنانكه با تو جنگیدند بجنگم، و با كسانی كه با تو اظهار دشمنی كردند خصومت نمایم، [در عوض] صبح و شام بر تو مویه میكنم، و به جای اشک برای تو خون گریه می‌كنم.