آیات و احادیث موضوعی - صفحه 24

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

لاَ تَشْبَعُوا فَيُطْفَأَ نُورُ الْمَعْرِفَةِ مِنْ قُلُوبِكُمْ.

ترجمه

پُرخوری نکنید که نور معرفت در دلهای شما خاموش می‌شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِيَّاكُمْ وَ الْبِطْنَةَ؛ فَإِنَّهَا مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ، وَ مَوْرَثَةٌ لِلسَّقَمِ، وَ مَكْسَلَةٌ عَنِ الْعِبَادَةِ.

ترجمه

از پرخوری بپرهیزید؛ چرا که مایه تباهیِ بدن و زمینه‌سازِ بیماری است، و [انسان را] در انجام عبادت سست و بی‌حال می‌کند.

اندکی شرح

این روایت، پرخوری را آفتی دوگانه معرفی می‌کند که هم‌زمان به «جسم» و «روح» انسان ضربه می‌زند. در بُعد جسمانی، پرخوری تعادلِ طبیعیِ بدن را به هم می‌ریزد و بستر را برای انواع بیماری‌ها فراهم می‌کند. اما نکته ظریف‌تر در بُعد روحی است؛ پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) روی مهم‌ترین فعالیتِ روحیِ مرتبط با سعادتِ انسان، یعنی «عبادت» دست می‌گذارند. علتِ این سستی و رخوت در عبادت روشن است؛ خلوت با خدا و حضور قلب، پیش از هر چیز نیازمندِ «تمرکز ذهنی» و «پویایی فکر» است. وقتی انسان معده خود را بیش از حد پر می‌کند، بدن دچار کرختی و خواب‌آلودگی می‌شود. در این حالتِ خستگی و افتِ تمرکز، دیگر رمقی برای ارتباطِ قلبی با پروردگار باقی نمی‌ماند و در نتیجه، عبادت از یک ارتباطِ شیرین، به یک تکلیفِ سنگین و خسته‌کننده تبدیل می‌شود.

البته این سستی و بی‌حالی، تنها به محرومیت از عبادت ختم نمی‌شود. امروزه علم پزشکی نیز نشان داده است که با پرخوری، بخش عمده‌ای از جریان خون و انرژیِ بدن صرفِ هضم غذا در دستگاه گوارش می‌شود و به دنبال آن، کارایی مغز افت می‌کند. به همین دلیل، شخص علاوه بر از دست دادنِ نشاطِ معنوی، در کارهای روزمره، تمرکزِ ذهنی و مطالعه نیز دچار خواب‌آلودگی و افتِ شدیدِ عملکرد می‌شود.

امام علی علیه السلام

إِذَا أَرَادَ اللهُ سُبْحَانَهُ صَلاَحَ عَبْدٍ أَلْهَمَهُ قِلَّةَ الْكَلَامِ وَ قِلَّةَ الطَّعَامِ وَ قِلَّةَ الْمَنَامِ.

ترجمه

هر گاه خداوند بخواهد بنده خود را اصلاح گرداند، او را سه چيز نصيب مى كند: كم گويى و كم خورى و كم خوابى.

امام علی علیه السلام

مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ إِمَاماً فَلْيَبْدَأْ بِتَعْلِيمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْلِيمِ غَيْرِهِ، وَ لْيَكُنْ تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ.

ترجمه

کسی که خود را در جایگاه پیشوا و راهنمای مردم قرار می‌دهد، باید پیش از آموزش دادن به دیگران، از آموزش [و خودسازی] خویش آغاز کند؛ و باید پیش از آنکه با زبانش به تربیت مردم بپردازد، با رفتار و کردارش آنان را تربیت کند.

اندکی شرح

در این کلام، واژه «امام» دایره بسیار وسیعی دارد و صرفاً به معنای حاکم یا رهبر سیاسی نیست؛ بلکه هر کسی را که در جایگاه الگو و راهنمای دیگران قرار می‌گیرد {مانند یک مبلّغ دین، یک معلم، یا پدر و مادر} شامل می‌شود. امام علی (علیه‌السلام) تأکید می‌کنند که چنین افرادی پیش از دستگیری از دیگران، ابتدا باید روی رشد و اصلاح خودشان کار کنند. نصیحت کردن زبانی کار آسانی است، اما آنچه واقعاً روی اطرافیان تأثیر می‌گذارد، دیدن رفتار و عملکرد درست یک الگوست. در واقع، پیام روشن این کلام آن است که تا زمانی که حرف و عمل یک راهنما یکی نباشد، توصیه‌های زبانی او هیچ اثر تربیتی عمیقی نخواهد داشت.

امام صادق علیه السلام

قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِيَأْذَنْ بِحَرْبٍ مِنِّي مَنْ آذَىٰ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنَ.

ترجمه

خداوند عزّوجلّ فرموده است هر كه بندۀ مؤمن مرا بيازارد، به من اعلان جنگ مى‌دهد.

امام علی علیه السلام

الْمُؤْمِنُ نَفْسُهُ مِنْهُ فِي تَعَبٍ وَ النَّاسُ مِنْهُ فِي رَاحَةٍ.

ترجمه

نفْس مؤمن از او در رنج است، اما مردمان از وى آسوده‌اند.

امام علی علیه السلام

إِذَا رَأَيْتَ فِي غَيْرِكَ خُلُقاً ذَمِيماً فَتَجَنَّبْ مِنْ نَفْسِكَ أَمْثَالَهُ.

ترجمه

هرگاه خوى ناپسندى را در كسى ديدى، امثال آن را از خودت دور كن.

امام علی علیه السلام

خَيْرُ مَا وَرَّثَ الْآبَاءُ الْأَبْنَاءَ الْأَدَب‏ُ.

ترجمه

بهترين چيزى كه پدران براى فرزندان به ميراث مى گذارند، ادب است.

خداوند متعال

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ مَاتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولَـٰئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللهِ وَ الْمَلَائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿۱۶۱﴾ خَالِدِينَ فِيهَا ۖ لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَ لَا هُمْ يُنظَرُونَ ﴿۱۶۲﴾

ترجمه

قطعاً کسانی که کافر شدند، و در حال کفر از دنیا رفتند، لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر آنان است. (161) در آن (لعن و دوری از رحمت پروردگار) جاودانه اند، نه عذاب از آنان سبک شود و نه مهلتشان دهند [تا عذر خواهی کنند]. (162)

خداوند متعال

وَ لَوْ تَرَىٰ إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا ۙ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبَارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ ﴿۵۰﴾

ترجمه

و اگر آن زمانی را که فرشتگان جان کافران را می ستانند، مشاهده کنی [می بینی] که بر چهره و پشتشان ضربات سنگینی می کوبند و [به آنان نهیب می زنند که] عذاب سوزان را بچشید!!

خداوند متعال

إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ لَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّىٰ يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ... ﴿۴۰﴾

ترجمه

قطعاً کسانی که آیات ما را تکذیب کردند، و از پذیرفتن آنها تکبّر ورزیدند، درهای آسمان [برای نزول رحمت] بر آنان گشوده نخواهد شد، و در بهشت هم وارد نمی شوند مگر آنکه شتر در سوراخ سوزن درآید!! [پس هم چنانکه ورود شتر به سوراخ سوزن محال است، ورود آنان هم به بهشت محال است.]

خداوند متعال

وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَ نِدَاءً ۚ صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ ﴿۱۷۱﴾

ترجمه

داستان [دعوت کننده] کافران [به ایمان]، مانند کسی است که به حیوانی [برای رهاندنش از خطر] بانگ می زند، ولی آن حیوان جز آوا و صدا [آن هم آوا و صدایی که مفهومش را درک نمی کند] نمی شنود. [کافران، در حقیقت] کر و لال و کورند، به همین سبب [درباره حقایق] اندیشه نمی کنند.

خداوند متعال

وَ إِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَ لَعِبًا ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ ﴿۵۸﴾

ترجمه

و هنگامی که برای نماز ندا سر می‌دهید [و اذان می‌گویید]، آن را به مسخره و بازی می‌گیرند؛ این [رفتار] به این دلیل است که آنان گروهی هستند که عقل خود را به کار نمی‌گیرند.

خداوند متعال

وَ إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنكَرَ ۖ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا ۗ قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِّن ذَٰلِكُمُ ۗ النَّارُ وَعَدَهَا اللهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۖ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ ﴿۷۲﴾

ترجمه

و هنگامی که آیات روشن ما را بر آنان می خوانند در چهره های کسانی که کافرند [اثرِ] انکار [و خشم] را می شناسی، آن چنان که نزدیک است [از شدت خشم] به کسانی که آیات ما را بر آنان می خوانند، بتازند، بگو: آیا شما را به بدتر از این [خشم و ناگواری که از شنیدن قرآن به شما دست می دهد] خبر دهم [آن] آتشِ [دوزخ] است که خدا آن را به کافران وعده داده است، و بد بازگشت گاهی است.

امام علی علیه السلام

يَا حَارِ هَمْدَانَ‌ مَنْ‌ يَمُتْ‌ يَرَنِي / مِنْ‌ مُؤْمِنٍ‌ أَوْ مُنَافِقٍ‌ قُبُلًا

ترجمه

ای حارث همدانی هر که می‌میرد چه مؤمن و چه منافق، مرا در هنگام مرگ خواهد دید.