آیات و احادیث موضوعی - صفحه 19

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ ذَكَرَ اللهَ فِي السُّوقِ مُخْلِصاً عِنْدَ غَفْلَةِ النَّاسِ وَ شُغُلِهِمْ بِمَا فِيهِ كَتَبَ اللهُ لَهُ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ يَغْفِرُ اللهُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‌ مَغْفِرَةً لَمْ تَخْطُرْ عَلَىٰ قَلْبِ بَشَرٍ.

ترجمه

اگر كسى در بازار، هنگامى كه ديگر مردمان [از ياد خدا] غافلند و سرگرم كار خود هستند، به ياد خدا باشد، خداوند هزار حسنه برايش منظور دارد، و در روز رستاخيز چنان او را بيامرزد كه به ذهن هيچ كس خطور نكرده باشد.

امام سجاد علیه السلام

الْمُؤْمِنُ مِنْ دُعَائِهِ عَلَى ثَلَاثٍ: إِمَّا أَنْ يُدَّخَرَ لَهُ، وَ إِمَّا أَنْ يُعَجَّلَ لَهُ، وَ إِمَّا أَنْ يُدْفَعَ عَنْهُ بَلَاءٌ يُرِيدُ أَنْ يُصِيبَهُ.

ترجمه

دعاى مؤمن از سه حال خارج نيست: يا برايش ذخيره مى‌گردد، يا در دنيا برآورده مى‌شود، يا بلايى را كه مى‌خواهد به او برسد، دفع مى‌كند.

امام علی علیه السلام

كَمْ مِنْ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ، وَ كَمْ مِنْ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلَّا السَّهَرُ وَ الْعَنَاءُ.

ترجمه

چه بسا روزه دارى كه از روزه اش جز گرسنگى و تشنگى بهره‌اى ندارد و چه بسا شب زنده دارى كه از نمازش جز بيخوابى و سختى سودى نمى‌برد.

خداوند متعال

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَ مِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ ۖ وَ لَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَ لَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ ۚ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿۲۶۷﴾ الشَّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُم بِالْفَحْشَاءِ ۖ وَ اللهُ يَعِدُكُم مَّغْفِرَةً مِّنْهُ وَ فَضْلًا ۗ وَ اللهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿۲۶۸﴾

ترجمه

ای اهل ایمان! از پاکیزه های آنچه [از راه داد و ستد] به دست آورده اید، و آنچه [از گیاهان و معادن] برای شما از زمین بیرون آورده ایم، انفاق کنید و برای انفاق کردن دنبال مال ناپاک و بی ارزش و معیوب نروید، در حالی که اگر آن را به عنوان حقّ شما به خود شما می دادند، جز [با] چشم پوشی [و دلسردی] نمی گرفتید و بدانید که خدا، بی نیاز و ستوده است. (267) شیطان، شما را [به هنگام انفاق مال با ارزش] از تهیدستی و فقر می ترساند، و شما را به کار زشت [چون بخل وخودداری از زکات و صدقات] امر می کند، و خدا شما را از سوی خود وعده آمرزش و فزونی رزق می دهد؛ و خدا بسیار عطا کننده و داناست. (268)

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَرَّ بِرَسُولِ اللهِ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ) رَجُلٌ وَ هُوَ فِي أَصْحَابِهِ، فَقَالَ بَعْضُ الْقَوْمِ: مَجْنُونٌ! فَقَالَ النَّبِيُّ (صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): بَلْ هَذَا رَجُلٌ مُصَابٌ، إِنَّمَا الْمَجْنُونُ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ أَبْلَيَا شَبَابَهُمَا فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللهِ.

ترجمه

پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در میان یارانشان حضور داشتند که مردی از کنارشان عبور کرد. برخی از حاضران گفتند: «[این مرد] دیوانه است!» پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «خیر، او تنها یک بیمار [و آسیب‌دیده] است؛ دیوانه واقعی، آن مرد یا زنی است که دوران جوانیِ خود را در راهی غیر از بندگی و اطاعت خدا تباه کند.

اندکی شرح

از نگاه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، دیوانگی صرفاً یک اختلالِ پزشکی نیست، بلکه یک «محاسبه‌ی به‌شدت غلط» است. شخصی که روانش آسیب دیده، تنها یک «بیمار» است و چون ابزارِ تفکرش دچار مشکل شده، حرجی بر او نیست. اما دیوانگیِ واقعی زمانی رخ می‌دهد که انسان عقلِ سالم داشته باشد، ولی در بازارِ دنیا بدترین معامله‌ی ممکن را انجام دهد. منطقِ ساده‌ی دودوتاچهارتا حکم می‌کند که انسان باارزش‌ترین دارایی‌اش را صرفِ سودآورترین هدف کند. «جوانی»، تکرارناپذیرترین و پرانرژی‌ترین سرمایه‌ی ماست؛ کسی که این سرمایه‌ی عظیم را به جای ساختنِ زندگیِ ابدیِ آخرت، خرجِ نافرمانیِ خدا و لذت‌های زودگذر می‌کند، از نظر منطقی دقیقاً مثل کسی است که تمام ثروتش را آتش می‌زند تا فقط چند دقیقه دستش را گرم کند!

البته باید دقت کرد که در منطق دین، «طاعت و بندگی» صرفاً در انجام فرایضی مانند نماز و روزه خلاصه نمی‌شود. اسلام نه‌تنها با نشاط و تفریح مخالف نیست، بلکه تفریحات سالم، وقت گذراندن با خانواده و بهره‌مندی از لذت‌های حلال را برای یک زندگیِ متعادل، «لازم» و «مورد رضایت الهی» می‌داند. آنچه در این روایت به عنوان «تباه کردن جوانی» سرزنش شده، اموری مانندِ درگیر شدن در روابط ناسالم با جنس مخالف، کسب درآمدهای حرام، اتلافِ عمر در فضای مجازی و... است.

امام صادق علیه السلام

إذَا أَحْبَبْتَ رَجُلاً فَأَخْبِرْهُ بِذَلِكَ فَإِنَّهُ أَثْبَتُ لِلْمَوَدَّةِ بَيْنَكُمَا.

ترجمه

هرگاه کسی را دوست داشتی به او خبر بده، زیرا این کار، دوستی میان شما را استوارتر می‌سازد.

امام علی علیه السلام

ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ لِلْمُرَائِي: يَنْشَطُ إِذَا رَأَى النَّاسَ، وَ يَكْسَلُ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ، وَ يُحِبُّ أَنْ يُحْمَدَ فِي جَمِيعِ أُمُورِهِ.

ترجمه

شخص ریاکار سه نشانه دارد: وقتی چشمش به مردم می‌افتد، [برای انجام عبادت و کارهای نیک] پرانرژی و باانگیزه می‌شود؛ اما وقتی تنهاست، سستی و تنبلی می‌کند؛ و دوست دارد در تمام کارهایش مورد ستایش [و تشویق دیگران] قرار گیرد.

اندکی شرح

امام علی (علیه‌السلام) در این کلام، یک راهکار عملی برای «خودارزیابی» به ما نشان می‌دهند: برای اینکه بفهمیم نیتمان خالص است یا نه، کافی است حال خودمان را در «خلوت» و «جمع» مقایسه کنیم. وقتی انگیزه ما وابسته به نگاه دیگران باشد، طبیعتاً در تنهایی که تماشاگری نیست، رغبتی هم برای تلاش باقی نمی‌ماند. این تضاد رفتاری و انتظار تشویق در «همه کارها»، ثابت می‌کند که محور اعمال ما، رضایت خداوند یا ارزش ذاتی کار نیست؛ بلکه صرفاً به دنبال جلب توجه مردم هستیم.

امام جواد علیه السلام

اعْلَمْ أَنَّكَ لَنْ تَخْلُوَ مِنْ عَيْنِ اللهِ، فَانْظُرْ كَيْفَ تَكُونُ.

ترجمه

بدان که از دیده خدا پنهان نیستی، پس بنگر که چگونه‌ای.

امام علی علیه السلام

مَا فِي الْمِيزَانِ شَيْ‌ءٌ أَثْقَلَ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ... .

ترجمه

سنگين ترين عملى كه روز قيامت در ترازو [ى اعمال] گذاشته مى‌شود، صلوات بر محمّد و اهل بيت اوست.

امام علی علیه السلام

أفْضَلُ الشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي نِكَاحٍ حَتَّىٰ يَجْمَعَ اللهُ بَيْنَهُمَا.

ترجمه

بهترین وساطتها آن است که میان دو نفر در ازدواج میانجیگری کنی تا خدا آن دو را گرد هم آورد.

امام صادق علیه السلام

مَنْ زَوَّجَ أعْزَبَ كَانَ مِمَّنْ يَنْظُرُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‌.

ترجمه

هر کس زمینه ازدواج مجردی را فراهم کند، از کسانی است که خدا در روز قیامت به او نظر لطف می‌کند.

امام کاظم علیه السلام

مَثَلُ الْمُؤْمِنِ مَثَلُ كَفَّتَيِ الْمِيزَانِ، كُلَّمَا زِيدَ فِي إِيمَانِهِ زِيدَ فِي بَلَائِهِ.

ترجمه

مؤمن همانند دو کفه ترازوست؛ هر چه ایمانش فزونی یابد، بلایش نیز بیشتر شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

حُبُّ عَلِيٍّ عِبَادَةٌ وَ لَا يَقْبَلُ اللهُ إِيمَانَ عَبْدٍ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِ.

ترجمه

دوست داشتن على، عبادت است. خداوند، ايمان هيچ بنده‌اى را نمى‌پذيرد، مگر با [قبول] ولايت على و بيزارى جستن از دشمنان او.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

يَا أَبَا ذَرٍّ، لَا تَنْظُرْ إِلَى صِغَرِ الْخَطِيئَةِ، وَ لَكِنِ انْظُرْ إِلَى مَنْ عَصَيْتَ.

ترجمه

ای ابوذر! به کوچکیِ گناه نگاه نکن؛ بلکه به عظمتِ خدایی بنگر که او را نافرمانی می‌کنی.

اندکی شرح

ما انسان‌ها معمولاً خطاها را دسته‌بندی می‌کنیم و با مقایسه آن‌ها با یکدیگر، به خودمان تخفیف می‌دهیم که «این گناه کوچکی است و خیلی مهم نیست». اما این روایت یادآوری می‌کند که زشتی یک خطا با ظاهر آن سنجیده نمی‌شود، بلکه با جایگاه کسی سنجیده می‌شود که فرمانش زیر پا گذاشته شده است. وقتی انسان متوجه شود که با همان خطای به‌ظاهر کوچک، در حال نادیده گرفتن پروردگار هستی و بی‌اعتنایی به خواسته اوست، دیگر هیچ گناهی در چشمش حقیر و پیش‌پاافتاده جلوه نمی‌کند.

امام صادق علیه السلام

مَا قَضَى مُسْلِمٌ لِمُسْلِمٍ حَاجَةً إِلَّا نَادَاهُ اللهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَىٰ عَلَيَّ ثَوَابُكَ وَ لَا أَرْضَىٰ لَكَ بِدُونِ الْجَنَّةِ.

ترجمه

هیچ مسلمانی نیاز مسلمانی را برآورده نساخت مگر اینکه خدا به وی ندا داد که پاداش تو تنها بر عهدۀ من است و به كمتر از بهشت براى تو راضى نمى‌شوم.