امام علی علیه السلام
ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ لِلْمُرَائِي: يَنْشَطُ إِذَا رَأَى النَّاسَ، وَ يَكْسَلُ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ، وَ يُحِبُّ أَنْ يُحْمَدَ فِي جَمِيعِ أُمُورِهِ.
ترجمه
شخص ریاکار سه نشانه دارد: وقتی چشمش به مردم میافتد، [برای انجام عبادت و کارهای نیک] پرانرژی و باانگیزه میشود؛ اما وقتی تنهاست، سستی و تنبلی میکند؛ و دوست دارد در تمام کارهایش مورد ستایش [و تشویق دیگران] قرار گیرد.
اندکی شرح
امام علی (علیهالسلام) در این کلام، یک راهکار عملی برای «خودارزیابی» به ما نشان میدهند: برای اینکه بفهمیم نیتمان خالص است یا نه، کافی است حال خودمان را در «خلوت» و «جمع» مقایسه کنیم. وقتی انگیزه ما وابسته به نگاه دیگران باشد، طبیعتاً در تنهایی که تماشاگری نیست، رغبتی هم برای تلاش باقی نمیماند. این تضاد رفتاری و انتظار تشویق در «همه کارها»، ثابت میکند که محور اعمال ما، رضایت خداوند یا ارزش ذاتی کار نیست؛ بلکه صرفاً به دنبال جلب توجه مردم هستیم.