آیات و احادیث موضوعی - صفحه 18

امام حسین علیه السلام

مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ، كَانَ أَفْوَتَ لِمَا يَرْجُو، وَأَسْرَعَ لِمَجِيءِ مَا يَحْذَرُ.

ترجمه

کسی که بخواهد از راه گناه و نافرمانیِ خدا به هدفی برسد، [نه تنها به خواسته‌اش نمی‌رسد، بلکه] بیش از همه از آرزویش دور می‌ماند و بسیار زودتر به همان چیزی که از آن می‌ترسید [و می‌گریخت]، گرفتار می‌شود.

اندکی شرح

شاید با خواندن این حدیث فوراً این سؤال در ذهن شکل بگیرد که: «پس این‌همه افرادی که با تقلب، دروغ و گناه به ثروت یا مقام رسیده‌اند چه؟» برای درک کلام امام، باید به تفاوتِ «دستاورد ظاهری» و «نتیجه‌ی واقعی» دقت کنیم. انسان از تمام تلاش‌هایش در نهایت به دنبال «آرامش، امنیت و رضایت درونی» است. گناه شاید در کوتاه‌مدت یک سود مادی به همراه بیاورد، اما دقیقاً همان هدف نهایی (آرامش و رضایت درونی) را نابود می‌کند. فرد گناهکار برای فرار از فقر یا حقارت دست به گناه می‌زند، اما در نهایت به اضطرابِ دائمی، ترس از رسوایی، بی‌اعتمادیِ دیگران و خلأ درونی مبتلا می‌شود؛ یعنی خیلی زودتر به همان ناآرامی و شکستی می‌رسد که قصد فرار از آن را داشت.

امام رضا علیه السلام

مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَىٰ مَا يُكَفِّرُ بِهِ ذُنُوبَهُ فَلْيُكْثِرْ مِنَ الصَّلَوَاتِ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فَإِنَّهَا تَهْدِمُ الذُّنُوبَ هَدْماً.

ترجمه

هر كه نمى‏ تواند كارى كند كه به سبب آن گناهانش زدوده شود بر محمّد و خاندان او بسيار درود فرستد؛ زيرا صلوات گناهان را ريشه كن مى ‏كند.

امام رضا علیه السلام

دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ فَقَالَ يَا ابْنَ شَبِيبٍ‌ أَ صَائِمٌ أَنْتَ قُلْتُ لَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي دَعَا فِيهِ زَكَرِيَّا عَلَيْهِ السَّلَامُ رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ ﴿رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعٰاءِ‌﴾ فَاسْتَجَابَ اللهُ لَهُ وَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَنَادَتْ زَكَرِيَّا ﴿وَ هُوَ قٰائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرٰابِ أَنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيىٰ﴾ فَمَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ ثُمَّ دَعَا اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ اِسْتَجَابَ اللهُ لَهُ كَمَا اِسْتَجَابَ اللهُ  لِزَكَرِيَّا.

ترجمه

رَیّان بن شَبیب نقل می‌کند: در اوّلين روز محرّم بخدمت امام رضا عليه السّلام رسيدم، حضرت فرمودند: آيا روزه هستى؟ عرض كردم: خير. فرمود: امروز، روزى است كه زكريّا عليه السّلام پروردگارش را خواند و گفت: «پروردگارا! فرزندى پاك به من مرحمت فرما، همانا تو دعاى بندگان را ميشنوى». و خداوند دعاى او را مستجاب كرد و به ملائكه دستور داد كه به زكريّا _ كه در محراب در حال نماز بود _ بگويند كه خدا به تو يحيى را مژده می‌‏دهد. پس هر كس اين روز را روزه بدارد و سپس دعا كند، خداوند همان طور كه دعاى زكريّا را مستجاب كرد، دعاى او را نيز مستجاب می‌‏كند.

امام صادق علیه السلام

مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ الْخَيْرَ، قَذَفَ فِي قَلْبِهِ حُبَّ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ حُبَّ زِيَارَتِهِ؛ وَ مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ السُّوءَ، قَذَفَ فِي قَلْبِهِ بُغْضَ الْحُسَيْنِ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) وَ بُغْضَ زِيَارَتِهِ.

ترجمه

هر کس که خداوند خیر [و سعادت] او را بخواهد، محبت امام حسین (علیه‌السلام) و شوق زیارتش را در دلِ او می‌اندازد؛ و هر کس که خداوند بدی [و تباهی] او را بخواهد، کینه امام حسین (علیه‌السلام) و بیزاری از زیارتش را در قلبِ او قرار می‌دهد.

اندکی شرح

برای فهم منطقی این حدیث، باید بپرسیم: چرا خداوند برای رساندن یک انسان به «خیر و سعادت»، از ابزارِ «محبت به امام حسین» استفاده می‌کند؟ در منطق دین، امام حسین (ع) صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه نمادِ عینیِ حق‌طلبی، آزادگی و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار است. وقتی خداوند بخواهد کسی را در مسیر درست نگه دارد و عاقبت‌به‌خیر کند، در کنار تکالیف و دستورات دینی، یک «قطب‌نمای درونی» و موتور محرک نیز در وجودش فعال می‌کند؛ یعنی قلب او را با بزرگ‌ترین نمادِ خوبی‌ها گره می‌زند. این محبت، در واقع یک «لنگرگاهِ هویتی» است. کسی که از صمیم قلب حسین (ع) را دوست دارد، ناخودآگاه با ارزش‌های او هم‌سو می‌شود و همین کششِ درونی، او را در بزنگاه‌های سختِ زندگی از لغزش نجات می‌دهد.

اما در نقطه مقابل، کسی که با لجاجت در مسیر دنیاگرایی و گناه قدم می‌گذارد، رفته‌رفته دچار قساوت قلب می‌شود. چنین فردی برای فرار از «عذاب وجدان» و حفظ «منافع زودگذرِ دنیوی‌اش»، ناچار است در برابر حق گارد بگیرد؛ قاعده‌ای که قرآن آن را این‌گونه بیان می‌کند: ﴿ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوأَى أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ...﴾. از آنجا که امام حسین (ع) آینه تمام‌نمای حق است، این تاریکیِ درون، خود را به شکل کینه و دافعه نسبت به ایشان نشان می‌دهد. در نتیجه، همین بغض در بزنگاه‌های حساس، او را به جای کشش به سمت خوبی‌ها، به سمت ظلم و تباهی می‌کشاند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً، رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اللهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اللهَ، فَأَدْخَلَهُ اللهُ الْجَنَّةَ، وَ أَدْخَلَ الدَّاعِيَ النَّارَ؛ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ، وَ اتِّبَاعِهِ الْهَوَى، وَ طُولِ الْأَمَلِ.

ترجمه

پشیمان‌ترین و حسرت‌زده‌ترین فرد در میان اهل جهنم، کسی است که بنده‌ای را به سوی خدا دعوت کرده و آن شخص دعوتش را پذیرفته و از خدا اطاعت کرده است؛ در نتیجه خداوند آن فرد [هدایت‌شده] را به بهشت می‌برد، اما خود دعوت‌کننده را به جهنم می‌فرستد! چرا که به علم خود عمل نکرده و پیرو هوای نفس و آرزوهای دراز بوده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إنَّ أَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِيحِ الْعَالِمِ التَّارِكِ لِعِلْمِهِ.

ترجمه

اهل جهنم از بوى گند عالمى كه علمش را رها ساخته [و بدان عمل ننموده]، در آزارند.

برشی از کتاب:

وقتی «شیطان» {به معنای اعم} وارد می‌شود، می‌خواهد انسان، دستش خالی باشد. ابتدا در یک درجۀ پائینش در مورد امثال ما، سعی می‌کند انسان را به سوی معاصی سوق دهد؛ امّا اگر دید نمی‌تواند این کار را بکند و انسان به سمت معصیت نمی‌رود، می‌رود سراغ حسناتِ او؛ یعنی کاری می‌کند که در مرحلۀ اوّل، حسنه‌ای را انجام ندهد و در مرحلۀ دوم، حسنات را ترک می‌کند. اگر به این امور موفق نشد، در این جهت تلاش می‌کند که حسنات را انجام دهد، امّا برای غیر خدا انجام بدهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

 الْعُلَمَاءُ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْعَامِلُونَ وَ الْعَامِلُونَ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْمُخْلِصُونَ.

ترجمه

همۀ علما هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل عمل [به علم خود] هستند و همۀ اهل عمل هم هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل اخلاص در عمل هستند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ رَجُلاً أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللهِ‌ أَوْصِنِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَهَلْ أَنْتَ مُسْتَوْصٍ‌ إِنْ أَنَا أَوْصَيْتُكَ حَتَّىٰ قَالَ لَهُ ذَلِكَ ثَلاَثاً وَ فِي كُلِّهَا يَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللهِ‌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَإِنِّي أُوصِيكَ إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْرٍ فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ يَكُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ يَكُ غَيّاً فَانْتَهِ عَنْهُ.

امام صادق علیه السلام

مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد: اى رسول خدا! مرا سفارش فرما. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اگر تو را سفارش كنم آيا به گوش مى‌گيرى‌؟ حضرت سه بار اين جمله را به او فرمود و هر بار آن مرد عرض مى‌كرد: آرى اى رسول خدا. پس، رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: به تو سفارش مى‌كنم كه هرگاه خواستى كارى انجام دهى، به عاقبت آن بينديشى، اگر رستگارى بود آن را انجام بده و اگر گمراهى بود رهايش كن.

امام علی علیه السلام

طُوبَىٰ لِمَنْ شَغَلَ قَلْبَهُ بِالْفِكْرِ وَ لِسَانَهُ بِالذِّكْرِ.

ترجمه

خوشا به حال کسی که قلبش را با فکر و زبانش را با ذکر مشغول می‌کند.

برشی از دعا:

أَيْ رَبِّ، جَلِّلْنِي بِسِتْرِكَ، وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِيخِي بِكَرَمِ وَجْهِكَ، فَلَوِ اطَّلَعَ الْيَوْمَ عَلَى ذَنْبِي غَيْرُكَ مَا فَعَلْتُهُ، وَ لَوْ خِفْتُ تَعْجِيلَ الْعُقُوبَةِ لَاجْتَنَبْتُهُ؛ لَا لِأَنَّكَ أَهْوَنُ النَّاظِرِينَ إِلَيَّ، وَ أَخَفُّ الْمُطَّلِعِينَ عَلَيَّ، بَلْ لِأَنَّكَ يَا رَبِّ خَيْرُ السَّاتِرِينَ، وَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ، وَ أَكْرَمُ الْأَكْرَمِينَ؛ سَتَّارُ الْعُيُوبِ، غَفَّارُ الذُّنُوبِ، عَلَّامُ الْغُيُوبِ، تَسْتُرُ الذَّنْبَ بِكَرَمِكَ، وَ تُؤَخِّرُ الْعُقُوبَةَ بِحِلْمِكَ.

پروردگارا! مرا با پرده‌پوشی‌ات بپوشان و به بزرگواری‌ات، از سرزنشِ من درگذر. اگر امروز کسی جز تو از گناهم باخبر می‌شد، هرگز آن را انجام نمی‌دادم؛ و اگر از زود رسیدنِ مجازات می‌ترسیدم، قطعاً از آن دوری می‌کردم. [اما اینکه در محضر تو گناه کردم] نه به این خاطر بود که تو در نگاهم کم‌اهمیت‌ترینِ بینندگان و ناچیزترینِ آگاهان باشی؛ بلکه پروردگارا! به این دلیل بود که تو بهترین پرده‌پوشان، عادل‌ترینِ حاکمان و کریم‌ترینِ کریمانی؛ پوشاننده عیب‌ها، آمرزنده گناهان و دانای رازهای نهان؛ گناه را با کَرَمِ خود می‌پوشانی، و مجازات را با بردباری‌ات به تأخیر می‌اندازی.

امام علی علیه السلام

شَتَّانَ مَا بَيْنَ عَمَلَيْنِ؛ عَمَلٍ تَذْهَبُ لَذَّتُهُ وَ تَبْقَىٰ تَبِعَتُهُ، وَ عَمَلٍ تَذْهَبُ مَئُونَتُهُ وَ يَبْقَىٰ أَجْرُهُ‏.

ترجمه

چه بسیار است تفاوت میان دو کردار: کرداری که خوشی آن برود و پیامد (کیفر) آن برجای ماند و کرداری که رنج آن برود و مزدش بماند.

امام صادق علیه السلام

بَرُّوا آبَاءَكُمْ‌، يَبَرَّكُمْ‌ أَبْنَاؤُكُمْ.

ترجمه

به پدران خود خوبى كنيد، تا پسرانتان هم به شما خوبى كنند.

امام صادق علیه السلام

الْمَسْجُونُ مَنْ سَجَنَتْهُ دُنْيَاهُ عَنْ آخِرَتِهِ‌.

ترجمه

زندانی [واقعی] کسی است که دنیایش او را از آخرتش باز داشته باشد.

امام کاظم علیه السلام

يَا هِشَامُ، إِنَّ الْعَاقِلَ نَظَرَ إِلَى الدُّنْيَا وَ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، وَنَظَرَ إِلَى الْآخِرَةِ، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، فَطَلَبَ بِالْمَشَقَّةِ أَبْقَاهُمَا.

ترجمه

ای هشام! انسان خردمند به دنیا و اهل آن نگریست و دریافت که دنیا جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید؛ و به آخرت نگریست و دریافت که آن هم جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید. پس [حالا که هر دو مسیر نیازمند تلاش و سختی است،] با تحمل این رنج، در پیِ چیزی رفت که ماندگارتر است [یعنی آخرت].

اندکی شرح

این کلام امام (ع) یک منطق بسیار ساده و در عین حال عمیق را بیان می‌کند: «هیچ دستاوردی بدون رنج نیست». چه بخواهیم به موفقیت‌های دنیوی برسیم و چه به سعادت اخروی، در هر دو حالت باید سختی بکشیم. تفاوت انسان خردمند با دیگران در این است که او وقتی می‌بیند رنج و زحمت در زندگی اجتناب‌ناپذیر است، این سرمایه (یعنی تلاش و سختی کشیدنش) را در مسیری خرج می‌کند که سودش همیشگی و ماندگار باشد، نه موقت و از بین‌رفتنی.