آیات و احادیث موضوعی

امام صادق علیه السلام

مَنْ أرَادَ اللهُ بِهِ الْخَيْرَ قَذَفَ فِي قَلْبِهِ حُبَّ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ وَ حُبَّ زِيَارَتِهِ وَ مَنْ أَرَادَ اللهُ بِهِ السُّوءَ قَذَفَ فِي قَلْبِهِ بُغْضَ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ وَ بُغْضَ زِيَارَتِهِ‌.

ترجمه

هر کس که خدا خیر خواه او باشد، محبت امام حسین علیه السلام و شوق زیارتش را در دل او می‌اندازد، و هر کس که خدا بدخواه او باشد، کینه و بغض امام حسین علیه السلام و زیارتش را در دل او می‌نهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إنَّ أشَدَّ أهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إلَى اللهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اللهَ فَأدْخَلَهُ اللهُ الْجَنَّةَ وَ أدْخَلَ الدَّاعِيَ النَّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ وَ اتِّبَاعِهِ الْهَوَىٰ وَ طُولِ الْأَمَلِ.

ترجمه

پشيمان ترينِ اهل جهنم كسى است كه بنده اى را به سوى خدا دعوت نموده و او اجابت كرده و اطاعت خدا نموده و خداوند او را وارد بهشت ساخته، اما دعوت كننده را به خاطر عمل نكردن به علمِ خود و پيروى از هوا و هوس ها و آرزوهاى دراز، داخل جهنّم كرده است!

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إنَّ أَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذَّوْنَ مِنْ رِيحِ الْعَالِمِ التَّارِكِ لِعِلْمِهِ.

ترجمه

اهل جهنم از بوى گند عالمى كه علمش را رها ساخته [و بدان عمل ننموده]، در آزارند.

برشی از کتاب:

وقتی «شیطان» {به معنای اعم} وارد می‌شود، می‌خواهد انسان، دستش خالی باشد. ابتدا در یک درجۀ پائینش در مورد امثال ما، سعی می‌کند انسان را به سوی معاصی سوق دهد؛ امّا اگر دید نمی‌تواند این کار را بکند و انسان به سمت معصیت نمی‌رود، می‌رود سراغ حسناتِ او؛ یعنی کاری می‌کند که در مرحلۀ اوّل، حسنه‌ای را انجام ندهد و در مرحلۀ دوم، حسنات را ترک می‌کند. اگر به این امور موفق نشد، در این جهت تلاش می‌کند که حسنات را انجام دهد، امّا برای غیر خدا انجام بدهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

 الْعُلَمَاءُ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْعَامِلُونَ وَ الْعَامِلُونَ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْمُخْلِصُونَ.

ترجمه

همۀ علما هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل عمل [به علم خود] هستند و همۀ اهل عمل هم هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل اخلاص در عمل هستند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ رَجُلاً أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَقَالَ لَهُ يَا رَسُولَ اللهِ‌ أَوْصِنِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَهَلْ أَنْتَ مُسْتَوْصٍ‌ إِنْ أَنَا أَوْصَيْتُكَ حَتَّىٰ قَالَ لَهُ ذَلِكَ ثَلاَثاً وَ فِي كُلِّهَا يَقُولُ لَهُ الرَّجُلُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللهِ‌ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ فَإِنِّي أُوصِيكَ إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْرٍ فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ يَكُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ يَكُ غَيّاً فَانْتَهِ عَنْهُ.

امام صادق علیه السلام

مردى خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد: اى رسول خدا! مرا سفارش فرما. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اگر تو را سفارش كنم آيا به گوش مى‌گيرى‌؟ حضرت سه بار اين جمله را به او فرمود و هر بار آن مرد عرض مى‌كرد: آرى اى رسول خدا. پس، رسول خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: به تو سفارش مى‌كنم كه هرگاه خواستى كارى انجام دهى، به عاقبت آن بينديشى، اگر رستگارى بود آن را انجام بده و اگر گمراهى بود رهايش كن.

امام علی علیه السلام

طُوبَىٰ لِمَنْ شَغَلَ قَلْبَهُ بِالْفِكْرِ وَ لِسَانَهُ بِالذِّكْرِ.

ترجمه

خوشا به حال کسی که قلبش را با فکر و زبانش را با ذکر مشغول می‌کند.

برشی از دعا:

أيْ رَبِّ، جَلِّلْنِي بِسِتْرِكَ، وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِيخِى بِكَرَمِ وَجْهِكَ، فَلَوِ اطَّلَعَ الْيَوْمَ عَلَىٰ ذَنْبِى غَيْرُكَ مَا فَعَلْتُهُ، وَ لَوْ خِفْتُ تَعْجِيلَ الْعُقُوبَةِ لَاجْتَنَبْتُهُ، لَا لِأَنَّكَ أَهْوَنُ النَّاظِرِينَ إِلَىَّ، وَ أَخَفُّ الْمُطَّلِعِينَ عَلَىَّ، بَلْ لِأَنَّكَ يَا رَبِّ خَيْرُ السَّاتِرِينَ، وَ أَحْكَمُ الْحاكِمِينَ، وَ أَكْرَمُ الْأَكْرَمِينَ، سَتَّارُ الْعُيُوبِ، غَفَّارُ الذُّنُوبِ، عَلَّامُ الْغُيُوبِ، تَسْتُرُ الذَّنْبَ بِكَرَمِكَ، وَ تُؤَخِّرُ الْعُقُوبَةَ بِحِلْمِكَ.

پروردگارا مرا به پرده پوشی‌ات بپوشان و از توبیخم به کرم ذاتت درگذر. اگر امروز جز تو بر گناهم آگاه می‌شد، آن را انجام نمی‌دادم و اگر از زود رسیدن عقوبت می‌ترسیدم، از آن دوری می‌کردم. گناهم نه به این خاطر بود که تو سبک‌ترین بینندگانی و بی‌مقدارترین آگاهان، بلکه پروردگارا از این جهت بود که تو بهترین پرده‌پوش و حاکم‌ترین حاکمان و کریم‌ترین کریمانی؛ پوشنده عیب‌ها، آمرزنده گناهان، دانای نهان‌ها، گناه را با کرمت می‌پوشانی و کیفر را با بردباری‌ات به تأخیر می‌افکنی.

امام علی علیه السلام

شَتَّانَ مَا بَيْنَ عَمَلَيْنِ؛ عَمَلٍ تَذْهَبُ لَذَّتُهُ وَ تَبْقَىٰ تَبِعَتُهُ، وَ عَمَلٍ تَذْهَبُ مَئُونَتُهُ وَ يَبْقَىٰ أَجْرُهُ‏.

ترجمه

چه بسیار است تفاوت میان دو کردار: کرداری که خوشی آن برود و پیامد (کیفر) آن برجای ماند و کرداری که رنج آن برود و مزدش بماند.

امام صادق علیه السلام

بَرُّوا آبَاءَكُمْ‌، يَبَرَّكُمْ‌ أَبْنَاؤُكُمْ.

ترجمه

به پدران خود خوبى كنيد، تا پسرانتان هم به شما خوبى كنند.

امام صادق علیه السلام

الْمَسْجُونُ مَنْ سَجَنَتْهُ دُنْيَاهُ عَنْ آخِرَتِهِ‌.

ترجمه

زندانی [واقعی] کسی است که دنیایش او را از آخرتش باز داشته باشد.

امام کاظم علیه السلام

يَا هِشَامُ، إِنَّ الْعَاقِلَ نَظَرَ إِلَى الدُّنْيَا وَ إِلَى أَهْلِهَا، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، وَنَظَرَ إِلَى الْآخِرَةِ، فَعَلِمَ أَنَّهَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْمَشَقَّةِ، فَطَلَبَ بِالْمَشَقَّةِ أَبْقَاهُمَا.

ترجمه

ای هشام! انسان خردمند به دنیا و اهل آن نگریست و دریافت که دنیا جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید؛ و به آخرت نگریست و دریافت که آن هم جز با رنج و زحمت به دست نمی‌آید. پس [حالا که هر دو مسیر نیازمند تلاش و سختی است،] با تحمل این رنج، در پیِ چیزی رفت که ماندگارتر است [یعنی آخرت].

اندکی شرح

این کلام امام (ع) یک منطق بسیار ساده و در عین حال عمیق را بیان می‌کند: «هیچ دستاوردی بدون رنج نیست». چه بخواهیم به موفقیت‌های دنیوی برسیم و چه به سعادت اخروی، در هر دو حالت باید سختی بکشیم. تفاوت انسان خردمند با دیگران در این است که او وقتی می‌بیند رنج و زحمت در زندگی اجتناب‌ناپذیر است، این سرمایه (یعنی تلاش و سختی کشیدنش) را در مسیری خرج می‌کند که سودش همیشگی و ماندگار باشد، نه موقت و از بین‌رفتنی.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ ذَكَرَ اللهَ فِي السُّوقِ مُخْلِصاً عِنْدَ غَفْلَةِ النَّاسِ وَ شُغُلِهِمْ بِمَا فِيهِ كَتَبَ اللهُ لَهُ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ يَغْفِرُ اللهُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‌ مَغْفِرَةً لَمْ تَخْطُرْ عَلَىٰ قَلْبِ بَشَرٍ.

ترجمه

اگر كسى در بازار، هنگامى كه ديگر مردمان [از ياد خدا] غافلند و سرگرم كار خود هستند، به ياد خدا باشد، خداوند هزار حسنه برايش منظور دارد، و در روز رستاخيز چنان او را بيامرزد كه به ذهن هيچ كس خطور نكرده باشد.

امام سجاد علیه السلام

الْمُؤْمِنُ مِنْ دُعَائِهِ عَلَى ثَلَاثٍ: إِمَّا أَنْ يُدَّخَرَ لَهُ، وَ إِمَّا أَنْ يُعَجَّلَ لَهُ، وَ إِمَّا أَنْ يُدْفَعَ عَنْهُ بَلَاءٌ يُرِيدُ أَنْ يُصِيبَهُ.

ترجمه

دعاى مؤمن از سه حال خارج نيست: يا برايش ذخيره مى‌گردد، يا در دنيا برآورده مى‌شود، يا بلايى را كه مى‌خواهد به او برسد، دفع مى‌كند.

امام علی علیه السلام

كَمْ مِنْ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ، وَ كَمْ مِنْ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلَّا السَّهَرُ وَ الْعَنَاءُ.

ترجمه

چه بسا روزه دارى كه از روزه اش جز گرسنگى و تشنگى بهره‌اى ندارد و چه بسا شب زنده دارى كه از نمازش جز بيخوابى و سختى سودى نمى‌برد.