آیات و روایات درباره صفات اخلاقی

امام علی علیه السلام

ثَلَاثُ عَلَامَاتٍ لِلْمُرَائِي: يَنْشَطُ إِذَا رَأَى النَّاسَ، وَ يَكْسَلُ إِذَا كَانَ وَحْدَهُ، وَ يُحِبُّ أَنْ يُحْمَدَ فِي جَمِيعِ أُمُورِهِ.

ترجمه

رياكار را سه نشانه است: وقتى چشمش به مردم مى‌افتد كوشا مى‌شود، وقتى تنهاست سستى و تنبلى مى‌ورزد، و دوست دارد كه در هر كارى ستايش شود.

امام باقر علیه السلام

لَوْ يَعْلَمُ الْمُعْطِي مَا فِي الْعَطِيَّةِ مَا رَدَّ أَحَدٌ أَحَداً‏.

ترجمه

اگر درخواست شونده می‌دانست در بخشش چه پاداشی است، هرگز کسی سائلی را ردّ نمی‌کرد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

اِرْحَمْ مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكَ مَنْ فِي السَّمَاءِ.

ترجمه

بر اهل زمين رحم كن تا اهل آسمان بر تو رحم کنند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ طَلَبَ مَرْضَاةَ النَّاسِ بِمَا يُسْخِطُ اللهَ، كَانَ حَامِدُهُ مِنَ النَّاسِ ذَامّاً؛ وَ مَنْ آثَرَ طَاعَةَ اللهِ بِغَضَبِ النَّاسِ، كَفَاهُ اللهُ عَدَاوَةَ كُلِّ عَدُوٍّ، وَ حَسَدَ كُلِّ حَاسِدٍ، وَ بَغْيَ كُلِّ بَاغٍ، وَ كَانَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ نَاصِراً وَ ظَهِيراً.

ترجمه

هر كه خشنودى و ستايش مردم را با چيزى طلبد كه خدا را ناخشنود می‌كند، همان ستايندگان او، نكوهشگر او خواهند شد و هر كه طاعت خدا را بر خشم مردم ترجيح دهد، خداوند او را از دشمنىِ هر دشمنى و حسادتِ هر حسودى و تجاوزِ هر تجاوزگرى نگه دارد و خداوند عزّ و جلّ ياور و پشتيبان او باشد.

امام صادق علیه السلام

لَا تَنْظُرُوا إِلَىٰ أَهْلِ الْبَلَاءِ فَإِنَّ ذَلِكَ يَحْزُنُهُمْ.

ترجمه

به مبتلایان [به بیماری و گرفتاری] خیره نشوید، چون موجب اندوهشان می‌شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

كَفَىٰ بِالْقَوْمِ إِثْماً أَنْ يَسْتَقِلُّوا مَا يُقَرِّبُهُ إِلَيْهِمْ أَخُوهُمْ.

ترجمه

مردم را همین گناه بس است که پذیرایی برادرشان را اندک شمارند.

امام صادق علیه السلام

أَحَبُّ إِخْوَانِي إِلَيَّ مَنْ أَهْدَىٰ إِلَيَّ عُيُوبِي.

ترجمه

محبوب‌ترین برادرانم نزد من کسی است که عیب‌های مرا به من هدیه کند.

امام کاظم علیه السلام

إِنَّ التَّهْيِئَةَ مِمَّا يَزِيدُ فِي عِفَّةِ النِّسَاءِ وَ لَقَدْ تَرَكَ النِّسَاءُ الْعِفَّةَ بِتَرْكِ أَزْوَاجِهِنَّ التَّهْيِئَةَ.

ترجمه

خودآرایی مردان مایه افزایش عفت و پاکدامنی زنان است، {چنان‌که برخی} زنان عفت را بر اثر ناآراستگی همسرانشان رها کردند.

امام صادق علیه السلام

الْعَافِيَةُ نِعْمَةٌ خَفِيَّةٌ، إِذَا وُجِدَتْ نُسِيَتْ، وَ إِذَا فُقِدَتْ ذُكِرَت‏ْ.

ترجمه

عافيت نعمتى پنهان (ناشناخته) است. هر گاه باشد به دست فراموشى سپرده مى‌شود (كسى قدرش را نمى‌داند) و هر گاه نباشد به ياد آورده مى‌شود.

امام علی علیه السلام

إِنْ كُنْتُمْ لِلنَّجَاةِ طَالِبِينَ فَارْفُضُوا الْغَفْلَةَ وَ اللَّهْوَ، وَ الْزَمُوا الِاجْتِهَادَ وَ الْجِدَّ.

ترجمه

اگر خواهان نجات هستيد، غفلت و سرگرمى را دور افكنيد و به كوشش و جدّيت چنگ زنيد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ لَمْ يَصْبِرْ عَلَىٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ سَاعَةً بَقِيَ فِي ذُلِّ الْجَهْلِ أَبَداً.

ترجمه

هر كس بر خوارى ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى نادانى بماند.

امام علی علیه السلام

أَمْقَتُ الْعِبَادِ إِلَى اللهِ سُبْحَانَهُ مَنْ كَانَ هِمَّتُهُ بَطْنَهُ وَ فَرْجَهُ.

ترجمه

دشمن‌ترين بندگان نزد خداوند سبحان كسى است كه همّ و غمش شكمبارگى و شهوترانى باشد.

امام علی علیه السلام

عَجِبْتُ لِلْبَخِيلِ يَسْتَعْجِلُ الْفَقْرَ الَّذِي مِنْهُ هَرَبَ، وَ يَفُوتُهُ الْغِنَى الَّذِي إِيَّاهُ طَلَبَ، فَيَعِيشُ فِي الدُّنْيَا عَيْشَ الْفُقَرَاءِ، وَ يُحَاسَبُ فِي الْآخِرَةِ حِسَابَ الْأَغْنِيَاءِ.

ترجمه

در شگفتم از بخيل كه فقرى را كه از آن گريزان است به سوى خود مى‌كشد و ثروتى را كه در پى آن است از دست مى‌دهد. او در دنيا مانند تهيدستان به سر مى‌برد و در آخرت همچون توانگران از او حسابرسى مى‌شود.

امام علی علیه السلام

الْبُخْلُ بِالْمَوْجُودِ سُوءُ الظَّنِّ بِالْمَعْبُودِ.

ترجمه

بخل ورزيدن در آنچه دارى، بدگمانى به معبود است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِيَّاكُمْ وَ الْبِطْنَةَ؛ فَإِنَّهَا مَفْسَدَةٌ لِلْبَدَنِ، وَ مَوْرَثَةٌ لِلسَّقَمِ، وَ مَكْسَلَةٌ عَنِ الْعِبَادَةِ.

ترجمه

از پرخوری بپرهيزيد؛ زيرا مايه تباهى بدن و موجب بيمارى است و انسان را در عبادت، سست مى كند.