آیات و روایات درباره صفات اخلاقی

امام صادق علیه السلام

أَوْحَى اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَىٰ مُوسَىٰ عَلَيْهِ السَّلَامُ‏: يَا مُوسَىٰ، لَا تَفْرَحْ بِكَثْرَةِ الْمَالِ، وَ لَا تَدَعْ ذِكْرِي عَلَىٰ كُلِّ حَالٍ؛ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْمَالِ تُنْسِي الذُّنُوبَ، وَ إِنَّ تَرْكَ ذِكْرِي يُقْسِي الْقُلُوبَ.

ترجمه

خداى عزّوجلّ به موسى عليه ‏السلام وحى كرد: اى موسى! برای زيادى ثروت شاد مشو و در هيچ حالى مرا فراموش مكن؛ زيرا با زيادی ثروت گناهان فراموش می‌‏شود و از ياد بردن من قساوت قلب می‌آورد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

عَلِيٌّ يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِينَ، وَ الْمَالُ يَعْسُوبُ الْمُنَافِقِينَ.

ترجمه

على پيشواى مؤمنان و ثروت پيشواى منافقان است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

وَ اللهِ مَا الْفَقْرُ أَخْشَىٰ عَلَيْكُمْ وَ لَكِنِّي أَخْشَىٰ عَلَيْكُمْ أَنْ تُبْسَطَ لَكُمُ الدُّنْيَا كَمَا بُسِطَتْ عَلَىٰ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ فَتَنَافَسُوهَا كَمَا تَنَافَسُوهَا وَ تُهْلِكَكُمْ كَمَا أَهْلَكَتْهُمْ.

ترجمه

به خدا سوگند كه من از فقر برای شما ترسی ندارم، اما از آن می‌ترسم كه دنيا همچنان كه به روى پيشينيان شما باز شد به روى شما نيز باز شود و همچون آنان بر سر آن به رقابت برخيزيد و در نتيجه، دنيا شما را نيز همانند آنان به نابودى افكند.

امام صادق علیه السلام

مَثَلُ الدُّنْيَا كَمَثَلِ مَاءِ الْبَحْرِ كُلَّمَا شَرِبَ مِنْهُ الْعَطْشَانُ ازْدَادَ عَطَشاً حَتَّىٰ يَقْتُلَهُ.

ترجمه

مَثَل دنيا، مَثَل آب درياست كه هر چه تشنه از آن بيشتر بنوشد، تشنه تر مى‌شود تا سرانجام او را بكُشد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنَّ الدِّينَارَ وَ الدِّرْهَمَ أَهْلَكَا مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ هُمَا مُهْلِكَاكُمْ.

ترجمه

دينار و درهم، كسانى را كه پيش از شما بودند، نابود كرد و آن دو شما را هم به نابودى می‌كشند.

امام رضا علیه السلام

مَنْ سَأَلَ اللهَ الْجَنَّةَ وَ لَمْ يَصْبِرْ عَلَى الشَّدَائِدِ فَقَدِ اسْتَهَزَأَ بِنَفْسِهِ‏.

ترجمه

كسى كه از خدا بهشت بخواهد امّا در برابر سختيها شكيبا نباشد خودش را مسخره كرده است.

امام رضا علیه السلام

مَنْ سَأَلَ اللهَ التَّوْفِيقَ وَ لَمْ يَجْتَهِدْ فَقَدِ اسْتَهَزَأَ بِنَفْسِهِ.

ترجمه

كسى كه از خدا موفقيت بخواهد امّا کوشش نکند، خودش را مسخره كرده است.

امام رضا علیه السلام

لَيْسَ مِنَّا مَنْ تَرَكَ دُنْيَاهُ لِدِينِهِ وَ دِينَهُ لِدُنْيَاهُ.

ترجمه

از ما نيست آن كه دنياى خود را براى دينش، و دين خود را براى دنيايش ترک گويد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَا أَصَابَ الْمُؤْمِنَ مِنْ نَصَبٍ وَ لَا وَصَبٍ وَ لَا حُزْنٍ حَتَّى الْهَمِّ يُهِمُّهُ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهِ عَنْهُ مِنْ سَيِّئَاتِهِ.

ترجمه

هيچ رنج و درد و اندوه و حتى نگرانى خاطرى به مؤمن نرسد جز اين كه خداوند با آن گناهانش را بزدايد.

امام علی علیه السلام

اصْبِرْ عَلَى مَرَارَةِ الْحَقِّ وَ إِيَّاكَ أَنْ تَنْخَدِعَ لِحَلَاوَةِ الْبَاطِلِ.

ترجمه

تلخى حق را تحمل كن، و مبادا كه فريب شيرينى باطل را بخورى.

امام علی علیه السلام

أَقْبَحُ الصِّدْقِ ثَنَاءُ الرَّجُلِ عَلَىٰ نَفْسِهِ.

ترجمه

زشت‌ترين راستگويى، تعريف انسان از خودش مى‌باشد.

امام علی علیه السلام

أَهْنَى الْعَيْشِ اطِّرَاحُ الْكُلَفِ.

ترجمه

گواراترين زندگى، دور افكندن تكلّفات (تجمّلات) است.

امام علی علیه السلام

كُنْ سَمْحاً وَ لَا تَكُنْ مُبَذِّراً وَ كُنْ مُقَدِّراً وَ لَا تَكُنْ مُقَتِّراً.

ترجمه

بخشنده باش امّا زياده‌روى نكن، و در زندگى حسابگر باش امّا سخت‌گير (بخیل) مباش.

امام علی علیه السلام

مَا جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلَّا لِقَسْوَةِ الْقُلُوبِ وَ مَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلَّا لِكَثْرَةِ الذُّنُوبِ.

ترجمه

چشم‌ها نخشكيدند، مگر بر اثر سختى دل‌ها، و دل‌ها سخت نشدند، مگر به سبب بسيارىِ گناهان.

امام علی علیه السلام

كَمَا أَنَّ الشَّمْسَ وَ اللَّيْلَ لَا يَجْتَمِعَانِ كَذَلِكَ حُبُّ اللهِ وَ حُبُّ الدُّنْيَا لَا يَجْتَمِعَانِ.

ترجمه

همچنان كه روز و شب با هم جمع نمی‌شوند، خدا دوستى و دنيا دوستى نيز با هم جمع نمی‌شوند.