آیات و احادیث «احادیث متفرقه، موضوعات گوناگون، مباحث مختلف» - صفحه 10

خداوند متعال

... وَ كَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولًا ﴿٢٩﴾

ترجمه

و شیطان همواره انسان را [پس از گمراه کردنش تنها و غریب در وادی هلاکت] وامی‌گذارد.

خداوند متعال

... إِنَّمَا يَخْشَى اللهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ... ﴿۲۸﴾

ترجمه

از بندگان خدا فقط دانشمندان از او می ترسند.

خداوند متعال

أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ ... ﴿۴۴﴾

ترجمه

آیا مردم را به نیکی فرمان می‌دهید، اما [اصلاح] خودتان را فراموش می‌کنید؟...

اندکی شرح

این آیه تلنگری بیدارکننده به کسانی است که همیشه در جایگاه نصیحت دیگران نشسته‌اند، اما از وضعیت خودشان کاملاً غافل شده‌اند. گاهی انسان چنان غرق در راهنمایی و امر و نهی اطرافیان می‌شود که گویی تکالیف الهی، انجام کارهای نیک و حسابرسی آخرت، فقط برای دیگران نوشته شده و خودش تافته‌ای جدابافته است و نیازی به اصلاح ندارد! قرآن این «خودفراموشی» را به شدت نقد می‌کند و یادآور می‌شود که دعوت دیگران به خوبی‌ها، هرگز جایگزین عمل خود انسان نمی‌شود و نجات‌بخش او نخواهد بود.

خداوند متعال

زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَ يَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا ... ﴿۲۱۲﴾

ترجمه

زندگی [زودگذرِ] دنیا برای کافران آراسته شده، و [به این سبب] مؤمنان را مسخره می کنند.

خداوند متعال

وَ مَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ ﴿۱۰۳﴾

ترجمه

بیشتر مردم هر چند رغبت شدید [به ایمان آوردنشان] داشته باشی، ایمان نمی آورند.

خداوند متعال

... فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾

ترجمه

اگر نمی دانید از اهل دانش و اطلاع بپرسید.

امام حسن مجتبی علیه السلام

عَجَبٌ‌ لِمَنْ‌ يَتَفَكَّرُ فِي مَأْكُولِهِ‌ كَيْفَ‌ لَا يَتَفَكَّرُ فِي مَعْقُولِهِ،‌ فَيُجَنِّبُ‌ بَطْنَهُ‌ مَا يُؤْذِيهِ‌، وَ يُودِعُ‌ صَدْرَهُ‌ مَا يُرْدِيهِ‌!

ترجمه

در شگفتم از كسى كه دربارۀ خوراك جسم خود مى‌انديشد چگونه دربارۀ خوراك فكر خود نمى‌انديشد؟ شكمش را از آنچه زيانبار است پرهيز مى‌دهد، اما در سينۀ خود چيزهايى مى‌سپارد كه مايۀ نابوديش مى‌شود.

امام صادق علیه السلام

الْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطَّرِيقِ، لَا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السَّيْرِ إِلَّا بُعْداً.

ترجمه

کسی که بدون بینش و آگاهی عمل می‌کند، مانند کسی است که در بیراهه قدم برمی‌دارد؛ او هر چه بر سرعتِ حرکتش بیفزاید، تنها [از مقصد خویش] دورتر می‌شود.

اندکی شرح

این حدیث یک قانونِ عقلی و جهان‌شمول را بیان می‌کند: «جهتِ حرکت، مهم‌تر از سرعتِ آن است». وقتی انسان بدون تحقیق و آگاهی (بصیرت) دست به اقدامی می‌زند، درست مثل مسافری است که در جاده‌ای اشتباه با سرعت بالا حرکت می‌کند. در چنین شرایطی، تلاش بیشتر نه تنها او را به هدف نمی‌رساند، بلکه فاصله‌اش را با مقصد بیشتر کرده و جبرانِ اشتباه را سخت‌تر می‌کند. این قاعده در مسائل دنیوی کاملاً ملموس است؛ تصمیماتِ هیجانی و بدون شناخت، هرچند با صرفِ انرژی و هزینه فراوان همراه باشد، معمولاً به هدر رفتنِ عمر و سرمایه ختم می‌شود.

در مسیر دین و معنویت نیز ماجرا همین است. در مکتب اسلام، ارزشِ هر کار به «معرفت و نیتِ آگاهانه» گره خورده است. کسی که بدون شناختِ دستورات خدا و صرفاً بر اساس سلیقه شخصی یا تعصبِ کورکورانه عمل می‌کند، در واقع در حال «بندگی» نیست؛ چرا که حقیقتِ اطاعت تنها زمانی محقق می‌شود که انسان بداند پروردگار دقیقاً چه چیزی از او خواسته است. چنین عملِ خودسرانه‌ای، بیشتر نوعی لجاجت است تا عبادت؛ به همین دلیل، عملِ بدون بصیرت، حتی اگر ظاهرِ زیبایی داشته باشد، انسان را به رضایت پروردگار نزدیک نمی‌کند.

امام صادق علیه السلام

إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا.

ترجمه

هرگاه عالم به علمش عمل نكند، [اثر] موعظه اش از دل ها زايل مى شود؛ آن چنان كه باران از روى سنگ صاف مى لغزد.

امام باقر علیه السلام

الْعِلْمُ مَقْرُونٌ إِلَى الْعَمَلِ فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ وَ مَنْ عَمِلَ عَلِمَ وَ الْعِلْمُ يَهْتِفُ بِالْعَمَلِ فَإِنْ أَجَابَهُ وَ إِلَّا ارْتَحَلَ عَنْهُ.

ترجمه

علم و عمل به هم بسته شده اند. بنا بر اين، هر كه بداند عمل كند و هر كه عمل كند بداند. علم، عمل را صدا مى زند، اگر پاسخش داد مى ماند و الا مى رود.

امام صادق علیه السلام

مَن تَعَلَّمَ لِلَّهِ و عَمِلَ لِلَّهِ و عَلَّمَ لِلَّهِ دُعِيَ في مَلَكوتِ السَّماواتِ عَظيما، فقيلَ: تَعَلَّمَ لِلَّهِ، و عَمِلَ لِلَّهِ، و عَلَّمَ لِلَّهِ!

ترجمه

هر كه براى خدا علم بياموزد و براى خدا [به آن] عمل كند و براى خدا به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمانها از او به بزرگى ياد شود و گفته آيد: براى خدا آموخت، براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد!

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

أَشَدُّ مِنْ يُتْمِ الْيَتِيمِ الَّذِي انْقَطَعَ عَنْ أَبِيهِ، يُتْمُ يَتِيمٍ انْقَطَعَ عَنْ إِمَامِهِ وَ لَا يَقْدِرُ عَلَى الْوُصُولِ إِلَيْهِ، وَ لَا يَدْرِي كَيْفَ حُكْمُهُ فِيمَا يُبْتَلَىٰ بِهِ مِنْ شَرَائِعِ دِينِهِ. أَلَا فَمَنْ كَانَ مِنْ شِيعَتِنَا عَالِماً بِعُلُومِنَا وَ هَذَا الْجَاهِلُ بِشَرِيعَتِنَا الْمُنْقَطِعُ عَنْ مُشَاهَدَتِنَا يَتِيمٌ فِي حِجْرِهِ، أَلَا فَمَنْ هَدَاهُ وَ أَرْشَدَهُ وَ عَلَّمَهُ شَرِيعَتَنَا كَانَ مَعَنَا فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَىٰ.

ترجمه

سخت تر از یتیمی کسی که پدرش از دنیا رفته است، يتيمى كسى است كه از امام خود بريده شده و توان دسترسى به او را ندارد و حكم مسائل دينى مورد ابتلايش را نمى داند. بدانيد كه هر كس از شيعيان ما به علوم ما آگاه باشد، اين شخصى كه به شريعت ما آگاه نيست و دسترسى به ما ندارد، [همچون] يتيمى است در دامان او. بدانيد كه هر كس او را هدايت و ارشاد كند و شريعت و احكام ما را به او بياموزد، در جمع بهشتيان برين با ما خواهد بود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

الْمُؤْمِنُ إِذَا مَاتَ وَ تَرَكَ وَرَقَةً وَاحِدَةً عَلَيْهَا عِلْمٌ تَكُونُ تِلْكَ الْوَرَقَةُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ سِتْراً فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّارِ وَ أَعْطَاهُ اللهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَىٰ بِكُلِّ حَرْفٍ مَكْتُوبٍ عَلَيْهَا مَدِينَةً أَوْسَعَ مِنَ الدُّنْيَا سَبْعَ مَرَّاتٍ.

ترجمه

هر گاه مؤمن بميرد و يك برگه كه روى آن علمى نوشته شده باشد از خود بر جاى گذارد، روز قيامت آن برگه پرده ميان او و آتش مى شود و خداوند تبارك و تعالى به ازاى هر حرفى كه روى آن نوشته شده، شهرى هفت برابر پهناورتر از دنيا به او مى دهد.

امام علی علیه السلام

لاَ يَجِدُ عَبْدٌ طَعْمَ‌ الْإيمَانِ‌ حَتَّى يَعْلَمَ‌ أَنَّ‌ مَا أَصَابَهُ‌ لَمْ‌ يَكُنْ‌ لِيُخْطِئَهُ‌ وَ أَنَّ‌ مَا أَخْطَأَهُ‌ لَمْ‌ يَكُنْ‌ لِيُصِيبَهُ‌ وَ أَنَّ‌ الضَّارَّ النَّافِعَ‌ هُوَ اللهُ‌ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه

هيچ بنده اى مزه ايمان را نمى چشد مگر آن كه بداند آنچه بدو رسيده، ممكن نبود نرسد و آنچه به او نرسيده، ممكن نبود كه برسد و اينكه زيان بخش و سود رسان، خداوند عزّ و جلّ است و بس.

امام علی علیه السلام

الْقَلْبُ الْمُحِبُّ لِلَّهِ يُحِبُّ كَثِيراً النَّصَبَ لِلَّهِ، وَ الْقَلْبُ اللَّاهِي عَنِ اللَّهِ يُحِبُّ الرَّاحَةَ.

ترجمه

دلی که دوستدار خداست، رنج و خستگی در راه او را بسیار دوست دارد؛ اما دلی که از [یاد] خدا غافل است، تنها راحتی و آسایش را می‌پسندد.

اندکی شرح

این کلامِ امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) یک معیار بسیار دقیق برای سنجشِ عیارِ محبت ما به خداست. در منطقِ عشق، زحمت کشیدن برای محبوب نه‌تنها خسته‌کننده نیست، بلکه شیرین و لذت‌بخش است. دلی که واقعاً خدا را دوست دارد، از تلاش، عبادت و تحمل سختی‌ها در مسیر رضایت او خسته نمی‌شود؛ اما دلی که از یاد خدا فاصله گرفته و سرگرمِ ظواهر شده است، حوصله هیچ زحمتی را ندارد و همیشه به دنبال راحت‌طلبی و فرار از مسئولیت‌های بندگی است. در واقع، میزانِ تحملِ سختی در راه حق، دماسنجِ محبتِ ما به خداست.