آیات و احادیث «فقر و ثروت، مال و اموال، توانگری، تنگدستی» - صفحه 2

خداوند متعال

أَ وَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَ يَقْدِرُ ... ﴿۵۲﴾

ترجمه

آیا ندانستند که خداوند روزی را برای هر کس که بخواهد [بر اساس حکمتش] وسعت می‌بخشد یا محدود می‌کند؟

اندکی شرح

این آیه یادآوری می‌کند که گشایش یا تنگی روزی، به اراده و حکمت خداوند گره خورده است. اگر روزی صرفاً نتیجه هوش و تلاش مادی بود، باید همیشه افراد زیرک‌تر و پرکارتر ثروتمندتر می‌بودند؛ اما اینکه گاهی معادلات مادی به هم می‌ریزد، نشان می‌دهد که اسباب ظاهری مستقل نیستند و اراده‌ای بالاتر جهان را مدیریت می‌کند. پیام آیه این است که نه در هنگام ثروت مغرور شویم {و آن را تنها هنر خود بدانیم} و نه در زمان تنگی معیشت ناامید گردیم. البته روشن است که این اراده الهی، هرگز به معنای نفی مسئولیت انسان نیست و ما همچنان موظفیم برای کسب روزی حلال، تلاش خود را به کار بگیریم.

خداوند متعال

وَ لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَىٰ مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ ۚ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقَىٰ ﴿۱۳۱﴾

ترجمه

و هرگز چشمانت را [با حسرت] به امکاناتی که به گروه‌هایی از آنان داده‌ایم خیره مکن؛ [این‌ها تنها] شکوفه و زرق‌وبرق زندگی دنیاست تا آنان را با آن بیازماییم؛ و روزی پروردگارت بهتر و ماندگارتر است.

اندکی شرح

قرآن در این آیه به یکی از مهم‌ترین عوامل سلب آرامش روان اشاره می‌کند: «مقایسه کردن زندگی خود با داشته‌های مادی دیگران». خداوند برای درمان این حسرت، از تجملات دنیا با تعبیر دقیق «زَهْرَة» (شکوفه) یاد می‌کند؛ چرا که شکوفه‌ها هرچند زیبا و فریبنده‌اند، اما عمری بسیار کوتاه دارند و زود پژمرده می‌شوند. افزون بر این، همان‌طور که شکوفه «میوه» نیست تا انسان را تغذیه کند، زرق‌وبرق دنیا نیز تنها چشم را پر می‌کند، اما هرگز روح انسان را سیراب و آرام نمی‌سازد. همچنین آیه یادآوری می‌کند چیزی که تو از دور می‌بینی و حسرتش را می‌خوری، در واقع ابزار «امتحان» (لِنَفْتِنَهُمْ) و دردسر آن شخص است، نه لزوماً مایه خوشبختی‌اش. در نهایت، خداوند اطمینان می‌دهد که «رزق حقیقی پروردگار» {چه آرامش درون و چه پاداش‌های ابدی} هم ارزشمندتر است و هم برخلاف آن شکوفه‌های فانی، برای همیشه ماندگار خواهد بود.