آیات و احادیث «اخلاق اسلامی» - صفحه 7

امام صادق علیه السلام

أنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ بَعَثَ بِسَرِيَّةٍ‌ فَلَمَّا رَجَعُوا قَالَ مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهَادَ الْأَصْغَرَ وَ بَقِيَ الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ وَ مَا الْجِهَادُ الْأَكْبَرُ قَالَ جِهَادُ النَّفْسِ‌.

ترجمه

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سپاهى را به جنگ اعزام كرد. وقتى برگشتند فرمود: خوشامد مى گويم به مردمانى كه جهاد اصغر را گذراندند ولى جهاد اكبر همچنان بر عهده آنان باقى مانده است. عرض شد: اى رسول خدا! جهاد اكبر چيست؟ فرمود: جهاد با نفس.

امام سجاد علیه السلام

الْخَيْرُ كُلُّهُ صِيَانَةُ الْإنْسَانِ نَفْسَهُ.

ترجمه

همۀ خير و خوبى در خويشتن دارى است.

امام سجاد علیه السلام

مَنْ عَمِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللهُ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْ خَيْرِ النَّاسِ.

ترجمه

هر كس كه به واجبات الهى عمل كند از بهترين مردم است.

امام صادق علیه السلام

النَّظَرُ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إبْلِيسَ‌ مَسْمُومٌ وَ كَمْ مِنْ نَظْرَةٍ أَوْرَثَتْ حَسْرَةً طَوِيلَةً‌.

ترجمه

نگاه [به نامحرم]، یکی از تیرهای زهرآگین شیطان است؛ و چه بسیار نگاه کوتاه که حسرت طولانی به‌دنبال دارد.

خداوند متعال

قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ ... ﴿۳۰﴾

ترجمه

به مردان مؤمن بگو: چشمان خود را [از نگاه به نامحرمان] فرو بندند.

امام علی علیه السلام

إلَهِي مَا عَبَدْتُكَ خَوْفاً مِنْ عِقَابِكَ وَ لَا طَمَعاً فِي ثَوَابِكَ وَ لَكِنْ وَجَدْتُكَ أَهْلًا لِلْعِبَادَةِ فَعَبَدْتُكَ‏.

ترجمه

معبودا من تو را از ترس عقاب و به شوق پاداشت عبادت نمی‌کنم، بلکه چون دیدم تو شایستۀ پرستشی تو را عبادت کردم.

امام حسین علیه السلام

مَنْ حَاوَلَ أَمْراً بِمَعْصِيَةِ اللَّهِ، كَانَ أَفْوَتَ لِمَا يَرْجُو، وَأَسْرَعَ لِمَجِيءِ مَا يَحْذَرُ.

ترجمه

کسی که بخواهد از راه گناه و نافرمانیِ خدا به هدفی برسد، [نه تنها به خواسته‌اش نمی‌رسد، بلکه] بیش از همه از آرزویش دور می‌ماند و بسیار زودتر به همان چیزی که از آن می‌ترسید [و می‌گریخت]، گرفتار می‌شود.

اندکی شرح

شاید با خواندن این حدیث فوراً این سؤال در ذهن شکل بگیرد که: «پس این‌همه افرادی که با تقلب، دروغ و گناه به ثروت یا مقام رسیده‌اند چه؟» برای درک کلام امام، باید به تفاوتِ «دستاورد ظاهری» و «نتیجه‌ی واقعی» دقت کنیم. انسان از تمام تلاش‌هایش در نهایت به دنبال «آرامش، امنیت و رضایت درونی» است. گناه شاید در کوتاه‌مدت یک سود مادی به همراه بیاورد، اما دقیقاً همان هدف نهایی (آرامش و رضایت درونی) را نابود می‌کند. فرد گناهکار برای فرار از فقر یا حقارت دست به گناه می‌زند، اما در نهایت به اضطرابِ دائمی، ترس از رسوایی، بی‌اعتمادیِ دیگران و خلأ درونی مبتلا می‌شود؛ یعنی خیلی زودتر به همان ناآرامی و شکستی می‌رسد که قصد فرار از آن را داشت.

امام رضا علیه السلام

مَنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَىٰ مَا يُكَفِّرُ بِهِ ذُنُوبَهُ فَلْيُكْثِرْ مِنَ الصَّلَوَاتِ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فَإِنَّهَا تَهْدِمُ الذُّنُوبَ هَدْماً.

ترجمه

هر كه نمى‏ تواند كارى كند كه به سبب آن گناهانش زدوده شود بر محمّد و خاندان او بسيار درود فرستد؛ زيرا صلوات گناهان را ريشه كن مى ‏كند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِنَّ أَشَدَّ أَهْلِ النَّارِ نَدَامَةً وَ حَسْرَةً، رَجُلٌ دَعَا عَبْداً إِلَى اللهِ فَاسْتَجَابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطَاعَ اللهَ، فَأَدْخَلَهُ اللهُ الْجَنَّةَ، وَ أَدْخَلَ الدَّاعِيَ النَّارَ؛ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ، وَ اتِّبَاعِهِ الْهَوَى، وَ طُولِ الْأَمَلِ.

ترجمه

پشیمان‌ترین و حسرت‌زده‌ترین فرد در میان اهل جهنم، کسی است که بنده‌ای را به سوی خدا دعوت کرده و آن شخص دعوتش را پذیرفته و از خدا اطاعت کرده است؛ در نتیجه خداوند آن فرد [هدایت‌شده] را به بهشت می‌برد، اما خود دعوت‌کننده را به جهنم می‌فرستد! چرا که به علم خود عمل نکرده و پیرو هوای نفس و آرزوهای دراز بوده است.

برشی از کتاب:

وقتی «شیطان» {به معنای اعم} وارد می‌شود، می‌خواهد انسان، دستش خالی باشد. ابتدا در یک درجۀ پائینش در مورد امثال ما، سعی می‌کند انسان را به سوی معاصی سوق دهد؛ امّا اگر دید نمی‌تواند این کار را بکند و انسان به سمت معصیت نمی‌رود، می‌رود سراغ حسناتِ او؛ یعنی کاری می‌کند که در مرحلۀ اوّل، حسنه‌ای را انجام ندهد و در مرحلۀ دوم، حسنات را ترک می‌کند. اگر به این امور موفق نشد، در این جهت تلاش می‌کند که حسنات را انجام دهد، امّا برای غیر خدا انجام بدهد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

 الْعُلَمَاءُ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْعَامِلُونَ وَ الْعَامِلُونَ كُلُّهُمْ هَلْكَىٰ إِلَّا الْمُخْلِصُونَ.

ترجمه

همۀ علما هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل عمل [به علم خود] هستند و همۀ اهل عمل هم هلاک می‌شوند، مگر آن دسته که اهل اخلاص در عمل هستند.

امام علی علیه السلام

طُوبَىٰ لِمَنْ شَغَلَ قَلْبَهُ بِالْفِكْرِ وَ لِسَانَهُ بِالذِّكْرِ.

ترجمه

خوشا به حال کسی که قلبش را با فکر و زبانش را با ذکر مشغول می‌کند.

برشی از دعا:

أَيْ رَبِّ، جَلِّلْنِي بِسِتْرِكَ، وَ اعْفُ عَنْ تَوْبِيخِي بِكَرَمِ وَجْهِكَ، فَلَوِ اطَّلَعَ الْيَوْمَ عَلَى ذَنْبِي غَيْرُكَ مَا فَعَلْتُهُ، وَ لَوْ خِفْتُ تَعْجِيلَ الْعُقُوبَةِ لَاجْتَنَبْتُهُ؛ لَا لِأَنَّكَ أَهْوَنُ النَّاظِرِينَ إِلَيَّ، وَ أَخَفُّ الْمُطَّلِعِينَ عَلَيَّ، بَلْ لِأَنَّكَ يَا رَبِّ خَيْرُ السَّاتِرِينَ، وَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ، وَ أَكْرَمُ الْأَكْرَمِينَ؛ سَتَّارُ الْعُيُوبِ، غَفَّارُ الذُّنُوبِ، عَلَّامُ الْغُيُوبِ، تَسْتُرُ الذَّنْبَ بِكَرَمِكَ، وَ تُؤَخِّرُ الْعُقُوبَةَ بِحِلْمِكَ.

پروردگارا! مرا با پرده‌پوشی‌ات بپوشان و به بزرگواری‌ات، از سرزنشِ من درگذر. اگر امروز کسی جز تو از گناهم باخبر می‌شد، هرگز آن را انجام نمی‌دادم؛ و اگر از زود رسیدنِ مجازات می‌ترسیدم، قطعاً از آن دوری می‌کردم. [اما اینکه در محضر تو گناه کردم] نه به این خاطر بود که تو در نگاهم کم‌اهمیت‌ترینِ بینندگان و ناچیزترینِ آگاهان باشی؛ بلکه پروردگارا! به این دلیل بود که تو بهترین پرده‌پوشان، عادل‌ترینِ حاکمان و کریم‌ترینِ کریمانی؛ پوشاننده عیب‌ها، آمرزنده گناهان و دانای رازهای نهان؛ گناه را با کَرَمِ خود می‌پوشانی، و مجازات را با بردباری‌ات به تأخیر می‌اندازی.

امام علی علیه السلام

شَتَّانَ مَا بَيْنَ عَمَلَيْنِ؛ عَمَلٍ تَذْهَبُ لَذَّتُهُ وَ تَبْقَىٰ تَبِعَتُهُ، وَ عَمَلٍ تَذْهَبُ مَئُونَتُهُ وَ يَبْقَىٰ أَجْرُهُ‏.

ترجمه

چه بسیار است تفاوت میان دو کردار: کرداری که خوشی آن برود و پیامد (کیفر) آن برجای ماند و کرداری که رنج آن برود و مزدش بماند.

امام صادق علیه السلام

الْمَسْجُونُ مَنْ سَجَنَتْهُ دُنْيَاهُ عَنْ آخِرَتِهِ‌.

ترجمه

زندانی [واقعی] کسی است که دنیایش او را از آخرتش باز داشته باشد.