امام صادق علیه السلام
عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ (علیهالسلام): أَكُونُ أَدْعُو فَأَشْتَهِي الْبُكَاءَ وَ لَا يَجِيئُنِي، وَ رُبَّمَا ذَكَرْتُ بَعْضَ مَنْ مَاتَ مِنْ أَهْلِي فَأَرِقُّ وَ أَبْكِي، فَهَلْ يَجُوزُ ذَلِكَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ، فَتَذَكَّرْهُمْ، فَإِذَا رَقَقْتَ فَابْكِ وَ ادْعُ رَبَّكَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى.
ترجمه
اسحاق بن عمار میگوید: به امام صادق (علیهالسلام) عرض کردم: [گاهی] مشغول دعا هستم و دلم میخواهد گریه کنم، اما اشکم نمیآید. در چنین مواقعی، گاهی به یاد عزیزانِ درگذشتهام میافتم، دلم میشکند و گریه میکنم. آیا این کار جایز است؟ فرمودند: «بله، آنها را به یاد بیاور و همین که دلت شکست، گریه کن و پروردگار بلندمرتبهات را بخوان.»
اندکی شرح
گاهی انسان در مقام مناجات دچار خشکی چشم و «قساوت قلب» میشود و هرچه تلاش میکند، حالت تضرع به او دست نمیدهد. در این شرایط، یادآوری عزیزانِ درگذشته، صرفاً یک «محرک» برای تغییر حالت قلب از سختی به نرمی (رقت) است. پیام کلیدی امام (علیهالسلام) در عبارت «فَإِذَا رَقَقْتَ فَابْكِ وَ ادْعُ» نهفته است؛ یعنی اندوه دنیوی تنها یک پل است. به محض اینکه سد بغض شکست و دل نرم شد، انسان باید فوراً جهت این احساس را به سوی خدا بچرخاند و آن قلب شکسته و آماده را صرف مناجات با پروردگار کند. در واقع، هدف اصلی در اینجا سوگواری برای اموات نیست، بلکه استفاده از این رقت قلب ایجادشده، برای اتصال به خدا و عمق بخشیدن به دعاست.