امام علی علیه السلام
أَهْلَكَ النَّاسَ اثْنَانِ: خَوْفُ الْفَقْرِ، وَ طَلَبُ الْفَخْرِ.
ترجمه
دو چیز مردم را به هلاکت کشانده است: ترس از فقر، و برتریجویی [و فخرفروشی].
اندکی شرح
امام علی (علیهالسلام) در این کلام بسیار کوتاه، ریشه بسیاری از سقوطهای اخلاقی و ناهنجاریهای اجتماعی را در دو حس درونی خلاصه کردهاند. اول «ترس از فقر»؛ ترسی موهوم که ریشه در سوءظن به رزاقیت خدا دارد و انسان را به حرص، بخل، پایمال کردن حق دیگران و حتی کسب مال حرام {مثل رشوه و کمفروشی} میکشاند. دوم «برتریجویی»؛ تمایلی بیمارگونه که انسان را به سمت تجملگرایی، چشموهمچشمی و تحقیر دیگران سوق میدهد. در واقع، اولی انسان را از «توکل به خدا» دور میکند و دومی او را اسیر «نگاه و تأیید مردم» میسازد؛ و ترکیب این دو، برای نابودی آرامش روان، اخلاق و ایمان یک انسان کاملاً کافی است.