امام صادق علیه السلام
إِزَالَةُ الْجِبَالِ أَهْوَنُ مِنْ إِزَالَةِ قَلْبٍ عَنْ مَوْضِعِهِ.
ترجمه
جابهجا کردن کوهها، آسانتر از جدا کردن یک قلب از جایگاهش [یعنی باورها و عادات ریشهدار] است.
اندکی شرح
امام صادق (علیهالسلام) در این تشبیه بسیار زیبا، به قدرت شگفتانگیز و صلابت باورها و عادات درونی انسان اشاره میکنند. علمای اخلاق با استناد به این حدیث تأکید دارند که وقتی یک عقیده یا صفت اخلاقی (چه خوب و چه بد) در قلب انسان ریشه بدواند و نهادینه شود، تغییر دادن آن از جابهجا کردن یک کوه عظیم هم دشوارتر است. پیام روشن این کلام دو چیز است: اول، هشداری است تا مراقب باشیم قلبمان را به چه چیزهایی پیوند میزنیم و چه عاداتی را در خود پرورش میدهیم؛ و دوم، یادآوری این حقیقت است که اصلاح اخلاق و تغییر باورهای ریشهدار یک انسان، یکشبه اتفاق نمیافتد، بلکه نیازمند زمان، مدارا و تلاشی تدریجی و مستمر است.