آیات و احادیث «صبر، تحمل سختی‌ها، استقامت، صبر در مشکلات» - صفحه 2

امام علی علیه السلام

اصْبِرْ عَلَى مَرَارَةِ الْحَقِّ وَ إِيَّاكَ أَنْ تَنْخَدِعَ لِحَلَاوَةِ الْبَاطِلِ.

ترجمه

تلخى حق را تحمل كن، و مبادا كه فريب شيرينى باطل را بخورى.

امام علی علیه السلام

الصَّبْرُ فِي الْأُمُورِ بِمَنْزِلَةِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ فَإِذَا فَارَقَ الرَّأْسُ الْجَسَدَ فَسَدَ الْجَسَدُ وَ إِذَا فَارَقَ الصَّبْرُ الْأُمُورَ فَسَدَتِ الْأُمُورُ.

ترجمه

صبر در کارها، به منزلۀ سر در بدن است. همچنان که اگر سر از بدن جدا شود، بدن فاسد می‌گردد، صبر نیز هرگاه از کارها جدا شود، کارها تباه می‌گردد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ لَمْ يَصْبِرْ عَلَىٰ ذُلِّ التَّعَلُّمِ سَاعَةً بَقِيَ فِي ذُلِّ الْجَهْلِ أَبَداً.

ترجمه

هر كس بر خوارى ساعتى دانش آموختن صبر نكند، براى هميشه در خوارى نادانى بماند.

امام باقر علیه السلام

أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مَا دَاوَمَ عَلَيْهِ الْعَبْدُ، وَ إِنْ قَلَّ.

ترجمه

محبوب‌ترین کارها نزد خداوند عزوجل، عملی است که بنده بر آن استمرار و مداومت داشته باشد؛ هرچند که [مقدار] آن اندک باشد.

اندکی شرح

ما معمولاً تصور می‌کنیم برای نزدیک شدن به خدا، حتماً باید کارهای بسیار بزرگ یا عبادت‌های سنگینی انجام دهیم؛ اما این حدیث روی یک قانون طلایی دست می‌گذارد: «استمرار کار» بسیار مهم‌تر از «حجم و مقدار» آن است. خیلی وقت‌ها ما با شور و هیجان، یک کار خیر یا برنامه معنوی را با حجم زیاد شروع می‌کنیم، اما خیلی زود خسته می‌شویم و آن را کنار می‌گذاریم. یک عمل کوچک اما همیشگی، مانند باران نرم و پیوسته‌ای است که فرصت پیدا می‌کند به آرامی در دل خاک نفوذ کرده و به ریشه‌ها برسد؛ اما عمل زیاد و مقطعی، شبیه یک رگبار تند است که چون خاک فرصت جذب آن را ندارد، روی سطح زمین راه می‌افتد و بدون آنکه اثر عمیقی بگذارد، خیلی زود تمام می‌شود. در واقع، خداوند کاری را دوست دارد که در وجود ما تثبیت شود و به سبک زندگی‌مان تبدیل گردد؛ چرا که همین کارهای کوچک مداوم، نشان‌دهنده ارتباط پیوسته ما با خداست و به مرور زمان، شخصیت و روح انسان را می‌سازد.

خداوند متعال

أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُم مَّثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِن قَبْلِكُم ۖ مَّسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَ الضَّرَّاءُ وَ زُلْزِلُوا حَتَّىٰ يَقُولَ الرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَىٰ نَصْرُ اللهِ ۗ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللهِ قَرِيبٌ ﴿۲۱۴﴾

ترجمه

آیا گمان کرده‌اید که [بی‌هیچ رنج و آزمونی] وارد بهشت می‌شوید، در حالی که هنوز حوادثی شبیه آنچه بر سر پیشینیانِ شما آمد، به سراغتان نیامده است؟ همانان که چنان دچار سختی و آسیب شدند و [در کوره حوادث] به لرزه درآمدند که حتی پیامبر و کسانی که با او ایمان آورده بودند، [از شدت فشار] می‌گفتند: «پس یاری خدا کِی فرا می‌رسد؟» آگاه باشید! بی‌شک یاریِ خدا نزدیک است.

اندکی شرح

گاهی گمان می‌کنیم همین که ادعای ایمان کردیم، دیگر همه‌چیز باید بر وفق مراد باشد. اما قرآن این تصورِ فانتزی را به هم می‌ریزد و یادآوری می‌کند که بهشت و پیروزی، پاداشِ آدم‌های راحت‌طلب نیست. وقتی تصمیم می‌گیریم پای حق بایستیم، طبیعتاً با فشارهای سنگینِ مالی، جانی و روانی روبه‌رو می‌شویم؛ تا جایی که گاهی جامعه‌ی ایمانی در کوره حوادث به لرزه درمی‌آید (زُلْزِلُوا).

اما نکته کلیدی و امیدبخشِ آیه اینجاست: رسیدن به اوج سختی، به معنای بن‌بست یا رها شدن از سوی خدا نیست. وقتی فشارها آن‌قدر سنگین می‌شود که حتی پیامبر و مؤمنانِ همراهش از شدت سختی به زبان می‌آیند و می‌گویند: «پس یاری خدا کِی می‌رسد؟»، قرآن با قاطعیت نوید می‌دهد که «یاریِ خدا نزدیک است». پیام آیه این است که در آزمون‌های بزرگ، گاهی نصرت نهاییِ خدا درست در اوج سختی‌ها فرا می‌رسد؛ به این شرط که مؤمنان «ایستادگی» کنند و «تمام توان» خود را پای کار بیاورند.

خداوند متعال

وَ لَنَبْلُوَنَّكُم بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ ۗ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ ﴿۱۵۵﴾ الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ﴿۱۵۶﴾ أُولَـٰئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ  ۖ وَ أُولَـٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ ﴿۱۵۷﴾

ترجمه

قطعا همه شما را با چيزی از ترس، گرسنگی، زيان مالی و جانی، و كمبود ميوه‏ ها آزمايش مي‏كنيم و بشارت ده به استقامت كنندگان! (155) آنها كه هر گاه مصيبتی به آنها رسد می‌گويند: ما از آن خدا هستيم و به سوی او باز می‌‏گرديم! (156) اينها همانها هستند كه الطاف و رحمت خدا شامل حالشان شده و آنها هستند هدايت يافتگان. (157)