آیات و روایات درباره اجتماعی

امام علی علیه السلام

اللهَ اللهَ فِي جِيرَانِكُمْ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ أَوْصَىٰ بِهِمْ وَ مَا زَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ‌ يُوصِي بِهِمْ حَتَّىٰ ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُمْ.

ترجمه

خدا را نسبت به همسایگان در نظر داشته باشید، زیرا رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره آنان سفارش فرمود و پیوسته درباره آن‌ها توصیه می‌کرد، تا آنجا که ما گمان بردیم او می‌خواهد آنان را وارث و سهیم سازد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ سَرَّ مُؤْمِناً فَقَدْ سَرَّنِي وَ مَنْ سَرَّنِي فَقَدْ سَرَّ اللهَ.

ترجمه

هر کس مؤمنی را شاد کند مرا شاد کرده و هر کس مرا شاد کند خدا را شاد کرده است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

كَفَىٰ بِالْقَوْمِ إِثْماً أَنْ يَسْتَقِلُّوا مَا يُقَرِّبُهُ إِلَيْهِمْ أَخُوهُمْ.

ترجمه

مردم را همین گناه بس است که پذیرایی برادرشان را اندک شمارند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ سَمِعَ رَجُلاً يُنَادِي يَا لَلْمُسْلِمِينَ فَلَمْ يُجِبْهُ فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ‌.

ترجمه

هر كس فرياد كمك‌خواهى كسى را بشنود و به كمكش نشتابد، مسلمان نيست.

امام صادق علیه السلام

أَحَبُّ إِخْوَانِي إِلَيَّ مَنْ أَهْدَىٰ إِلَيَّ عُيُوبِي.

ترجمه

محبوب‌ترین برادرانم نزد من کسی است که عیب‌های مرا به من هدیه کند.

امام صادق علیه السلام

مَنْ كَانَتْ لَهُ دَارٌ فَاحْتَاجَ مُؤْمِنٌ إِلَىٰ سُكْنَاهَا فَمَنَعَهُ إِيَّاهَا قَالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَا مَلَائِكَتِي أَ بَخِلَ عَبْدِي عَلَىٰ عَبْدِي بِسُكْنَى الدَّارِ الدُّنْيَا وَ عِزَّتِي وَ جَلَالِي لَا يَسْكُنُ جِنَانِي أَبَداً.

ترجمه

هرکس خانه ای دارد که مؤمنی به سکونت در آن نیازمند است و صاحبخانه او را محروم کند، خدا به فرشتگان می‌فرماید: ای فرشتگان! بندۀ من بر بنده دیگرم درباره سکونت دنیا بخل ورزید. به عزّتم سوگند، هرگز او در بهشت من جای نخواهد داشت.

امام سجاد علیه السلام

مَنْ كَانَ عِنْدَهُ فَضْلُ ثَوْبٍ فَعَلِمَ أَنَّ بِحَضْرَتِهِ مُؤْمِناً مُحْتَاجاً إِلَيْهِ فَلَمْ يَدْفَعْهُ إِلَيْهِ أَكَبَّهُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي النَّارِ عَلَىٰ مَنْخِرَيْهِ.

ترجمه

هر کس لباس اضافه‌ای دارد و می‌داند مؤمنی که در دسترس اوست به آن نیاز دارد و به وی ندهد، خدا او را به چهره در آتش افکند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ سَقَىٰ مُؤْمِناً شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ مِنْ حَيْثُ يَقْدِرُ عَلَى الْمَاءِ أَعْطَاهُ اللهُ بِكُلِّ شَرْبَةٍ سَبْعِينَ أَلْفَ حَسَنَةٍ وَ إِنْ سَقَاهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَقْدِرُ عَلَى الْمَاءِ فَكَأَنَّمَا أَعْتَقَ عَشْرَ رِقَابٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ‌.

ترجمه

هر کس مؤمنی را که به آب دسترسی دارد، آبی بنوشاند خدا در برابر هر جرعه آب، هفتاد هزار نیکی به او عطا فرماید و اگر به مؤمنی که به آب دسترسی ندارد آب بنوشاند گویا ده برده از نسل اسماعیل (ع) آزاد کرده است.

امام صادق علیه السلام

مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً حَتَّىٰ يُشْبِعَهُ لَمْ يَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِي الْآخِرَةِ لَا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ.

ترجمه

هر کس با اطعام خود مؤمنی را سیر کند، احدی جز خدا پاداش اخروی او را نمی‌داند! نه فرشته مقرّب الهی و نه پیامبر مرسل.

امام صادق علیه السلام

الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ؛ لَا يَظْلِمُهُ، وَ لَا يَخْذُلُهُ، وَ لَا يَغْتَابُهُ، وَ لَا يَخُونُهُ، وَ لَا يَحْرِمُهُ.

ترجمه

مسلمان، برادر مسلمان است؛ به او ستم نمى‌كند، او را بى‌ياور نمى‌گذارد، از او غيبت نمى‌كند، به او خيانت نمى‌ورزد و او را محروم نمى‌گردانَد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِذَا حَمَلَتِ الْمَرْأَةُ كَانَتْ بِمَنْزِلَةِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْمُجَاهِدِ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ فِي سَبِيلِ اللهِ فَإِذَا وَضَعَتْ كَانَ لَهَا مِنَ الْأَجْرِ مَا لَا يَدْرِي أَحَدٌ مَا هُوَ لِعِظَمِهِ فَإِذَا أَرْضَعَتْ كَانَ لَهَا بِكُلِّ مَصَّةٍ كَعِدْلِ عِتْقِ مُحَرَّرٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ‌، فَإِذَا فَرَغَتْ مِنْ رَضَاعِهِ ضَرَبَ مَلَكٌ كَرِيمٌ عَلَى جَنْبِهَا وَ قَالَ اِسْتَأْنِفِي الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَكِ.

ترجمه

زن آبستن مانند روزه‌دارِ شب‌بيدار و سربازى است كه جان و مال را در راه پيشرفت اسلام نثار كند؛ چون كودك متولّد شود، چندان اجر به مادر دهند كه جز خدا كسى نداند؛ چون پستان به دهانش گذارد، براى هر مكيدن، ثواب آزاد كردن بنده‌اى از نسل اسماعيل دارد؛ چون دوران شيرخوارگى پايان يابد، فرشته‌اى بزرگوار دست به پهلوى مادر زند و گويد: عمل را از سر بگير، همه گناهان تو آمرزيده شد.

امام کاظم علیه السلام

مَنْ طَلَبَ هَذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِيَعُودَ بِهِ‌ عَلَىٰ نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ كَانَ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه

هركه براى تأمين خود و خانواده‌اش در پى كسب اين روزى از راه حلال برآيد مانند مجاهد در راه خداست.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَىٰ تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَىٰ عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَىٰ قَوْمٍ مَحَاوِيجَ وَ لْيَبْدَأْ بِالْإنَاثِ قَبْلَ الذُّكُورِ.

ترجمه

هر كس وارد بازار شود و هديه‌اى بخرد و آن را براى خانوادۀ خود ببرد، همانند كسى است كه براى گروهى نيازمند صدقه‌اى بَرَد، و بايد در دادن هديه از دختران شروع كند.

امام سجاد علیه السلام

وَ أَمَّا حَقُّ أُمِّكَ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهَا حَمَلَتْكَ حَيْثُ لَا يَحْتَمِلُ أَحَدٌ أَحَداً وَ أَعْطَتْكَ مِنْ ثَمَرَةِ قَلْبِهَا مَا لَا يُعْطِي أَحَدٌ أَحَداً وَ وَقَتْكَ بِجَمِيعِ جَوَارِحِهَا وَ لَمْ تُبَالِ أَنْ تَجُوعَ وَ تُطْعِمَكَ وَ تَعْطَشَ وَ تَسْقِيَكَ وَ تَعْرَىٰ وَ تَكْسُوَكَ وَ تَضْحَىٰ وَ تُظِلَّكَ وَ تَهْجُرَ النَّوْمَ لِأَجْلِكَ وَ وَقَتْكَ الْحَرَّ وَ الْبَرْدَ لِتَكُونَ لَهَا فَإِنَّكَ لَا تُطِيقُ شُكْرَهَا إِلَّا بِعَوْنِ اللهِ وَ تَوْفِيقِهِ.

ترجمه

حق مادرت این است که بدانی او تو را به گونه‌ای حمل کرد که هیچ‌کس، دیگری را چنین حمل نمی‌کند و تو را از ثمرۀ قلب خود چیزی عطا کرد که هیچ کس به دیگری نمی‌دهد و تو را با همۀ اعضای بدن خود محافظت کرد و باکی نداشت که خود گرسنه باشد و به تو غذا دهد، یا تشنه باشد و تو را سیراب کند، یا خودش عریان باشد و تو را بپوشاند، یا خود در آفتاب باشد و تو را در سایه قرار دهد و برای تو از خوابش بگذرد و تو را از سرما و گرما حفظ کرد تا برای او باشی. بدان که توان شکر او را نداری جز به یاری خدا و توفیق او.

امام صادق علیه السلام

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ تَكُونُ لِيَ الْقَرَابَةُ عَلَىٰ غَيْرِ أَمْرِي أَ لَهُمْ عَلَيَّ حَقٌّ قَالَ نَعَمْ حَقُّ الرَّحِمِ لَا يَقْطَعُهُ شَيْ‌ءٌ وَ إِذَا كَانُوا عَلَىٰ أَمْرِكَ كَانَ لَهُمْ حَقَّانِ حَقُّ الرَّحِمِ وَ حَقُّ الْإسْلَامِ.

ترجمه

جهم بن حميد به ايشان عرض كرد: خويشاوندانى دارم كه عقيده و مذهب مرا ندارند، با اين حال، آيا آنان را بر من حقّى هست‌؟ - فرمود: آرى، حقّ خويشاوندى را هيچ چيز از بين نمى‌برد. در صورتى كه با تو هم‌عقیده بودند، دو حق داشتند: حقّ خويشاوندى و حقّ اسلام.