آیات و احادیث «خانواده، کانون خانواده، روابط خانوادگی، اهمیت خانواده» - صفحه 2

امام حسن مجتبی علیه السلام

زَوِّجْها مِنْ رَجُلٍ تَقىٍّ، فَإنَّهُ إنْ أحَبَّها أكْرَمَها وَ إنْ أبْغَضَها لَمْ يَظْلِمْها.

ترجمه

دخترت را به ازدواج مردى با تقوا درآور؛ زيرا اگر دخترت را دوست داشته باشد، گرامى اش مى دارد و اگر دوستش نداشته باشد به او ظلم نمى كند.

امام سجاد علیه السلام

حَقُّ الصَّغِيرِ رَحْمَتُهُ فِي تَعْلِيمِهِ، وَ الْعَفْوُ عَنْهُ، وَ السَّتْرُ عَلَيْهِ، وَ الرِّفْقُ بِهِ، وَ الْمَعُونَةُ لَهُ.

ترجمه

حقِ خردسال [بر تو] این است که در آموزشِ او مهربان باشی، از [خطاهای] او درگذری، [اشتباهاتش را] بپوشانی، با او مدارا کنی و یاری‌اش دهی.

اندکی شرح

امام سجاد (علیه‌السلام) در این کلام، یک الگوی تربیتیِ بسیار لطیف و دقیق را برای رفتار با کودکان و افراد کم‌سن‌وسال ارائه می‌دهند. محور اصلیِ این الگو، «محبت و حفظ کرامتِ کودک» است. از آنجا که خردسال در مسیر یادگیری و شناختِ دنیای پیرامونش قرار دارد، طبیعتاً دچار خطا می‌شود؛ بنابراین به جای سخت‌گیری، مچ‌گیری و سرزنش، نیازمندِ مهربانی در آموزش، گذشت از اشتباهات و پرده‌پوشی است تا شخصیت و اعتمادبه‌نفسِ او خرد نشود.

امام سجاد علیه السلام

إِنَّ أَرْضَاكُمْ عِنْدَ اللهِ أَسْبَغُكُمْ عَلَىٰ عِيَالِهِ.

ترجمه

خداوند از آن كس خشنودتر است كه خانوادۀ خود را بيشتر در رفاه و نعمت قرار دهد.

امام سجاد علیه السلام

جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ مَا مِنْ عَمَلٍ قَبِيحٍ إِلَّا قَدْ عَمِلْتُهُ، فَهَلْ لِي مِنْ تَوْبَةٍ؟ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه و آله: فَهَلْ مِنْ وَالِدَيْكَ أَحَدٌ حَيٌّ؟ قَالَ: أَبِي، قَالَ: فَاذْهَبْ فَبَرَّهُ. قَالَ: فَلَمَّا وَلَّىٰ، قَالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه و آله: لَوْ كَانَتْ أُمُّهُ.

ترجمه

مردى خدمت پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آمد به ايشان عرض كرد: هيچ كار زشتى نيست كه نكرده باشم. آيا راه توبه و بازگشت برايم وجود دارد؟ حضرت فرمود: آيا از پدر و مادرت كسى زنده هست‌؟ عرض كردم: پدرم. فرمود: برو و به او نيكى كن. وقتى آن مرد رفت، رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: كاش مادرش مى‌بود!

امام رضا علیه السلام

دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنَ الْمُحَرَّمِ فَقَالَ يَا ابْنَ شَبِيبٍ‌ أَ صَائِمٌ أَنْتَ قُلْتُ لَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا الْيَوْمَ هُوَ الْيَوْمُ الَّذِي دَعَا فِيهِ زَكَرِيَّا عَلَيْهِ السَّلَامُ رَبَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَالَ ﴿رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعٰاءِ‌﴾ فَاسْتَجَابَ اللهُ لَهُ وَ أَمَرَ الْمَلَائِكَةَ فَنَادَتْ زَكَرِيَّا ﴿وَ هُوَ قٰائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرٰابِ أَنَّ اللّٰهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيىٰ﴾ فَمَنْ صَامَ هَذَا الْيَوْمَ ثُمَّ دَعَا اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ اِسْتَجَابَ اللهُ لَهُ كَمَا اِسْتَجَابَ اللهُ  لِزَكَرِيَّا.

ترجمه

رَیّان بن شَبیب نقل می‌کند: در اوّلين روز محرّم بخدمت امام رضا عليه السّلام رسيدم، حضرت فرمودند: آيا روزه هستى؟ عرض كردم: خير. فرمود: امروز، روزى است كه زكريّا عليه السّلام پروردگارش را خواند و گفت: «پروردگارا! فرزندى پاك به من مرحمت فرما، همانا تو دعاى بندگان را ميشنوى». و خداوند دعاى او را مستجاب كرد و به ملائكه دستور داد كه به زكريّا _ كه در محراب در حال نماز بود _ بگويند كه خدا به تو يحيى را مژده می‌‏دهد. پس هر كس اين روز را روزه بدارد و سپس دعا كند، خداوند همان طور كه دعاى زكريّا را مستجاب كرد، دعاى او را نيز مستجاب می‌‏كند.

امام صادق علیه السلام

بَرُّوا آبَاءَكُمْ‌، يَبَرَّكُمْ‌ أَبْنَاؤُكُمْ.

ترجمه

به پدران خود خوبى كنيد، تا پسرانتان هم به شما خوبى كنند.

امام علی علیه السلام

أفْضَلُ الشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي نِكَاحٍ حَتَّىٰ يَجْمَعَ اللهُ بَيْنَهُمَا.

ترجمه

بهترین وساطتها آن است که میان دو نفر در ازدواج میانجیگری کنی تا خدا آن دو را گرد هم آورد.

امام صادق علیه السلام

مَنْ زَوَّجَ أعْزَبَ كَانَ مِمَّنْ يَنْظُرُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ‌.

ترجمه

هر کس زمینه ازدواج مجردی را فراهم کند، از کسانی است که خدا در روز قیامت به او نظر لطف می‌کند.

امام علی علیه السلام

للحسنِ عليه السلام: إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ كَالْأَرْضِ الْخَالِيَةِ مَا أُلْقِيَ فِيهَا مِنْ شَيْ‏ءٍ قَبِلَتْهُ، فَبَادَرْتُكَ بِالْأَدَبِ قَبْلَ أَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ.

ترجمه

خطاب به امام حسن علیه السلام: همانا قلب جوان همانند سرزمین خالی است، آنچه در آن بکارند می‌پذیرد و من پیش از آنکه دلت سخت گردد به ادب تو مبادرت ورزیدم.

امام کاظم علیه السلام

... إِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَيْسَ يَغْضَبُ لِشَيْ‌ءٍ كَغَضَبِهِ لِلنِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ‌.

ترجمه

به‌راستی که خداوند عزوجل برای هیچ‌چیز به اندازه [ستم بر] زنان و کودکان به خشم نمی‌آید.

اندکی شرح

این روایت، اوج غیرت و حمایت خداوند از کسانی را نشان می‌دهد که در خانواده یا جامعه بی‌پناه‌ترند. معمولاً زنان و کودکان به دلیل لطافتِ روحی، شرایط جسمی یا وابستگی‌های عاطفی و مالی، بیشتر ممکن است در معرض زورگویی یا پایمال شدنِ حقوقشان قرار بگیرند. پیام روشنِ این حدیث آن است که هرچه انسان در زمین بی‌پناه‌تر باشد، پناهگاهش در آسمان محکم‌تر است. خداوند به صراحت هشدار می‌دهد که ظلم به زنان و کودکان، خط قرمزِ اوست و چنان خشمِ الهی را برمی‌انگیزد که هیچ گناهِ دیگری تا این حد خدا را به غضب نمی‌آورد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

إِذَا حَمَلَتِ الْمَرْأَةُ كَانَتْ بِمَنْزِلَةِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْمُجَاهِدِ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ فِي سَبِيلِ اللهِ فَإِذَا وَضَعَتْ كَانَ لَهَا مِنَ الْأَجْرِ مَا لَا يَدْرِي أَحَدٌ مَا هُوَ لِعِظَمِهِ فَإِذَا أَرْضَعَتْ كَانَ لَهَا بِكُلِّ مَصَّةٍ كَعِدْلِ عِتْقِ مُحَرَّرٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ‌، فَإِذَا فَرَغَتْ مِنْ رَضَاعِهِ ضَرَبَ مَلَكٌ كَرِيمٌ عَلَى جَنْبِهَا وَ قَالَ اِسْتَأْنِفِي الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَكِ.

ترجمه

زن آبستن مانند روزه‌دارِ شب‌بيدار و سربازى است كه جان و مال را در راه پيشرفت اسلام نثار كند؛ چون كودك متولّد شود، چندان اجر به مادر دهند كه جز خدا كسى نداند؛ چون پستان به دهانش گذارد، براى هر مكيدن، ثواب آزاد كردن بنده‌اى از نسل اسماعيل دارد؛ چون دوران شيرخوارگى پايان يابد، فرشته‌اى بزرگوار دست به پهلوى مادر زند و گويد: عمل را از سر بگير، همه گناهان تو آمرزيده شد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرَىٰ تُحْفَةً فَحَمَلَهَا إِلَىٰ عِيَالِهِ كَانَ كَحَامِلِ صَدَقَةٍ إِلَىٰ قَوْمٍ مَحَاوِيجَ وَ لْيَبْدَأْ بِالْإنَاثِ قَبْلَ الذُّكُورِ.

ترجمه

هر كس وارد بازار شود و هديه‌اى بخرد و آن را براى خانوادۀ خود ببرد، همانند كسى است كه براى گروهى نيازمند صدقه‌اى بَرَد، و بايد در دادن هديه از دختران شروع كند.

امام سجاد علیه السلام

وَ أَمَّا حَقُّ أُمِّكَ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهَا حَمَلَتْكَ حَيْثُ لَا يَحْتَمِلُ أَحَدٌ أَحَداً وَ أَعْطَتْكَ مِنْ ثَمَرَةِ قَلْبِهَا مَا لَا يُعْطِي أَحَدٌ أَحَداً وَ وَقَتْكَ بِجَمِيعِ جَوَارِحِهَا وَ لَمْ تُبَالِ أَنْ تَجُوعَ وَ تُطْعِمَكَ وَ تَعْطَشَ وَ تَسْقِيَكَ وَ تَعْرَىٰ وَ تَكْسُوَكَ وَ تَضْحَىٰ وَ تُظِلَّكَ وَ تَهْجُرَ النَّوْمَ لِأَجْلِكَ وَ وَقَتْكَ الْحَرَّ وَ الْبَرْدَ لِتَكُونَ لَهَا فَإِنَّكَ لَا تُطِيقُ شُكْرَهَا إِلَّا بِعَوْنِ اللهِ وَ تَوْفِيقِهِ.

ترجمه

حق مادرت این است که بدانی او تو را به گونه‌ای حمل کرد که هیچ‌کس، دیگری را چنین حمل نمی‌کند و تو را از ثمرۀ قلب خود چیزی عطا کرد که هیچ کس به دیگری نمی‌دهد و تو را با همۀ اعضای بدن خود محافظت کرد و باکی نداشت که خود گرسنه باشد و به تو غذا دهد، یا تشنه باشد و تو را سیراب کند، یا خودش عریان باشد و تو را بپوشاند، یا خود در آفتاب باشد و تو را در سایه قرار دهد و برای تو از خوابش بگذرد و تو را از سرما و گرما حفظ کرد تا برای او باشی. بدان که توان شکر او را نداری جز به یاری خدا و توفیق او.

امام صادق علیه السلام

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ‌ تَكُونُ لِيَ الْقَرَابَةُ عَلَىٰ غَيْرِ أَمْرِي أَ لَهُمْ عَلَيَّ حَقٌّ قَالَ نَعَمْ حَقُّ الرَّحِمِ لَا يَقْطَعُهُ شَيْ‌ءٌ وَ إِذَا كَانُوا عَلَىٰ أَمْرِكَ كَانَ لَهُمْ حَقَّانِ حَقُّ الرَّحِمِ وَ حَقُّ الْإسْلَامِ.

ترجمه

جهم بن حميد به ايشان عرض كرد: خويشاوندانى دارم كه عقيده و مذهب مرا ندارند، با اين حال، آيا آنان را بر من حقّى هست‌؟ - فرمود: آرى، حقّ خويشاوندى را هيچ چيز از بين نمى‌برد. در صورتى كه با تو هم‌عقیده بودند، دو حق داشتند: حقّ خويشاوندى و حقّ اسلام.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

أُوصِي الشَّاهِدَ مِنْ أُمَّتِي وَ الْغَائِبَ مِنْهُمْ وَ مَنْ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَنْ يَصِلَ الرَّحِمَ وَ إِنْ كَانَتْ مِنْهُ عَلَىٰ مَسِيرَةِ سَنَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الدِّينِ.

ترجمه

همۀ امتم را از حاضر و غایب و به آنان که تا روز قیامت در صلب مردان و رحم زنان هستند سفارش می‌کنم به صلۀ رحم، اگرچه یک سال راه {میان آنان فاصله} باشد و این از دین اسلام است.