آیات و احادیث «روابط اجتماعی، ارتباط با دیگران، زندگی اجتماعی» - صفحه 3

امام علی علیه السلام

وَ لَئِنْ أَمْهَلَ اللهُ‏ الظَّالِمَ فَلَنْ يَفُوتَ أَخْذُهُ وَ هُوَ لَهُ بِالْمِرْصَادِ عَلَىٰ مَجَازِ طَرِيقِهِ وَ بِمَوْضِعِ الشَّجَا مِنْ مَسَاغِ رِيقِه‏ِ.

ترجمه

اگرچه خداوند [برای مدتی] به ستمگر مهلت می‌دهد، اما او هرگز از چنگال مجازاتِ الهی نخواهد گریخت؛ چرا که خداوند بر سرِ راه او در کمین است، و [چنان عرصه را بر او تنگ می‌کند که] همچون استخوانی گلوگیر، حتی از فرو دادنِ آب دهان نیز عاجز می‌ماند.

اندکی شرح

این کلام نورانی، هشداری قاطع به ستمگران است که «مهلت دادنِ خدا» را به معنای «رها کردن و فراموشی» ندانند. سنت پروردگار این است که ظالم را دقیقاً در همان مسیری که می‌پیماید، غافلگیر می‌کند. تشبیه مجازات الهی به «استخوان گلوگیر»، نشان می‌دهد که وقتی زمانِ انتقام فرا برسد، خداوند چنان راه نفس را بر ستمگر می‌بندد که حتی ساده‌ترین و طبیعی‌ترین کارها {مثل قورت دادن آب دهان} برایش غیرممکن و عذاب‌آور می‌شود. این پیام، مایه آرامش و اطمینان‌خاطر برای کسانی است که در انتظار تحقق عدالت‌اند.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

أَنَّهُ نَظَرَ إِلَىٰ بَعْضِ الْأَطْفَالِ فَقَالَ وَيْلٌ لِأَطْفَالِ آخِرِ الزَّمَانِ مِنْ آبَائِهِمْ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللهِ مِنْ آبَائِهِمُ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ لَا مِنْ آبَائِهِمُ الْمُؤْمِنِينَ لَا يُعَلِّمُونَهُمْ شَيْئاً مِنَ الْفَرَائِضِ وَ إِذَا تَعَلَّمُوا أَوْلَادُهُمْ مَنَعُوهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُمْ بِعَرَضٍ يَسِيرٍ مِنَ الدُّنْيَا فَأَنَا مِنْهُمْ بَرِي‏ءٌ وَ هُمْ مِنِّي بِرَاءٌ.

ترجمه

‏‏رسول اكرم صلی الله علیه و آله به تعدادی از كودكان نظر كرده و فرمودند: واى بر فرزندان آخر الزمان از غفلت و بى توجهى پدرانشان. سؤال شد: یا رسول الله! از پدران مشرک آن‌ها؟ فرمود: نه، از پدران مؤمن‌ آن‌ها که چیزى از واجبات دینى و فرائض الهى به آنان نمى‌آموزند، و اگر خود فرزندان در مقام یادگیرى برآیند، آن‌ها را منع می‌كنند و تنها از اين خشنودند كه آنها کالایى اندک و متاعى ناچیز از دنیا به دست آورند. من از چنین پدرانى بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.

امام صادق علیه السلام

كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِالْخَيْرِ بِغَيْرِ أَلْسِنَتِكُمْ، لِيَرَوْا مِنْكُمُ الِاجْتِهَادَ وَ الصِّدْقَ وَ الْوَرَعَ.

ترجمه

مردم را نه با زبان، [بلکه با عملِ خود] به خوبی‌ها دعوت کنید؛ تا آنان تلاش، صداقت و پارسایی را عملاً در شما ببینند.

اندکی شرح

این حدیث به یکی از مهم‌ترین اصولِ اثرگذاری بر دیگران اشاره می‌کند: «دعوتِ عملی». وقتی ما فقط با حرف زدن دیگران را به خوبی‌ها دعوت می‌کنیم، اما در رفتارمان خبری از تلاش، صداقت و پرهیزکاری نیست، حرفمان هیچ بُرشی نخواهد داشت. دلیلش روشن است؛ وقتی حرف و عملِ ما یکی نباشد، مخاطب احساس می‌کند در حال شنیدنِ ادعاهایی است که حتی خودمان هم به آن‌ها باور نداریم. او پیش خود می‌گوید: «اگر این حرف‌ها حقیقت دارد، پس چرا خودش به آن‌ها عمل نمی‌کند؟!» به همین دلیل است که آدم‌ها به «عملِ» ما اعتماد می‌کنند، نه به «ادعاها» و سخنرانی‌هایمان.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

لَا تَأمُرْ بِالمَعروفِ وَ لَا تَنهَ عَنِ المُنكَرِ حَتّىٰ تَكُونَ عالِماً ، وتَعلَمَ ما تَأمُرُ.

ترجمه

امر به معروف و نهی از منکر مکن، مگر آن‌که عالم باشی و بدانی که به چه امر می‌کنی.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

أَ لَا أُحَدِّثُكُمْ عَنْ أَقْوَامٍ لَيْسُوا بِأَنْبِيَاءَ وَ لَا شُهَدَاءَ، يَغْبِطُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْأَنْبِيَاءُ وَ الشُّهَدَاءُ بِمَنَازِلِهِمْ مِنَ اللهِ، عَلَىٰ مَنَابِرَ مِنْ نُورٍ؟ قِيلَ: مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: هُمُ الَّذِينَ يُحَبِّبُونَ عِبَادَ اللهِ إِلَى اللهِ، وَ يُحَبِّبُونَ اللهَ إِلَىٰ عِبَادِهِ. قُلْنَا: هَذَا حَبَّبُوا اللهَ إِلَىٰ عِبَادِهِ، فَكَيْفَ يُحَبِّبُونَ عِبَادَ اللهِ إِلَى اللهِ؟ قَالَ: يَأْمُرُونَهُمْ بِمَا يُحِبُّ اللهُ، وَ يَنْهَوْنَهُمْ عَمَّا يَكْرَهُ اللهُ، فَإِذَا أَطَاعُوهُمْ أَحَبَّهُمُ اللهُ.

ترجمه

- رسول خدا فرمود:‌‌ «آیا برای شما از اقوامی بگویم که با آن که پیامبر و یا شهید نبودند، اما در روز قیامت، به خاطر مقامی که نزد خداوند دارند و بر روی منبرهایی از نورند، پیامبران و شهیدان، به آنان غبطه می‌خورند؟»
- گفته شد: ای رسول خدا! آنان کیان‌اند؟ فرمود: «آنان، کسانی هستند که خدا را در نظر مردم و مردم را در نظر خداوند، محبوب می‌سازند».
- گفتیم: این که خداوند را در نظر بندگان محبوب می‌سازند، روشن است؛ اما چگونه بندگان را در نظر خداوند، محبوب می‌سازند؟
- فرمود: «آنان را بدانچه خداوند دوست می‌دارد، فرمان می‌دهند و از آنچه خداوند ناپسند می‌شمارد، نهی‌شان می‌کنند. وقتی مردم از آنان اطاعت کنند، خداوند ایشان را دوست خواهد داشت».

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ أَجْرُهَا وَ أَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُنْقَصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْ‏ءٌ.

ترجمه

‏‏هر كس سنّت خوبى را پايه‌گذارى كند، پاداشش را و پاداش كسى را كه تا روز قيامت به آن عمل كند به او مى‌دهند، بدون اينكه از ثواب آن عمل‌كنندگان چيزى كم شود.

امام علی علیه السلام

لِيَكُنْ أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَيْكَ وَ أَبْعَدُهُمْ مِنْكَ أَطْلَبُهُمْ لِمَعَايِبِ النَّاسِ.

ترجمه

باید منفورترین مردم نزد تو و دورترین آنها از تو کسی باشد که بیش از همه عیب جوی مردم است.

امام علی علیه السلام

شَرُّ النَّاسِ مَنْ كَانَ مُتَتَبِّعاً لِعُيُوبِ النَّاسِ عَمْياً لِمَعَايِبِه‏ِ.

ترجمه

بدترین مردم کسی است که دنبال عیب‌های مردم باشد و عیب‌های خود را نبيند.

امام باقر علیه السلام

مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْيُكْرِمْهَا.

ترجمه

هر کس زنی را به همسری برگزید، باید به او احترام بگذارد.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

مَنْ كَانَ عِنْدَهُ صَبِيٌّ فَلْيَتَصَابَ لَهُ.

ترجمه

‏‏هرکس کودکی دارد، باید با او کودکانه‏‎ ‎‏رفتار کند.

امام علی علیه السلام

مَنْ أَبْصَرَ زَلَّتَهُ صَغُرَتْ عِنْدَهُ زَلَّةُ غَيْرِهِ.

ترجمه

كسى كه لغزش خود را ببيند، لغزش ديگران نزدش كوچک آيد.

امام باقر علیه السلام

إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللهِ أَشَدُّكُمْ إِكْرَاماً لِحَلَائِلِهِمْ.

ترجمه

گرامی‌ترین شما نزد خداوند، کسی است که بیشتر به همسر خود احترام بگذارد.

امام کاظم علیه السلام

مَنْ أَدْخَلَ عَلَىٰ مُؤْمِنٍ سُرُوراً فَرَّحَ اللهُ قَلْبَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ترجمه

هر کس مومنی را شاد کند، خدا روز قيامت دلش را شاد می‌کند.

امام کاظم علیه السلام

إِنَّ لِلَّهِ عِبَاداً فِي الْأَرْضِ يَسْعَوْنَ فِي حَوَائِجِ النَّاسِ هُمُ الْآمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ترجمه

خداوند در روی زمین بندگانی دارد که در رفع نیازهای مردم می‌کوشند؛ آنان روز قیامت ایمن و آسوده‌اند.

امام علی علیه السلام

سُئِلَ علیه السلام أَيُّهُمَا أَفْضَلُ، الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ؟ فَقَالَ علیه السلام: الْعَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا، وَ الْجُودُ يُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا؛ وَ الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ، وَ الْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ؛ فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا.

ترجمه

از آن حضرت پرسيدند كه عدالت برتر است یا بخشش؟ فرمود: عدالت هر چيزى را در جاى خود قرار می‌دهد، در حالى كه بخشش آن را از جاى خود خارج مى‌سازد. عدالت تدبير عمومى مردم است [و شامل همه می‌شود]، در حالى كه بخشش گروه خاصّى را شامل است، پس عدالت شريف‌تر و برتر است.