مبانی عقلی

ماده و جهت قضیه چیست؟ در این نوشته با مفاهیم وجوب، امتناع، امکان و تفاوت ماده با جهت در قضایای حملی آشنا می‌شویم و چند مثال کاربردی را بررسی می‌کنیم.

در این نوشته ابتدا تفاوت قضایای «هلیه بسیطه» و «هلیه مرکبه» را بررسی می‌کنیم و سپس با دو مفهوم بسیار مهم و کاربردی، یعنی قضایای «تحلیلی» و «ترکیبی» آشنا خواهیم شد.

آیا تا به حال به قضایای عجیبی مثل «جزئی، کلی است» برخورد کرده‌اید؟ چطور ممکن است یک چیز در عینِ جزئی بودن، کلی باشد؟! کلید حل این‌گونه معماها در شناخت انواع «حمل» است. در این نوشته، با دو اصطلاح مهمِ حمل «اولی ذاتی» و «شایع صناعی» آشنا می‌شویم و می‌بینیم که چگونه توجه به تفاوتِ «اتحاد مفهومی» و «اتحاد مصداقی»، گره از فهم بسیاری از قضایای منطقی و فلسفی باز می‌کند.

برای ساختن یک استدلال درست و در امان ماندن از مغالطه‌ها، قدم اول شناخت دقیق «قضیه» است. در این نوشته، ابتدا با زبانی ساده می‌خوانیم که قضیه در منطق چیست؛ سپس به سراغ «قضیه حملی» می‌رویم و اجزاء و اقسام مهم آن {مثل موجبه و سالبه، محصوره، حقیقیه، خارجیه و...} را با مثال‌های کاربردی بررسی می‌کنیم.

همه ما در طول زندگی با واژه‌ها یا پدیده‌هایی روبه‌رو می‌شویم که هیچ شناختی از آن‌ها نداریم. وقتی ذهن ما با یک مفهوم ناشناخته مواجه می‌شود، برای درک آن به دنبال یک توضیح یا «تعریف» می‌گردد. علم منطق در بخش «معرِّف» یا تعریفات، دقیقاً به همین نیاز پاسخ می‌دهد و به ما می‌آموزد که چگونه یک مفهوم مجهول را به دقیق‌ترین شکل ممکن برای خود یا دیگران معرفی کنیم.

در این نوشته قصد داریم به صورت چکیده‌وار برخی از مباحث و قواعد مهم منطقی ناظر به روش صحیح تعریف را با هم مرور کنیم.

در این نوشته با اصطلاحات «نوع»، «جنس»، «فصل»، «عرض خاص» و «عرض عام» که به کلیات خمس معروف هستند، آشنا می‌شویم. همچنین نگاهی اجمالی به سلسله اجناس و تقسیم‌بندی موجودات خواهیم داشت تا برای ورود به مبحث تعاریف آماده شویم.

در این نوشته با اصطلاحات «عموم و خصوص من وجه»، «عموم و خصوص مطلق» و دیگر نسبت‌های موجود بین مفاهیم کلی آشنا می‌شویم.

آیا تا به حال اصطلاحات «دلالت عقلی»، «دلالت وضعی»، «دلالت مطابقی» و «دلالت التزامی» را شنیده‌اید؟ در این نوشته قصد داریم با این اصطلاحات و برخی دیگر از انواع دلالت آشنا شویم.

ذهن انسان همواره در معرض خطای در اندیشه است. علم منطق ابزاری است که قواعد تفکر صحیح را به ما می‌آموزد تا بتوانیم مجهولات خود را به درستی و بدون خطا کشف کنیم. در این نوشته، یک نمای کلی و اجمالی از دانش منطق و دسته‌بندی مباحث آن ارائه شده است.

در این نوشته، پس از بررسی کوتاه تعریف علم و معرفت، به سراغ دو اصطلاح بسیار پرکاربردِ «علم حضوری» و «علم حصولی» می‌رویم. با خواندن این نوشته، با ویژگی‌های این دو نوع آگاهی آشنا می‌شوید و تفاوت دانش‌های خطاپذیر و خطاناپذیرِ خود را درک خواهید کرد.

ما از کجا می‌دانیم که می‌دانیم؟ آیا حواس و عقل ما ابزارهای قابل اعتمادی برای کشف حقیقت هستند، یا ممکن است روزی بفهمیم تمام باورهایمان خطا بوده است؟ پاسخ به این پرسش‌های بنیادین، بر عهده دانشی به نام «معرفت‌شناسی» است. در این نوشته قصد داریم به دور از پیچیدگی‌های رایج، به شکلی اجمالی با دانش معرفت‌شناسی، چیستی آن و سرگذشت پرفراز و نشیبش در طول تاریخ آشنا شویم.